Ozon Tabakasının Korunmasına İlişkin Viyana Sözlemesi

Ozon Tabakasının Korunmasına İlişkin Viyana Sözleşmesi Karar No.90/733 (Kanun: 3655, 3656) R.G. Sayısı: 20629 R.G. Tarihi: 01.08.1990 v İLGİLİ PROTOKOL v Ozon Tabakasını İncelten Maddelerin Azaltılmasına İlişkin Yönetmelik v İthalat Tebliği 2008-14 v İhracatına İlişkin Tebliğ 2023-4 v Genelgeler 1 Giriş Bu Sözleşme'nin Tarafları, Ozon tabakasındaki değişikliğin potansiyel olarak insan sağlığı ve çevre üzerinde zararlı bir etkisi bulunduğunun bilincinde olarak, Birleşmiş Milletler İnsan ve Çevresi Konferansı Beyannamesi'nin ilgili hükümlerini ve özellikle de "Devletler, Birleşmiş Milletler Ana Sözleşmesi ve Uluslararası hukuk ilkeleri uyarınca kendi çevre politikalarına uygun olarak kendi kaynaklarını hükümran şekilde kullanma hakkını ve kendi kontrolları ya da yetki alanları içindeki faaliyetlerin, diğer Devletlerin veya ulusal yetki alanlarının sınırları dışındaki sahaların çevrelerine zarar vermemesini temin etme sorumluluğunu haizdirler" ibaresini taşıyan 21 sayılı ilkeyi anımsayarak, Gelişmekte olan ülkelerin ihtiyaçlarını ve özel koşullarını gözönünde bulundurarak, Uluslararası ve ulusal örgütler bünyesinde ve özellikle de, Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın Dünya Ozon Tabakası Eylem Planı çerçevesinde yürütülmekte olan çalışmaları ve faaliyetleri akıllarında bulundurarak, Ozon tabakasının korunması için şimdiye kadar ulusal ve uluslararası düzeylerde alınmış bulunan önlemleri de akıllarında bulundurarak, Ozon tabakasını beşeri faaliyetlerin yol açtığı değişikliklerden korumak için alınacak önlemlerin uluslararası işbirliğini ve eylemi gerektirdiğinin ve ilgili bilimsel ve teknik görüşlere dayanması icap ettiğinin bilincinde olarak, Ozon tabakası ve bu tabakadaki değişikliklerden kaynaklanan muhtemel olumsuz etkiler hakkında mevcut bilimsel bilgileri daha da geliştirmek için yeni araştırmalar ve sistematik gözlemler yapılması gerektiğinin de bilincinde olarak, Ozon tabakasındaki değişikliklerin yol açtığı olumsuz etkilere karşı insan sağlığını ve çevreyi korumaya kararlı olarak, aşağıdaki şekilde anlaşmaya varmışlardır Madde 1 Tanımlar Bu Sözleşme'de: 1. "Ozon Tabakası" planeter sınır tabakasının üstündeki atmosferik ozon tabakası anlamında kullanılmıştır. 2. "Olumsuz etkiler", iklim değişiklileri de dahil olmak üzere, insan sağlığı veya doğal ve kontrollü ekosistemlerin bileşimi, esnekliği ve üretkenliği ya da insana yararlı maddeler üzerinde önemli ölçüde zararlı etkileri bulunan fiziki çevre veya hayvan ve bitki çevresi anlamında kullanılmıştır. 3. "Alternatif teknolojiler veya ekipman" ozon tabakası üzerinde olumsuz etkileri azaltan, ortadan kaldıran veya önleyen maddeler anlamında kullanılmıştır. 4. "Alternatif maddeler" ozon tabakası üzerinde olumsuz etkileri azaltan yok eden veya bu etkilerin oluşmasını engelleyen maddeler anlamında kullanılmıştır. 5. "Taraflar" metinde aksi belirtilmedikçe, bu Sözleşme'nin Tarafları anlamında kullanılmıştır. 6. "Bölgesel ekonomik bütünleşme örgütü" belirli bir bölgedeki hükümran devletler tarafından oluşturulan ve bu Sözleşme'nin veya protokollerinin düzenlendiği konularda yetkisi bulunan ve kendi iç prosedürlerine göre ilgili belgeleri imzalamaya, onaylamaya, kabul etmeye veya katılmaya yetkisi olan bir örgüt anlamında kullanılmaktadır. 7. "Protokoller" bu Sözleşme'nin protokolleri anlamında kullanılmaktadır. Madde 2 Genel Yükümlülükler 1. Taraflar, bu Sözleşme'nin ve taraf oldukları yürürlükteki protokollerin hükümlerine uygun olarak, ozon tabakasında değişikliğe yol açan veya açabilecek insan faaliyetlerinden kaynaklanan ya da kaynaklanabilecek olumsuz etkilere karşı insan sağlığını ve çevreyi korumak için gerekli tedbirleri alacaklardır. 2. Taraflar, bu amaçla ellerindeki imkanlara ve yeteneklerine uygun olarak: a) İnsan faaliyetlerinin ozon tabakası üzerindeki ve ozon tabakasındaki değişiklerin insan sağlığı ve çevre üzerindeki etkilerini daha iyi anlayabilmek ve değerlendirebilmek için sistematik gözlem, araştırma ve bilgi alışverişi yoluyla işbirliği yapacaklardır; b) Yetki alanları veya kontrolleri altındaki insan faaliyetlerinin, ozon tabakasındaki değişikliklerden veya muhtemel değişikliklerden kaynaklanan olumsuz etkilere yol açtığı ya da açabileceği tespit edildiği takdirde, bu faaliyetleri kontrol altında tutmak, sınırlamak, azaltmak veya önlemek için uygun yasal ve idari tedbirleri alacaklar ve uygun politikaların ahenkli bir hale getirilmesi için gerekli işbirliğinde bulunacaklardır; c) Protokollerin ve eklerin kabulü de dahil olmak üzere bu Sözleşme'nin uygulanması için, üzerinde anlaşmaya varılan tedbirlerin, işlemlerin ve standartların formülasyonu için işbirliği yapmak; d) Bu Sözleşme'nin ve protokollerin etkin bir şekilde uygulanabilmesi amacıyla bunlara taraf olan uluslararası uzman kuruluşlar ile işbirliği yapmak. 3. Bu Sözleşme'nin hükümleri, uluslararası hukuka uygun olarak, Tarafların, yukarıdaki 1. ve 2. fıkralarda anılanlara ilaveten ulusal önlemler alma hakkını veya Taraflardan herhangi birince şimdiye kadar alınmış bulunan ek ulusal önlemleri hiçbir şekilde etkilemeyecektir. Ancak, sözkonusu önlemlerin, Tarafların bu Sözleşme altındaki yükümlülükleriyle çeliºmemesi gereklidir. 4. Bu maddenin uygulanmasında ilgili bilimsel ve teknik görüşler esas alınacaktır. Madde 3 Araştırma ve Sistematik Gözlemler 1. Taraflar, aşağıdaki konularda araştırma ve bilimsel değerlendirmelerin doğrudan veya yetkili uluslararası organlar kanalıyla yürütülmesini ve bu amaçla işbirliği yapılmasını taahhüt ederler. a) Ozon tabakasını etkileyebilecek fiziksel ve kimyasal işlemler; b) Ozon tabakasındaki değişikliklerin insan sağlığına etkileri ve diğer biyolojik etkiler, özellikle de ultraviyole güneş ışınlarındaki değişiklerin yol açtığı biyolojik etkiler (UV-B); c) Ozon tabakasındaki değişikliklerden kaynaklanan iklimsel etkiler; d) Ozon tabakasındaki etkileyebilecek maddeler, uygulamalar, işlemler, faaliyetler ve bunların kümülatif etkileri; f) Alternatif maddeler ve teknolojiler; g) İlgili sosyo-ekonomik konular ve I ve II nolu eklerde irdelenen diğer hususlar. 2. Taraflar, ek I'de irdelendiği gibi, ozon tabakasının durumunun ve ilgili diğer parametrelerin sistematik olarak gözlemlenmesi için, doğrudan veya yetkili uluslararası kuruluşlar kanalıyla ve ulusal mevzuatlarla gerek uluslararası gerekse ulusal düzeylerde süregelen ilgili faaliyetleri gözönüne alarak, ortak veya tamamlayıcı programlar oluşturmayı ya da geliştirmeyi taahhüt etmektedirler. 3. Taraflar, uygun dünya veri merkezleri vasıtasıyla araştırma ve gözlem verilerinin düzenli olarak ve zamanında toplanmasının değerlendirilmesinin ve dağıtılmasının sağlanması için, doğrudan veya yetkili uluslararası kuruluşlar kanalıyla işbirliğinde bulunmayı taahhüt etmektedirler. Madde 4 Hukuki, Bilimsel ve Teknik Alanlarda İşbirliği 1. Taraflar, ek II'de irdelendiği gibi, bu sözleşmeyle ilgili bilimsel, teknik, sosyo-ekonomik, ticari ve hukuki bilgi değişimini kolaylaştıracak ve teşvik edeceklerdir. Bu bilgiler, Taraflar'ın mutabı kaldığı kuruluşlara iletilecektir. Bilgiyi veren Taraf'ın gizli olarak nitelendirdiği bilgileri elde eden sözkonusu kuruluşlar bu bilgilerin ifşa edilmemesini sağlamakla ve bu bilgileri bütün taraflar'a açıklanana kadar muhafaza etmekle yükümlüdür. 2. Taraflar, yürürlükteki ulusal kanunlarına, yönetmeliklerine ve uygulamalarına uygun olarak ve gelişmekte olan ülkelerin ihtiyaçlarına özellikle gözönünde bulundurarak, doğrudan veya yetkili uluslararası organlar kanalıyla, bilgi ve teknoloji transferinin geliştirmek için işbirliği yapacaklardır. Bu işbirliği özel olarak aşağıdaki vasıtalarla yürütülecektir: a) Alternatif teknolojilerin diğer Taraflarca elde edilmesinin kolaylaştırılması, b) Alternatif teknolojiler ve techizat hakkında bilgi sağlanması ve bunlarla ilgili özel kılavuzların veya el kitaplarının temin edilmesi; c) Araştırma ve sistematik gözlemleri için gerekli techizat ve kolaylıkların sağlanması; d) Bilimsel ve teknik personelin gerektiği şekilde eğitilmesi. Madde 5 Bilgi İletme Taraflar, bu Sözleşme'nin ve taraf oldukları protokollerin uygulanmasıyla ilgili olarak aldıkları önlemler hakkındaki bilgileri, sözkonusu belgelere taraf olanlarca yapılan toplantılarda belirlenen usul ve aralıkların 6. Madde uyarınca toplanan Taraflar Konferansı'na, Sekreterya kanalıyla ileteceklerdir. Madde 6 Taraflar Konferansı 1. Bu Sözleşme ile bir Taraflar Konferansı kurulmaktadır. Taraflar Konferansı'nın ilk toplantısı 7. Madde uyarınca geçici olarak tayin edilen sekretaryanın çağrısı üzerine ve bu Sözleşme'nin yürürlüğe girmesinden itibaren en geç bir yıl içinde yapılacaktır. Taraflar Konferansını izleyen olağan toplantılar Konferans tarafından ilk toplantıda belirlenecek düzenli aralıklarla yapılacaktır. 2. Taraflar Konferansı'nın olağanüstü toplantıları, Konferans'ın gerekli gördüğü zamanlarda veya Taraflar'dan herhangi birinin yazılı talebi üzerine yapılacaktır. Ancak, talebin sekreterya kanalıyla diğer taraflara bildirilmesinden sonraki altı ay içerisinde tarafların en az üçte birinin desteğini alması gerekecektir. 3. Taraflar konferansı, kendisi ve koruyabileceği alt organlar ile ilgili usul kurullarını, mali prensipleri ve sekreteryanın görevlerini düzenleyen mali hükümleri mutabakat ile tespit edecek ve benimseyecektir. 4. Taraflar Konferansı, bu Sözleşme'nin uygulanmasını sürekli olarak gözden geçirecek ve ayrıca: a) 5. Madde uyarınca sunulması gereken bilgilerin iletilme usulünü ve aralıklarını belirleyecek ve bu bilgilerin yanısıra herhangi bir alt organ tarafından arzedilen raporları değerlendirecektir; b) Ozon tabakası, ozon tabakasındaki muhtemel değişiklikler ve bu değişikliklerin yol açtığı muhtemel etkiler hakkındaki bilimsel bilgileri inceleyecektir; c) Ozon tabakasında değişikliğe yol açan veya açabilecek maddelerin ortaya çıkmasını asgariye indirmek için gerekli politikaların, stratejilerin ve önlemlerin, 2. Madde uyarınca uyumlu hale getirilmesini geliştirecek ve bu Sözleşme'yle ilgili diğer önlemler hakkında tavsiyelerde bulunacaktır, d) 3. ve 4. Maddeler uyarınca, araştırma, sistematik, gözlem, bilimsel ve teknolojik işbirliği, bilgi alış-verişi ve teknoloji transferi ile ilgili programlar tespit edecektir; e) 9. ve 10. Maddeler uyarınca, gerektiği takdirde, bu Sözleşme ve ekleri ile ilgili değişiklikleri gözönünde bulunduracak ve yapacaktır; g) 10. Madde uyarınca, bu Sözleşme'ye yeni ekler yapılması hususunu gözönünde bulunduracak ve gerçekleştirecektir; h) 8. Madde uyarınca protokolleri gözden geçirecek ve benimseyecektir; i) Bu Sözleºme'nin uygulanması için gerekli alt organları kuracaktır; j) Bilimsel araştırmalar, sistematik gözlemler ve bu Sözleşme'nin amaçlarına uygun diğer faaliyetleri için, yetkili uluslararası kuruluşların ve bilimsel komitelerin, özellikle de Dünya Meteoroloji Örgütü, Dünya Sağlık Örgütü ve Ozon Tabakası Koordinasyon Komitesi'nin yardımlarına başvuracak ve bu kuruluşlarla, komitelerden sağlanan hizmetlerden yararlanacaktır; k) Bu Sözleşme'de belirtilen amaçlara ulaşılması için gerekli her türlü ilave eylemi gözönünde bulunduracak ve taahhüt edecektir. 5. Birleşmiş Milletler, Birleşmiş Milletler'in uzmanlık teşkilatları, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu ve bu Sözleşme'ye taraf olmayan Devletler, Taraflar Konferansı'nın toplantılarında gözlemci sıfatıyla temsil edilebilirler. Ozon tabakasının korunmasıyla ilgili alanlarda uzmanlaşmış olan ve Taraflar Konferansı'nın toplantılarına gözlemci statüsünde katılmak isteğinde olduğunu sekreterya'ya bildiren uluslararası veya ulusal, resmi ya da gayriresmi her türlü kuruluş ve organ, Taraflar'ın en az üçte birinin itirazıyla karşılaşılmadığı takdirde bu toplantılara kabul edilebilir. Gözlemcilerin kabulü ve katılımı, Taraflar Konferansı'nın benimsediği ulus kurallarına tabidir. Madde 7 Sekreterya 1. Sekreterya'nın görevleri şunlardır: a) 6., 8., 9. ve 10. Maddelerde belirtilen toplantıları düzenlemek ve düzenlenmesine yardımcı olmak; b) 4. ve 5. Maddelere uygun olarak sağlanan bilgileri ve 6. madde uyarınca oluşturulan alt organların yaptığı toplantılar sonucunda elde edilen bilgileri esas alan raporlar hazırlamak ve dağıtmak; c) Herhangi bir protokolün kendisine yüklediği görevleri yerine getirmek; d) Bu Sözleşme altındaki görevlerinin uygulanmasıyla ilgili olarak yürüttüğü faaliyetler hakkında raporlar hazırlamak ve bu raporları Taraflar Konferansı'na sunmak; e) İlgili diğer uluslararası organlarla gerekli işbirliğinin kurulmasını sağlama ve görevlerinin etkili bir şekilde yürütülmesi için gerekli idari ve akdi düzenlemelere girmek; f) Taraflar Konferansı'nın tespit ettiği diğer görevleri yerine getirmek. 2. Sekreterlik görevleri, Taraflar Konferansı'nın 6. Madde uyarınca yapılacak ilk olağan toplantısı tamamlanana kadar birleşmiş milletler çevre Programı tarafından geçici olarak yürütülecektir. Taraflar konferansı, ilk olağan toplantısında bu Sözleşme altında sekreterlik görevi yapmak arzusunu belirten mevcut yetkili uluslararası örgütler arasından sekreteryayı atayacaktır. Madde 8 Protokollerin Kabulü 1. Taraflar konferansı, toplantılarından biri sırasında 2. Madde gereğince protokoller kabul edebilir. 2. Önerilen her türlü protokol metni, görüşüleceği toplantıdan en az altı ay önce sekreterya tarafından taraflar'a iletilecektir. Madde 9 Sözleşme Veya Protokollerde Değişiklikler 1. Taraflar'dan herhangi biri bu Sözleºme'de veya protokollerde değişiklik yapılmasını önerebilir. Bu değişiklikler, diğer hususların yanı sıra ilgili bilimsel ve teknik görüşleri de gözününde bulunduracaktır. 2. Bu Sözleşme ile ilgili değişiklikler, Taraflar Konferansı'nın toplantısında kabul edilecektir. Protokollerle ilgili değişiklikler ise sözkonusu protokole taraf olanların yapacağı toplantı sırasında benimsenecektir. Bu Sözleşme'de veya herhangi bir protokolde yapılması önerilen değişikliklerle ilgili metin, sözkonusu protokolde aksi belirtilmedikçe, değişiklik önerisinin kabulü için yapılacak toplantıdan en az altı ay önce sekreterya tarafından taraflar'a iletilecektir Sekreterya, önerilen değişiklikleri, bilgilenmeleri için bu Sözleşme'yi imzalayan taraflara da bildirecektir. 3. Taraflar, bu Sözleşme'de yapılması önerilen her türlü değişiklik hususunda mutabakata varmak için ellerinden gelen bütün çabayı harcayacaklardır. Bütün çabanın harcanmasına rağmen anlaşmaya varılamamışsa, değişiklik son çare olarak, toplantıda bulunan ve oy kullanan Taraflar'ın dörtte üç çoğunluğuyla kabul edilecek ve Depoziter tarafından onay veya kabul için bütün Taraflar'a sunulacaktır. 4. Yukarıdaki 3. fıkrada belirtilen prosedür her türlü protokolle ilgili değişiklikler için geçerli olacak, ancak sözkonusu protokole taraf olanlardan toplantıda bulunan ve oy kullananların üçte iki çoğunluğu belirtilen değişikliklerin kabulü için yeterli olacaktır. 5. Değişikliklerin onay ve kabulü Depozitere yazılı olarak bildirilecektir. Yukarıdaki 3. ve 4. fıkralara uygun olarak benimsenen değişiklikler, bu Sözleşme'ye taraf olanların en az dörtte üç çoğunlukla veya ilgili protokole taraf olanların -sözkonusu protokolde aksi belirtilmedikçe, en az üçte iki çoğunlukla, değişikliği onayladıklarını veya kabul ettiklerini Depozitere bildirmelerinden sonraki doksanıncı günde, değişikliği kabul etmiş Taraflar arasında yürürlüğe girecektir. Daha sonra, değişiklikler, diğer taraflar için, sözkonusu Taraf'ın değişikliklere ilişkin kabul veya onay belgesini tevdi ettiği tarihten sonraki doksanıncı günde yürürlüğe girecektir. 6. Bu maddedeki "toplantıda bulunan ve oy kullanan Taraflar" deyimi toplantıya katılan ve olumlu veya olumsuz oy kullanan Taraflar anlamında kullanılmıştır. Madde 10 Eklerin Kabulü ve Değiştirilmesi 1. Bu Sözleşme'nin veya herhangi bir protokolün ekleri, bu Sözleşme'nin veya sözkonusu protokolün ayrılmaz bir parçasını oluşturacak ve aksi açıkça belirtilmedikçe bu Sözleşme'ye veya protokollerine yapılan atıflar, aynı zamanda bunların eklerine de yapılmış addedilecektir. Söz konusu ekler, bilimsel, teknik ve idari konularla sınırlı olacaktır. 2. Herhangi bir protokolde, bu protokolün ekleriyle ilgili olarak aksi yönde hükümlerin bulunmaması halinde bu Sözleşme'nin ilave eklerinin veya herhangi bir protokolün eklerinin önerilmesi, kabulü ve yürürlüğe girmesine ilişkin olarak aşağıda belirtilen prosedür takip edilecektir. a) Bu Sözleşme'nin eklerini veya taraf olduğu herhangi bir protokolün eklerini onaylamayan herhangi bir taraf, kabul kararını Depoziteri iletildiği tarihten itibaren altı ay içinde onaylamama kararının Depozitere iletildiği tarihten itibaren altı ay içinde onaylamama kararını yazılı olarak depozitere bildirecektir. Bunun üzerine, Depoziter derhal diğer taraflara bu kararı iletecektir. Taraflar, daha önce itiraz ettikleri ekleri herhangi bir zamanda kabul edebilirler. Bu durumda, sözkonusu ekler o Taraf için derhal yürürlüğe girecektir; c) Depoziter tarafından dolaşıma çıkarılışından itibaren altı ay sonra bu Sözleşme'nin veya ilgili protokolün yukarıdaki (b) fıkrası hükmü gereğince bildirimde bulunmayan bütün Taraflar için sözkonusu ek geçerli olacaktır. 3. Bu Sözleşme'nin veya herhangi bir protokolün eklerindeki değişikliklerin önerilmesi, kabulü ve yürürlüğe girmesi, Sözleşme veya protokol eklerinin önerilmesi, kabulu ve yürürlüğe girmesinde kullanılan aynı prosedüre tabi olacaktır. Ekler ve eklerdeki değişiklikler, diğer hususların yanısıra, ilgili bilimsel ve teknik görüşleri gözönünde bulunduracaktır. 4. İlave bir ekin veya bir ekteki değişikliğin bu Sözleşme'de ya da herhangi bir protokolde değişikliğe yol açması halinde, ilave ek veya değişitirilmiş ek, bu Sözleşme'deki veya ilgili protoldeki değişiklik yürürlüğe girene kadar yürürlüğe girmeyecektir. Madde 11 İhtilafların Çözümü 1. Bu sözleşme'nin yorumlanması veya uygulanmasıyla ilgili olarak Taraflar arasında herhangi bir ihtilaf çıkması halinde, ilgili Taraflar müzakereler yoluyla çözüme gitmeye çalışacaklardır. 2. İlgili Tarafların müzakereler yoluyla çözüme ulaşamamaları halinde, ortaklaşa olarak üçüncü bir tarafın aracılığına başvurulabilir. 3. Bu Sözleşme'nin kabulü, onayı ya da bu Sözleşme'ye Taraf olunması sırasında veya daha sonra herhangi bir zamanda, yukarıdaki 1. ve 2. fıkralara uygun olarak çözümlenemeyen ihtilaflar için bir Devlet veya bölgesel ekonomik bütünleşme örgütü, aşağıdaki ihtilaf halli yöntemlerinden birini ya da her ikisini zorunlu olarak kabul ettiğini yazılı şekilde Depozitere bildirebilir. a) Taraflar Konferansı'nın ilk olağan toplantısında benimsenecek yöntemlere uygun olarak hakemlik; b) İhtilafın Uluslararası Adalet Divanı'na sunulması, 4. Eğer Taraflar, yukarıdaki 3. fıkraya uygun olarak aynı veya herhangi bir prosedürü kabul etmişlerse, tarafların aksi yönde bir mutabakata varmamaları halinde ihtilaf 5. fıkra gereğince uzlaşmaya sunulacaktır. 5. İhtilafa taraf olanlardan birinin talebi üzerine bir uzlaştırma komisyonu oluşturulacaktır. Komisyon, ilgili Tarafların her birince atanan eşit sayıda üyelerden ve bu üyelerin ortaklaşa seçecekleri bir başkandan meydana gelecektir. Komisyon'un vereceği karar kesin ve tavsiye niteliğinde olacak ve Taraflar bu kararı iyi niyetle değerlendireceklerdir. 6. Bu maddenin hükümleri her türlü protokol için, ilgili protokolde aksi belirtilmemişse, geçerli olacaktır. Madde 12 İmza Bu Sözleşme, Devletler ve bölgesel ekonomik bütünleşme örgütleri tarafından imzalanmak üzere 22 Mart 1985 - 21 Eylül 1985 tarihleri arasında Viyana'da Avusturya Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı'nda, 22 Eylül 1985-21 Mart 1986 tarihleri arasında ise New York'ta Birleşmiş Milletler Genel Merkezi'nde imzaya açık tutulacaktır. Madde 13 Kabul Veya Onay 1. Bu Sözleşme ve her türlü protokol, Devletlerin ve bölgesel ekonomik bütünleşme örgütlerinin kabulüne veya onayına tabi olacaktır. Kabul veya onay belgeleri Depozitere tevdi edilecektir. 2. Yukarıdaki 1. fıkrada anılan ve üye Devletleri taraf olmadığı halde bu Sözleşme'ye veya herhangi bir porotokole taraf olan örgütler için, bu Sözleşme'nin veya ilgili protokolün her türlü yükümlülüğü bağlayıcı olacaktır. Üye Devletlerinden biri veya daha fazlası bu Sözleşme'ye veya ilgili protokole taraf olan örgütlerin sözkonusu olması halinde, örgüt ve üye devletleri, duruma göre, bu Sözleşme veya protokol altındaki yükümlülüklerini yerine getirmeleri ile ilgili sorumlulukları hakkında karara varacaklardır. Bu durumda, örgüt ve üye devletleri, sözleşme veya ilgili protokol altındaki haklarını birlikte kullanamayacaklardır. 3. Yukarıdaki 1. fıkrada anılan örgütler, bu Sözleşme'nin veya ilgili protokolün düzenlediği hususlardaki yetkilerinin ölçüsünü kabul veya onay belgelerinde açıklayacaklardır. Bu örgütler, yetki derecelerinde önemli bir değişiklik olduğu takdirde Depoziteri haberdar edeceklerdir. Madde 14 Katılma 1. Bu Sözleşme veya herhangi bir protokol, imzaya kapadığı tarihten itibaren Devletler'in ve bölgesel ekonomik bütünleşme örgütlerinin katılımına açık tutulacaktır. Katılma belgeleri Depoziteri tevdi edecektir. 2. Yukarıdaki 1. fıkrada anılan örgütler, bu Sözleşme'nin veya ilgili protokolün düzenlediği hususlardaki yetkilerinin ölçüsünü katılma belgelerinde açıklayacaklardır. Bu örgütler yetki derecelerinde önemli bir değişiklik olduğu takdirde Depoziteri, haberdar edeceklerdir. 3. Bu Sözleşme'ye veya herhangi bir protokole giren bölgesel ekonomik bütünleşme örgütleri için 13. Maddenin 2. fıkrasının hükümleri geçerli olacaktır. Madde 15 Oy Hakkı 1. Bu Sözleşme'ye veya herhangi bir protokole Taraf olanların her birinin bir oy hakkı bulunacaktır. 2. Yukarıdaki 1. fıkrada belirtilen hüküm dışında, bölgesel ekonomik bütünleşme örgütleri, yetkileri dahilindeki konularda, Sözleşme'ye veya ilgili protokole taraf olan üye Devletlerinin sayısına eşit miktarda oy hakkına sahip olacaktır. Bu örgütler, üye Devletleri oy kullandığı takdirde oy haklarını kullanamayacaklardır. Aynı şekilde, örgütün oy kullanması halinde üye Devletleri oy veremeyecektir. Madde 16 Sözleşme ve Protokolleri Arasındaki İlişki 1. Bir Devlet veya bölgesel ekonomik bütünleºme örgütü Sözleºme'ye Taraf olmadığı takdirde herhangi bir protokole de taraf olamayacaktır. 2. Herhangi bir protokolle ilgili kararlar, yalnızca ilgili protokole taraf olanlarca alınabilecektir. Madde 17 Yürürlük 1. Bu Sözleşme; kabul, onay veya katılma belgelerinden yirmincisinin tevdi edildiği tarihten sonraki doksanıncı günde yürürlüğe girecektir. 2. Herhangi bir protokol, sözkonusu protokolde aksi belirtilmedikçe, o protokolle ilgili kabul, onay veya katılma belgelerinden onbirincisinin tevdi edildiği tarihten sonraki doksanıncı günde yürürlüğe girecektir. 3. Sözleşme; kabul, onay veya katılma belgelerinden yirmincisinin tevdi edildiği tarihten sonra bu Sözleşme'yi kabul eden, onaylayan veya bu sözleşme'ye katılan Taraflar için, kabul, onay veya katılma belgesinin bu taraflarca tevdi edildiği tarihten sonraki doksanıncı günde yürürlüğe girecektir. 4. Herhangi bir protokol, sözkonusu protokolde aksi belirtilmedikçe, yukarıdaki, 2. fıkraya uygun olarak bu protokolü kabul eden veya onaylayan ya da yürürlüğe girmesinden sonra bu protokole katılan bir taraf için, hangisinin daha sonra gerçekleştiğine bağlı olarak o tarafın kabul, onay veya katılma belgesini tevdi ettiği tarihten sonraki doksanıncı günde veya Sözleşme'nin o taraf için yürürlüğe girdiği günde yürürlüğe girecektir. 5. Yukarıdaki 1. ve 2. fıkralarda öngörülen amaçla ilgili olarak, bir bölgesel ekonomik bütünleşme örgütü tarafından tevdi edilen hiçbir belge o örgüte üye devletler tarafından tevdi edilen belgelere eklenmiş sayılmayacaktır. Madde 18 Çekinceler Bu Sözleşme'ye hiçbir çekince koyulamaz. Madde 19 Ayrılma 1. Bu Sözleşme'nin bir taraf için yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl geçtikten sonra herhangi bir zamanda, o Taraf, depozitere yazılı olarak bildirdikten sonra Sözleşme'den ayrılabilir. 2. Herhangi bir protokolün bir Taraf için yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl geçtikten sonra herhangi bir zamanda, sözkonusu protokolde aksi belirtilmemişse, o Taraf, Depozitere yazılı olarak bildirdikten sonra o protokolden ayrılabilir. 3. Ayrılma, bu yöndeki kararın depozitere ulaştığı tarihten itibaren bir yıllık bir sürenin geçmesi üzerine veya ayrılma bildiriminde belirtilen daha geç bir tarihte yürürlüğe girecektir. 4. Bu Sözleşme'den ayrılan herhangi bir Taraf, taraf olduğu her türlü protokolden de ayrılmış addedilecektir. Madde 20 Depoziter 1. Bu Sözleşme'nin ve her türlü protokolün Depoziterlik görevleri Birleşmiş Milletler Genel Sekreter tarafından üstlenilecektir. 2. Depoziter, Tarafları özellikle aşağıdaki konulardan haberdar edecektir; a) Bu Sözleşme'nin ve her türlü protokolün imzalanması ve 13. ile 14. Maddelere göre kabul, onay veya katılma belgelerinin tevdi edilmesi; b) 17. maddeye uygun olarak Sözleşme'nin veya her türlü protokolün yürürlüğe giriş tarihi; c) 19. maddeye göre yapılan ayrılma bildirimleri; d) Sözleşme ve her türlü protokolle ilgili olarak benimsenen değişiklikler, 9. Madde uyarınca bu değişikliklerin taraflarca kabulü ve yürürlüğe giriş tarihleri; e) Eklerin benimsenmesi ve onaylanması ile 10. Madde uyarınca eklerde yapılan değişikliklerle ilgili her türlü haberleşme; f) Bölgesel ekonomik bütünleşme örgütlerinin, bu Sözleşme'nin veya her türlü protokolün düzenlediği hususlardaki; yetkilerinin derecesi ve bu yetkilerin ölçüsündeki değişiklikler ile ilgili bildirimleri; g) 11. Maddenin 3. fıkrası gereğince yapılan bildirimler. Madde 21 Orijinal Metinler Bu Sözleşme'nin Arapça, Çince, İngilizce, Fransızca, Rusça ve İspanyolca dillerindeki ve hepsi aynı geçerlilikte olan orijinal metinleri Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne tevdi edilecektir. Bu Sözleşme, aşağıda imzası bulunan tam yetkili temsilciler tarafından usulüne uygun olarak imzalanmıştır. Viyana 22 Mart 1985 EKLER EK - 1 EK - 2 EK-1 Araştırma ve Sistematik Gözlemler 1. Bu Sözleşmedeki Taraflar, başlıca bilimsel konuların aşağıdakiler olduğunu kabul ederler: a) İnsan sağlığı, organizmalar, ekosistemler ve insanlığa faydalı maddeler için muhtemel öneme sahip ve Dünya yüzeyine ulaşıp biyolojik etkilere yol açan güneşin ultra-viyole (UV-B) ışıması miktarını arttıran ozon tabakası değişimi, b) Ozon'un hava iklim şartları için muhtemel öneme sahip atmosferin ısı yapısını değiştirecek olan düşey dağılımının değişmesi, 2. Madde 3'e göre, Sözleşmedeki Taraflar aşağıdakiler gibi araştırmaların, sistematik gözlemlerin,gelecekteki araştırmalar için tavsiyelerin formüle edilmesinin yürütülmesinde işbirliği yapacaklardır: a) Atmosferin fiziksel ve kimyasal yapısında araştırmalar i- Kapsamlı teorik modeller: Işıma ile ilgili, dinamik ve kimyasal işlemler arasındaki davranışları inceleyen modellerin daha da geliştirilmesi; doğal ve insan yapısı olarak varolan çeşitli türlerin atmosferik ozon üzerindeki eşzamanlı etkileri hakkında çalışmalar; uydulardan veya uydular dışındaki kaynaklardan alınan verilerin yorumlanması; atmosferik ve jeofizik parametrelerdeki eğilimlerin değerlendirilmesi ve bu parametrelerdeki değişimlerin özel nedenlere maledilmesi için yöntemlerin geliştirilmesi; ii- Hız katsayıları, yan-kesit soğurulması ve troposfer-stratosfer mekanizmaları, kimyasal ve fotokimyasal işlemler; tüm ilgili tayf bölgelerinde alan ölçümlerini destekleyen spektroskopi verileri ile ilgili laboratuvar çalışmaları; iii- Alan ölçümler: Gerek doğal gerek antropojenik kaynaklı gazların konsantrasyon ve akıları; atmosferik dinamik çalışmalar, yerinde ve uzaktan algılama cihazları ile ölçüm yaparak fotokimyasal açıdan ilgili türlerin planeter sınır tabakasına kadar simültane ölçümlerinin yapılması; uydu ölçüm sistemlerinin göreli ve koordineli bir şekilde kullanılması da dahil olmak üzere çeşitli sensörlerin mukayesesi, önemli atmosferik eser bileşenlerinin üç boyutlu bölgeleri, güneşin tayf akısı ve meteorolojik parametreler. v- Atmosferik iz bileşenleri, güneş ışınlarının akısı ve meteorolojik parametreler için kullanılan uydusal ve uydusal olmayan alıcıları da içeren cihaz geliştirilmesi. b) Sağlık, biyolojik ve ışık enerjisi kayıplarının etkileri üzerine araştırmalar, i- Görülebilir ışık ile mor ötesi ışıklara maruz kalan insan ile (a) renkli maddelerin çokluğundan veya azlığından meydana gelen kanserin gelişimi ve (b) bağışıklık sistemi üzerine etkileri arasındaki ilişkiler; ii- (a) Tarım ürünleri, ormanlar ve diğer karasal çevre sistemleri ve (b) sudaki besin ağı ile dalyanlar ve sualtı planktonları tarafından oksijen üretiminin olası engellenmesinde dalgaboyunun bağımlılığı dahil olmak üzere UV-B radyasyonunun etkiler; iii- Doz ile doz süresi ve tepkileri, ışıkla düzlem, adaptasyon ve koruma arasındaki ilişkiler de dahil olmak üzere, UV-B radyasyonunun biyolojik maddelere, türlere ve eko istemlere etkilerinin işleyişi; v- Biyolojik denge için önemli olan biyolojik türlerin duyarlılık ve davranışları; fotosentez ve biyosentez gibi birincil işlemlerin üzerine UV-B radyasyonunun etkileri; vi- Havayı kirleten maddelerin, tarım ilaçlarının ve diğer maddelerin ışık enerjisi kayıpları üzerinde UV-B radyasyonunun etkileri. c) İklime etkileri üzerine araştırmalar i- Toprak ve okyanus düzeyi ısıları, yağış biçimleri, troposfer ve stratosfer arasındaki değişimler gibi iklim parametreleri üzerindeki etkiler ve ozon ile diğer izlenen türlere, ışıma ile ilgili çeşitli hususların incelenmesi. ii- Bu tür iklim etkilerinin insan davranışları ile ilgili çeşitli hususların incelenmesi. d)Aşağıdaki konular üzerine sistematik gözlemler i- Uydu ve yer sistemlerini birleºtirip iºlevselleºtirerek Dünya Ozon Gözleme Sistemi hazırlayıp, ozon tabakasının durumu (toplam kolon içeriği ve bunun düşey dağılımın uzamsal ve zamansal değişkenliği gibi); ii- HOx, NOx, CLOx ve karbon türleri için kaynak olan gazların troposfer ve stratosferdeki konsantrasyonu; iii- Hem yer hem de uydu sistemlerinden faydalanarak yer ile mezosfer arasındaki ısı; iv- Uydu ölçümleri yoluyla yeryüzüne ulaşan ve yeryüzünden ayrılan güneş ışınlarının dalgaboylarının çözümlenmesi; v- Dünya yüzeyine ulaşan güneş akısının biyolojik etkiler yaratan ultraviyole aralığındaki (UV-B) dalgaboylarının çözümlenmesi; vi- Yer, hava ve uydu sistemlerinden faydalanılarak yeryüzünden mezosfere kadar olan bölgede aerosol dağılımı ve özellikleri; vii- Yüksek vasıflı meteoroloji yüzey ölçüm programlarının hazırlanması ile iklimsel açıdan önemli değişkenler; viii- Dünya verilerinin analizi için geliştirilmiş metodlar kullanarak izlenen türler, ısı, güneş ışınlarının akısı ve aerosoller. 3. Sözleºmedeki Taraflar, geliºmekte olan ülkelerin özel gereksinimlerinin gözönünde tutarak, bu ekte hatları çizilen araştırma ve sistematik gözlemlere katılmaları için gerekli olan uygun bilimsel ve teknik eğitimi destekleyerek işbirliği yapacaklardır. Özellikle, standartlaştırılmış verilerin oluşturulması amacıyla gözlem donanımları ve metodların karşılıklı inter kalibrasyonuna ağırlık verilecektir. 4. Aşağıdaki önem sırası gözetilmeksizin sıralanan doğal ve antropojenik kökenli kimyasal maddelerin ozon tabakasının kimyasal ve fiziksel özelliklerini değiştirici potansiyele sahip olduğu sanılmaktadır: a) Karbonlu maddeler i- Karbon monoksit (CO) Karbon monoksitin belirgin doğal ve antropojenik kökenleri vardır ve troposferik foto-kimya üzerinde dolaylı rol oynadığı sanılmaktadır. ii- Karbon dioksit (CO2) Karbon dioksitin belirgin doğal ve antropojenik kökenleri vardır ve atmosferin ısısal yapısını etkileyerek stratosferdeki ozonu etkiler. iii- Metan (CH4) Metanın hem doğal hem de antropojenik kökenleri vardır ve gerek troposferdeki gerekse stratosferdeki ozonu etkiler. iv- Metan dışı hidrokarbon türleri Çok sayıda kimyasal maddeden oluşan metan dışı hidrokarbonlar hem doğal hem de antropojenik kökene sahiptir ve troposferik foto-kimya üzerinde doğrudan stratosferik foto-kimya üzerinde dolaylı rol oynarlar. b) Azotlu maddeler i- Nitrozoksit (N2O) N2O'nun esas kaynakları doğaldır ama antropojenik katkıları da gittikçe önem kazanmaktadır. Stratosfer'deki ozon fazlalığı üzerinde hayati rol oynayan NOx'in ana kaynağı nitrozoksittir. ii- Azotoksitleri (NOx) NOx'in yer seviyesindeki kaynakları sadece troposferik fotokimyasal işlemlerde doğrudan, stratosferik foto-kimya üzerinde dolaylı rol oynar, buna karşılık troposferle stratosfer arasındaki geçiş bölgesine verilen NOx üst troposferik ve stratosferik ozonda değişikliğe doğrudan etki edebilir. c) Klorlu maddeler i- Tamamıyla halojenlenmiş alkallar, örneğin CCL4, CFCL2 (CFC-11) CF2, CL2 (CFC-12) C2F3CL3 (CFC-113), C2F4CL2 (CFC-114) Tamamıyla halojenlenmiş alkanla antropojeniktir ve özellikte 30-50 km yükseklikteki bölgede ozon foto-kimyasında hayati rol oynayan CLOx'in kaynağını oluştururlar. ii- Kısmen halojenlenmiş alkanlar, örneğin CH3CL, CHF2, CL (CFC-22), CH3 CCL3 CHFCL2 (CFC-21) CH3 CL'nin kaynağı doğal olmasına karşın diğer bahsedilen kısmi halojenlenmiş alkanlar antropojenik menşelidir. Bu gazlar da stratosferdeki CLOx'in kaynağıdır. d) Bromlu maddeler Tamamıyla halojenlenmiş alkanlar, örnek CF3Br Bu gazlar antropojeniktir ve CLOx'le benzer tarzda davranan BrOx'in kaynağıdırlar e- Hidrojenli Maddeler i- Hidrojen (H2) Doğal ve antropojenik kaynaklı olan Hidrojen, stratosferik foto-kimya üzerinde küçük bir rol oynar. ii- Su (H2O) Doğal kaynaklı olan su, hem traposferik hem de stratosferik foto-kimya üzerinde hayati bir rol oynar. Stratosferdeki yerel su buharı kaynakları, metanın oksidasyonunun ve daha az olarak hidrojen oksidasyonunun içerir. EK-II Bilgi Değişimi 1. Sözleşmedeki Taraflar, bu Sözleşmenin hedeflerine ulaşılması için bilgilerin toplanması ve paylaşılmasının önemini, tüm faaliyetlerin uygun ve tarafsız yürütülmesinin garanti edilmesini kabul ederler. Bu nedenle, Taraflar, bilimsel, teknik, sosyo-ekonomik, ticari ve hukuki bilgi alışverişinde bulunacaklardır. 2. Sözleºmedeki Taraflar, hangi bilgilerin toplanıp değiş tokuş edileceğini kararlaştırırken bilgilerin yararlılığı ile bu bilgilerin edinilmesinin maliyetini gözönünde tutacaklardır. Bundan sonraki aşamada ise Taraflar bu ekteki işbirliğinin ulusal kanunlara, düzenlemelere, patent haklarına ilişkin uygulamalara, ticari sırlara, gizlilik ve mülkiyet bilgilerinin korunmasına uygun olarak yapılacağını kabul ederler. 3. Bilimsel bilgiler Aşağıdaki konular üzerinde bilgileri içermektedir: a- İldeki ulusal ve uluslararası kaynakların en etkin biçimde kullanımını sağlayacak araştırma programlarının koordinasyonu için hem resmi hem de özel planlı ve sürekli araştırmalar; b) Araştırmalar için gerekli verilerin neşriyatı; c) Dünya atmosferinin kimyasal ve fiziksel özelliklerini ve değişme hassasiyetini anlamak için daha önce yayınlanan bilimsel sonuçlar, özellikle toplanan kolon içeriği ya da ozonun düşey dağılımı ile ilgili tüm zaman-çizelgelerindeki değişikliklerden meydana gelen ozon tabakası durumunun insan sağlığı, çevre ve iklim üzerindeki etkileri; d) Araştırma çalışmalarının değerlendirilmesi ve gelecekteki araştırmalar için tavsiyeler. 4. Teknik bilgiler Aşağıdaki konular üzerinde bilgileri içermektedir: a) Kullanılabilecek diğer kimyasal maddelerin, ozonu etkileyen maddelerin kullanımını azaltıcı alternatif teknolojilerin, ilgili planlanan ve süren araştırmaların sağlanabilirliği ve maliyetleri; b) Kullanılabilecek kimyasal maddelerin ve alternatif teknolojilerin sınırlamaları ve riskleri, 5. Ek 1'deki maddeler hakkında sosyo-ekonomik ve ticari bilgiler Aşağıdaki konular üzerinde bilgileri içermektedir: a) Üretim ve üretim kapasiteleri; b) Kullanım ve kullanım modelleri; c) İthalat ve ihracatları; d) Ozon tabakasını dolaylı olarak değiştirebilecek insan faaliyetlerinin fayda, maliyet ve riskleri ve bu faaliyetlerin kontrolu için yapılan veya yapılması beklenen düzenleyici işlerin etkileri. 6. Yasal Bilgiler Aşağıdaki konular üzerinde bilgileri içermektedir; a) Ozon tabakasının korunmasına ilişkin ulusal kanunlar, idari önlemler ve yasal araştırmalar, b) Ozon tabakasının korunmasına ilişkin ikili taraflı anlaşmalar da dahil olmak üzere, uluslararası anlaşmalar; c) Ozon tabakasının korunmasına ilişkin patentlerin mevcudiyeti ve bunlara lisans verilmesinin yöntemleri.