Danıştay 7. Daire E: 2009/8888; Gümrük Yönetmeliğinin 585`inci maddesinin 1`inci fıkrasındaki `..sunulmak üzere ilgili gümrük idaresine..` ibaresi ile 3`üncü fıkrasının yürütülmesinin, teminat aranmaksızın, dava sonuna kadar durdurulması (2009/8888)

İş bu karar DANIŞTAY VERGİ DAVA DAİRELERİ KURULUNUN 16.07.2010 TARİH VE 2010/62 YD İTİRAZ NUMARALI KARARI İLE KALDIRILMIŞ ANCAK 21.06.2011 TARİHLİ 2011/3510 Sayılı Kesin Karar Yayımlanmıştır. T.C. DANIŞTAY YEDİNCİ DAİRE Esas No :2009/8888 Davacı ve Yürütmenin Durdurulmasını İsteyen: Dinamik Gümrük Müşavirliği Limited Şirketi Vekili :Av. Cem KABDAN Vatan Cad. Emlak Bank Konutları, C 1 Blok, D:4 Fatih/İSTANBUL Karsı Taraf :Başbakanlık Gümrük Müsteşarlığı ANKARA İstemin Özeti :7.10.2009 tarih ve 27369 sayılı (mükerrer) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Gümrük Yönetmeliğinin 585'inci maddesinin 1'inci fıkrasındaki "... sunulmak üzere ilgili gümrük idaresine..." ibaresi ile 2'inci ve 3'üncü fıkralarının iptali istemiyle açılan dava sonuçlanıncaya kadar yürütmenin durdurulması istemine ilişkindir. Tetkik Hakimi Murat ASİLTÜRK'ün Düşüncesi: Anayasa'nın 124'üncü maddesinde, Başbakanlık, Bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri hüküm altına alınmış; 4458 sayılı Gümrük Kanununun 242'nci maddesinin 1'nci fıkrasının 5911 sayılı Kanunun 64'üncü maddesiyle değişik şeklinde, yükümlülerin kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama verecekleri bir dilekçe ile itiraz edebilecekleri hükme bağlanmıştır. Kanunun anılan düzenlemesinde, ilgililerin, tahakkuklar, ceza kararları ile idari kararlara karşı idari itiraz yoluna başvururken uymak zorunda oldukları kriterler tespit edilmiş, bunlar arasında, anılan kararlara itiraz edilebilmesi için düzenlenecek dilekçelerin, üst makam bulunması halinde bu makama, üst makamın mevcut olmaması halinde ise aynı makama verilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Gümrük mevzuatı uyarınca tesis edilen işlemlere karşı yapılacak itirazlara ilişkin dilekçelerin, işlemi tesis eden merciin üstünde makam bulunup bulunmadığı gözetilmeksizin, ilgili gümrük idaresine sunulmasını zorunlu kılan ve bunun sonucunda, ilgili gümrük idaresinin, itiraz dilekçesini, düşüncesi ve ilgili bilgi ve belgelerle birlikte üst mercie göndereceği yolunda düzenleme içeren Gümrük Yönetmeliğinin davaya konu edilen 585'inci maddesinin 1'inci fıkrasındaki "... sunulmak üzere gümrük idaresine..." ibaresi ile 3'üncü fıkrasının, sözü geçen kanun hükmüne aykırılık oluşturduğunun anlaşılması karşısında olayda, Gümrük Yönetmeliğinin 585'inci maddesinin sözü geçen fıkralarının yürütülmesinin durdurulması isteminin kabulüne karar verilebilmesi için, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 27'nci maddesinde aranan koşulların gerçekleştiği sonucuna ulaşılmıştır. Öte yandan, Yönetmeliğin 1'nci fıkrasının ilgili kısmıyla 3'üncü fıkrasının yürütmesinin durdurulması yolunda karar verilmesi sonucunda, 2'nci fıkradaki düzenleme, 4458 sayılı Kanunun 242'nci maddesine aykırılık oluşturmayacağından, uyuşmazlıkta, anılan fıkraya yönelik olarak, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 27'nci maddesinde aranılan koşulların gerçekleştiğinin kabulüne olanak yoktur. Bu nedenle, istemin, Gümrük Yönetmeliğinin 585'inci maddesinin 1'inci fıkrasındaki "...sunulmak üzere ilgili gümrük idaresine..." ibaresi ile 3'üncü fıkrasına yönelik kısmının kabulü; 2'nci fıkrasına yönelik kısmının ise reddi gerektiği düşünülmektedir. Danıştay Savcısı Mukaddes ARAS'ın Düşüncesi: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 27'nci maddesi uyarınca yürütmenin durdurulması isteminin karara bağlanabilmesi için, davalı idarenin savunmasının alınması gerekeceği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Hüküm veren Danıştay Yedinci Dairesince işin gereği görüşüldü: Dava; 7.10.2009 tarih ve 27369 sayılı (mükerrer) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Gümrük Yönetmeliğinin 585'inci maddesinin 1'inci fıkrasındaki "... sunulmak üzere ilgili gümrük idaresine..." ibaresi ile 2'nci ve 3'üncü fıkralarının iptali istemiyle açılmıştır. 4458 sayılı Gümrük Kanununun 242'nci maddesinin 1'nci fıkrasının 5911 sayılı Kanunun 64'üncü maddesiyle değişik şeklinde, yükümlülerin, kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama verecekleri bir dilekçe ile itiraz edebilecekleri hükme bağlanmıştır. Gümrük Yönetmeliğinin 585'inci maddesinin 1'inci fıkrasında, yükümlülerin, kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde bir üst makama sunulmak üzere ilgili gümrük idaresine, üst makam yoksa aynı makama verecekleri, gerekçelerini de açıkça gösteren bir dilekçeyle itiraz edebilecekleri; 2'inci fıkrasında, itiraz dilekçesini alan gümrük idaresinin, itiraza ilişkin dilekçeyi öncelikle şekil yönünden inceleyeceği; bu incelemede, başvurunun süresi içinde yapılıp yapılmadığı ile dilekçeyi verenin yükümlü veya onun temsilcisi olup olmadığına bakılacağı; uygun olmayan başvuruların reddedilerek yükümlüye bildirileceği; 3'üncü fıkrasında, bir üst makama sunulmak üzere verilen itiraz dilekçesinin, Gümrük İdaresinin mütalaası ve gerekli bilgi ve belgelerle birlikte üst makama gönderileceği belirtilmiştir. T.C. Anayasasının 2'nci maddesinde, Hukuk Devleti İlkesi, Cumhuriyetin niteliklerinden biri olarak sayılmıştır. Hukuk Devletinde, idareye tanınan hiçbir yetki sınırsız değildir. İdare, yetkisini, hukuk kurallarına uygun olarak kullanmak zorundadır. Anayasanın, İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğunu söyleyen 125'inci maddesi, bu zorunluluğun anayasal kanıtıdır. Öte yandan; Anayasanın 8'inci maddesinde, yürütme yetkisi ve görevinin, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından, Anayasa ve Kanunlara uygun olarak kullanılacağı ve yerine getirileceği; 11'inci maddesinde, Anayasa hükümlerinin, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kuralları olduğu; 115'inci maddesinde, tüzüklerin Kanuna aykırı olamayacağı; 124'üncü maddesinde de, Başbakanlık, Bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri hüküm altına alınmıştır. Normlar hiyerarşisine göre; yukarıdan aşağıya doğru "Anayasa", "Kanun", "Kanun Hükmünde Kararname", "Tüzük", "Yönetmelik" ve "diğer alt düzenleyici işlemler" şeklinde sıralanan normlardan, alt kademede yer alanın üst kademedeki norma aykırı olması veya onun kapsamını aşan düzenlemeler içermesi mümkün değildir. Bu sıralamanın tabii bir sonucu olarak, normlar hiyerarşisinde üst kademede yer alan yasal kurallara aykırı düzenleyici tasarrufların idare tarafından yürürlüğe konulması hukuka aykırılık oluşturmaktadır. 4458 sayılı Kanunun yukarıda anılan düzenlemesinde; ilgililerin, tahakkuklar, ceza kararları ile idari kararlara karşı idari itiraz yoluna başvururken uymak zorunda oldukları ölçütler tespit edilmiş; bunlar arasında, anılan kararlara itiraz edilebilmesi için düzenlenecek dilekçelerin, üst makam bulunması halinde bu makama, üst makamın mevcut olmaması halinde ise, aynı makama verilmesi gerektiği açıklanmıştır. Görüldüğü üzere; anılan maddede, itiraz dilekçelerinin sunulacağı makamın belirlenmesinde üst merciin bulunup bulunmaması haline göre ikili ayrıma gidilmiş; üst makamın mevcut olması halinde, dilekçelerin bu makama sunulması zorunlu kılınmıştır. Bir başka anlatımla; işlemi tesis eden makama itiraz dilekçelerinin sunulabilmesi; yalnızca, üst merci yokluğu hali ile sınırlıdır. Gümrük Yönetmeliğinin 585'inci maddesinin davaya konu edilen 1'inci fıkrasında, gümrük mevzuatı uyarınca tesis edilen işlemlere karşı yapılacak itirazlara ilişkin dilekçelerin, işlemi tesis eden merciin üstünde makam bulunup bulunmadığı gözetilmeksizin, ilgili gümrük idaresine sunulmasını zorunlu kılınmasıyla bu ayırım ortadan kaldırılmış ve 242'nci maddenin 1'inci fıkrasındaki düzenlemenin kapsamı, Kanuna göre daha alt kademedeki düzenleyici idari işlemle daraltılmıştır. Öte yandan; Yönetmeliğin 585'inci maddesinin 3'üncü fıkrasında üst makamın mevcut olmasına karşın, işlemi tesis eden makama sunulan dilekçelerin, Gümrük İdaresinin mütalaası ve gerekli bilgi ve belgelerle birlikte üst makama gönderileceği yolunda yer alan ve 1'inci fıkranın devamı niteliğinde olan düzenleme de, Kanunun üst makamın varlığı halinde dilekçelerin bu makama sunulmasını zorunlu kılan 242'nci maddesinin yukarıda açıklanan 1'inci fıkrasına aykırıdır. Bu hukuki durum karşısında; Gümrük Yönetmeliğinin 585'inci maddesinin Anayasanın 124'üncü, 4458 sayılı Kanunun 242'nci maddelerine; dolayısıyla normlar hiyerarşisine aykırılığı açık bulunan 1'inci fıkrasındaki "...sunulmak üzere ilgili gümrük idaresine..." ibaresi ile 3'üncü fıkradaki düzenlemenin, yürütülmesinin durdurulabilmesi için, 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanununun 27'nci maddesinde aranan koşulların gerçekleştiği sonucuna ulaşılmıştır. Yönetmeliğin anılan maddesinin 2'nci fıkrasının yürütülmesinin durdurulması istemine gelince: Yukarıda sözü edilen ibare ve fıkranın yürütülmesinin durdurulması sonucunda, 2'nci fıkradaki "..itiraz dilekçesini alan Gümrük İdaresi..." ibaresinde geçen "Gümrük İdaresi"nden, 4458 sayılı Kanunun 242'inci maddesinin 1'inci fıkrasında ifade edilen, tahakkuk, ceza kararı ile idari kararı alan gümrük idaresinin üst makamı varsa, bu makamın; üst makamın mevcut olmaması halinde ise, aynı makamın anlaşılması gerekeceğinden; dava dilekçesinde ileri sürülen iddialar bu fıkranın yürütülmesinin durdurulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir. Bu nedenle, istemin kısmen kabulüne ve Gümrük Yönetmeliğinin 585'inci maddesinin 1'inci fıkrasındaki "...sunulmak üzere ilgili gümrük idaresine..." ibaresi ile 3'üncü fıkrasının yürütülmesinin, teminat aranmaksızın, dava sonuna kadar durdurulmasına; 2'nci fıkrasına yönelik yürütmenin durdurulması isteminin ise reddine, 25.1.2010 gününde oyçokluğu ile karar verildi. Başkan Üye Üye Üye Üye Turgut Özden Ali E. Fahrünnisa Eren CANDAN ŞAR ATAGÜN TUNCA SONBAY (X) (XX) X- KARŞI OY Dava dilekçesinde açıklanan duruma ve uyuşmazlığın hukuki niteliğine göre, ileri sürülen iddiaların, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 27'nci maddesinde aranılan koşullara uymadığı anlaşıldığından, yürütmenin durdurulması isteminin reddi gerektiği oyuyla karara katılmıyorum. XX- KARŞI OY Dava; 7.10.2009 tarih ve 27369 sayılı (mükerrer) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Gümrük Yönetmeliğinin 585'inci maddesinin 1'inci fıkrasındaki "... sunulmak üzere ilgili gümrük idaresine..." ibaresi ile 2'nci ve 3'üncü fıkralarının iptali istemiyle açılmıştır. Anayasanın 124'üncü maddesinde, Başbakanlık, Bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri; 4458 sayılı Gümrük Kanununun 4'üncü maddesinin 5911 sayılı Kanunla değişik şeklinde, gümrük idareleriyle muhatap olan kişilerin, bu Kanun ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan tüzük, kararname ve yönetmelik hükümlerine uymak; gümrük idarelerinin gerek bu Kanunda gerek diğer kanun, tüzük ve kararnamelerde yazılı hükümlere göre yapacağı gözetim ve kontrollere tabi olmak; bu idarelerin kendi adına veya başka idareler nam veya hesabına tahsil edeceği her tür vergi, resim, harç ve ücretleri ödemek veya bunları teminata bağlamak; kanun, tüzük, kararname ve yönetmelik hükümlerinin uymayı zorunlu kıldığı her tür işlemleri yerine getirmekle sorumlu oldukları; aynı Kanunun 242'nci maddesinin 1 ve 3'üncü fıkralarının 5911 sayılı Kanunla değişik şeklinde de, yükümlülerin, kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama verecekleri bir dilekçe ile itiraz edebilecekleri; itiraz dilekçelerinin süresi içinde yanlış makama verilmesi halinde, itirazın süresinde yapılmış sayılacağı ve idarece yetkili makama ulaştırılacağı hükme bağlanmıştır, Gümrük Yönetmeliğinin 585'inci maddesinin 1'inci fıkrasında, yükümlülerin, kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde bir üst makama sunulmak üzere ilgili gümrük idaresine, üst makam yoksa aynı makama verecekleri, gerekçelerini de açıkça gösteren bir dilekçeyle itiraz edebilecekleri; 2'inci fıkrasında, itiraz dilekçesini alan gümrük idaresinin, itiraza ilişkin dilekçeyi öncelikle şekil yönünden inceleyeceği; bu incelemede, başvurunun süresi içinde yapılıp yapılmadığı ile dilekçeyi verenin yükümlü veya onun temsilcisi olup olmadığına bakılacağı; uygun olmayan başvuruların reddedilerek yükümlüye bildirileceği; 3'üncü fıkrasında, bir üst makama sunulmak üzere verilen itiraz dilekçesinin, gümrük idaresinin mütalaası ve gerekli bilgi ve belgelerle birlikte üst makama gönderileceği belirtilmiştir. 4458 sayılı Kanunun 242'inci maddesinin 1'inci fıkrasında, Kanun koyucu tarafından, ilgililerin, tahakkuklar, ceza kararlan ile idari kararlara karşı itiraz edilebilmesi için düzenlenecek dilekçelerin, üst makam bulunması halinde bu makama, üst makamın mevcut olmaması halinde ise aynı makama verilmesi gerektiği belirtilmekte birlikte, 3'üncü fıkrasında (süresi içinde) yanlış makama verilen dilekçelerin, dilekçeyi alan merci tarafından doğru makama gönderileceği ifade edilerek, gümrük idaresinin muhatapları yönünden hak kaybına neden olacak durumların önüne geçilmesi amaçlanmış; bir başka anlatımla, Gümrük Yönetmeliğinin davaya konu edilen 585'inci maddesinin 1'inci fıkrasında, itiraz dilekçelerinin, üst makama sunulmak üzere ilgili gümrük idaresine; üst makam yoksa, aynı makama verilmesini; 3'üncü fıkrasında da, üst makama sunulmak üzere verilen itiraz dilekçesinin, dilekçeyi alan gümrük idaresince, itirazı inceleyecek mercie gönderilmesini öngören düzenlemeleri, 242'inci maddenin 3'üncü fıkrası ile birlikte değerlendirildiğinde, anılan fıkralarla yapılan düzenlemeye konu uygulamanın, Kanun koyucu tarafından zımnen kabul edildiği; Anayasanın 124'üncü ve 4458 sayılı Kanunun yukarıda bahsi geçen hükmüne aykırı olmadığının saptanması karşısında; olayda, Gümrük Yönetmeliğinin 585'inci maddesinin sözü geçen fıkralarının yürütülmesinin durdurulması isteminin kabulüne karar verilebilmesi için, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 27'nci maddesinde aranan koşulların gerçekleştiğinin kabulüne olanak yoktur. Ancak, anılan Yönetmeliğin 585'inci maddesinin 2'nci fıkrasının, itiraz dilekçesinin yanlışlıkla verildiği gümrük idareleriyle ilgili olduğu anlaşılmakta olup; sözü geçen fıkrada, bu idarelerce, dilekçenin şekli incelemeye tabi tutulacağı ve gerektiğinde dilekçenin reddine karar verilebileceği belirtilmiş ise de, 4458 sayılı Kanunun 242'inci maddesinde, dilekçenin yanlışlıkla sunulduğu bu gümrük idarelerine, açıklanan hususlarda yetki tanıyan herhangi bir ifadeye yer verilmemiş olması karşısında, 2'nci fıkranın kanun hükmüne aykırı olduğu; olayda, bahsi geçen düzenlemenin yürütülmesinin durdurulması isteminin kabulüne karar verilebilmesi için, 2577 sayılı Kanunun 27'nci maddesinde belirtilen koşulların gerçekleştiği anlaşılmıştır. Bu nedenle, istemin kısmen kabulüyle, Gümrük Yönetmeliğinin 585'inci maddesinin 2'nci fıkrasının yürütmesinin, teminat aranmaksızın, dava sonuna kadar durdurulması; 1'inci fıkrasındaki "...sunulmak üzere ilgili gümrük idaresine..." ibaresi ile 3'üncü fıkrasının yürütülmenin durdurulması isteminin ise reddi gerektiği oyuyla karara katılmıyorum.