Danıştay 10 Daire E 2022-2622 K 2025-5343 Bitkisel yağların ihracını kısıtlayan Bakanlık yazısının iptal talebinin reddine ilişkin karar

T.C. D A N I Ş T A Y ONUNCU DAİRE 15.04.2026 121178904 yazı ekidir. Esas No :2022/2622 Karar No :2025/5343 DAVACI :… Tic. A.Ş. … VEKİLİ :Av. … … DAVALI :Ticaret Bakanlığı / ANKARA UETS:35756-96578-37139 VEKİLİ :Av. … / Aynı yerde DAVANIN_KONUSU :Dahilde İsleme İzin Belgesi sahibi olan davacı şirket tarafından; Tarım ve Orman Bakanlığının 08/03/2022 tarih ve 4762530 sayılı Makam Oluru gereği dahilde işleme rejimi kapsamındaki ürünler de dahil olmak üzere İhracatı kısıtlanan bazı bitkisel yağların, 09/03/2022 (dahil) tarihinden itibaren ülkeden çıkışının engellenmesi için gereğinin yapılması hususunda tüm Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüklerini talimatlandıran Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğünün 09/03/2022 tarihli, 72686643 sayılı ve "İhracat Kısıtlaması 2 (Bazı Bitkisel Yağlar)" konulu Genel Yazısının iptaline karar verilmesi istenilmektedir. DAVACININ İDDİALARI :Davacı tarafından, sertifikalı organik tarım alanında tahıl, bakliyat ve yağlı tohumlar üreticisi, ihracatçısı ve tedarikçisi olduğu, 2015 yılından beri başta ekmeklik olmak üzere aşurelik, makarnalık buğday, mısır, nohut, ayçiçek yağı, ayçiçek küspesi, kanola yağı, kanola küspesi ve soya küspesi gibi organik tarım ürünlerinin ithalatını ve ihracatını yaptıkları, dahilde işleme rejimi kapsamında Dahilde İşleme İzin Belgesine istinaden faaliyet gösterdikleri, bu kapsamda şirketlerinin önce geçici olarak ithal ettiği daha sonra ülkemizde işlediği organik tarım ürünlerini dünyanın birçok farklı yerine ihraç ettiği, 2022 yılının Mart ayından beri dahilde işleme rejimi kapsamında işlediği ve ihraca hazır halde bekleyen ve peroksit değeri yükselerek evsafının bozulması, raf ömrünün kısalması tehlikesiyle karşı karşıya bulunan bazı ürünlerin ihracının gümrük idarelerince beyannamelerin iptal edilmesi yoluyla haksız şekilde engellendiği, bekleyen organik ürünlerin iç piyasaya satılmasının da şirket tarafından ürünün tabi olduğu dahilde işleme rejimi kapsamında verilen ihracat taahhüdü nedeniyle fiilen olanaksız olduğu, ihraç etme şartı ile ithal ettiği ürünleri dava konusu idari işlem nedeni ile satamadığı, ayrıca diğer yasal kısıtlamalar nedeni ile bu malları iç piyasaya da satamadığı, dava konusu idari işlemin "yetki" unsuru yönü ile sakat olduğu, dönemsel düzenlemeler yapmaya yetkili idarenin Tarım ve Orman Bakanlığı olduğu, idari işlemin gerekçelerinin ve dayanaklarının belirtilmemiş olması, idari işlemin içermesi gereken unsurları içermemesi nedeniyle "şekil" unsuru yönünden sakat olduğu, işleme dayanak alınan Bazı Tarım Ürünlerinin İhracına İlişkin Tebliğ (İhracat 2022/1)'de dahilde işleme rejimi kapsamındaki ürünlere yer verilmemesine rağmen, bu ürünlerin dava konusu işlem kapsamına alınmasının sebebinin ortaya konulmaması nedeniyle İdari işlemin "sebep" unsuru yönü ile sakat olduğu, Gümrük Kanunu ile getirilen bir objektif statü için tanınan hak ve yükümlülükler için ilgili mevzuattaki düzenlemelere aykırı biçimde tesis edilen idari işlemin "konu" unsuru bakımından sakat olduğu, davalı idarenin Gümrük Kanunu'nun 108. maddesi ve devamında yer alan hükümleri uygulamaktan imtina ettiği, şirketin ihraç ettiği ürünlerin organik ürünler olduğu, Türkiye pazarında bu yönde bir açık mevcut olmadığı, bu ürünlerin, maliyetinden dolayı iç pazarda alıcı bulmasının dahi mümkün olmadığı, bahse konu idari işlemin kamu yararı amacı gütmediğinden "amaç" unsuru yönünden de sakat olduğu, Gümrük Kanunu'nun 108. maddesi uyarınca kazanılmış hak oluştuğu, düzenlemenin hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerine aykırı olduğu, temel hak ve özgürlükler idari işlemle sınırlandırılamayacağından idari işlemin "konu" unsurunun bu yönüyle de hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir. DAVALININ_SAVUNMASI :Davalı idare tarafından, usul yönünden, ihracat kısıtlaması kararının Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından alındığı, dava konusu Genel Yazıyla sadece bu kararın uygulanması hususunda Gümrük Müdürlüklerine gereğinin yapılmasının bildirildiği, bu nedenle Bakanlık işleminin kesin ve yürütülebilir işlem olmadığı; esas yönünden, Bazı Tarım Ürünlerinin İhracatına İlişkin Tebliğ (İhracat 2022/1) ile belirlenen ürünlerin ihracatında dönemsel düzenlemeler yapmaya Tarım ve Orman Bakanlığının yetkili kılındığı, Karadeniz Havzasında yaşanan olağanüstü süreçte gıda arz güvenliğinde sorun yaşanmaması için Tarım ve Orman Bakanlığının 08/03/2022 tarihli Makam Oluru ile tedbir alındığı, anılan Makam Oluru gereği Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ne yapılacak ihracat başvuruları, Suriye'de güvenlik altına alınan bölgelere Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri ve bağlı kuruluşları tarafından yapılacak ihracat başvuruları, AFAD, Kızılay veya diğer İnsani Yardım Kuruluşları tarafından yapılacak ihracat başvuruları, denizlerimizden transit geçen ve ülkemiz limanlarına uğrayan yabancı bayraklı gemilerin iaşe ihtiyaçlarının karşılanması için gemi kumanyacılığı yapan firmalara gemi başına her bir ürün için en fazla 500 Kg'a kadar yapılacak ihracat başvuruları hariç; Dahilde İşleme Rejimi kapsamında olan ürünler dahil olmak üzere, arz/talep ve mevcut bazı ürünlerin stok durumu dikkate alınarak yeni bir bilgilendirme yapılana kadar, 2022/1 ve 2022/2 sayılı Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerinin ihracatının kısıtlanmasına karar verildiğinden, söz konusu ürünlerin 09/03/2022 (dahil) tarihinden itibaren ülkeden çıkışının engellenmesinin adı geçen Bakanlıkça istenilmesi üzerine dava konusu işlemle Gümrük ve Dış Ticaret Müdürlüklerinin gereğinin yapılması hususunda talimatlandırıldığı, daha sonra Tarım ve Orman Bakanlığının 15/04/2022 tarihli Makam Oluru ile 09/03/2022 tarihinden önce Ticaret Bakanlığı'na ihracat başvurusunda bulunulmuş ve gümrük beyannamesi açılmış olan, yine Dahilde İşleme Rejimi kapsamında bulunan ihracat kısıtlamasına konu ürünlerin, sağlık sertifikası düzenlenmesi ve ülkeden fiilen çıkışına izin verilmesinde sakınca bulunmadığına karar verildiği ve bu Makam Olurunun tüm Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüklerine bildirilerek Dahilde İşleme Rejimi kapsamındaki ürünlerin ülkeden çıkışına izin verildiği, bu nedenle dahilde işleme izin belgesi kapsamındaki eşyaya ilişkin kısıtlamanın 15/04/2022 tarihi itibarıyla kaldırıldığı, davanın konusuz kaldığı ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ :Sena Sevinç DÜŞÜNCESİ :Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir. DANIŞTAY SAVCISI :Nazlı Yanıkdemir DÜŞÜNCESİ :Dava, organik tarım ürünleri üretimi, tedariği ve ihracı alanında faaliyet gösteren davacı şirket tarafından, Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğünün "İhracat Kısıtlaması 2 (Bazı Bitkisel Yağlar)" konulu E-52707093-140.04-00072686643 sayılı duyurusunun iptali istemiyle açılmıştır. İdari Yargı, Hukuk Devletinde, hukuka bağlılığı esas olan kamu idaresinin eylem ve işlemlerinin hukuka uygunluğunun, bağımsız yargı yerlerince, yargılama yöntemleri kullanılarak denetlenmesinin sağlanması için var olan yargı düzenidir. Bu yüzden; idari yargı denetiminin işleyebilmesi, idarenin Kamu Hukuku alanında faaliyette bulunmasına; idari nitelikte eylem veya işlem yapmasına bağlıdır. Böyle bir faaliyet olmadan, söz konusu denetimin işletilmesine olanak yoktur. Bu bağlamda, kişilerin hukuk aleminde herhangi bir etki doğurmayan, belirli bir hukuki durumu ya da olguyu belirtmekle yetinen "icrailik" niteliğinden yoksun işlemlerin, idari bir davaya konu edilmesi mümkün bulunmamaktadır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 14'üncü olabilecek kesin ve yürütülmesi gerekli işlemin olup olmadığı yönünden inceleneceğine; aynı Kanunun 15'inci maddesinin 1'inci fıkrasının "b" bendinde de, böyle bir işlemin bulunmaması halinde, davanın sonraki yargılama işlemlerine girişilmeksizin reddedileceğine ilişkin kurallar bu ilkeye dayalıdır. Olayda, Bazı Tarım Ürünlerinin İhracatına İlişkin Tebliğde değişiklikler yapmaya yetkili olan Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından, 08/03/2022 tarih ve 4762530 sayılı Bakan Olur'u doğrultusunda dahilde işleme rejimi kapsamında olan ürünler dahil olmak üzere talep ve mevcut stok durumu dikkate alınarak yeni bir bilgilendirme yapılana kadar, 2022/1 ve 2022/2 sayılı Tebliğ kapsamında yer alan bazı bitkisel yağların 09/03/2022 tarihinden itibaren ülkeden ihracatının kısıtlanmasına karar verilmiş, bu kapsamda, söz konusu ürünlerin, 9.3.2022 tarihi itibarıyla çıkışının engellenmesi gerektiği Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğüne bildirilmiştir. Bu itibarla, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından, 1507; 1516.20.91.00.12; 1516.20.96.00.13; 1512; 1516.20.91.00.16; 1516.20.96.00.14; 1516.20.91.00.11; 1516.20.96.00.12; 1516.20.91.00.16; 1516.20.96.00.14; 1516.20.91.00.11; 1516.20.96.00.12; 1514; 1516.20.91.00.18; 1516.20.91.00.21; 1516.20.98.00.21; 1515.21; 1515.29; 1516.20.91.00.24; 1516.20.98.00.15 ve 1517 istatistik ve tarife pozisyonlarında yer alan eşyaların ihracatının kısıtlanmasına karar verildiğinin ilgili gümrük müdürlüklerine duyurulması amacıyla yazılan E-52707093-140.04-00072686643 sayılı, "İhracat Kısıtlaması 2 (Bazı Bitkisel Yağlar)" konulu yazının iptali istemiyle açılan davanın, idari davaya konu edilebilecek nitelikte idari işlem bulunmadığı gerekçesiyle incelenmeksizin reddi gerekir. Açıklanan nedenle, davanın incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 18/11/2025 tarihinde, davacı vekili Av. Vedat Aydın Gündüz'ün ve davalı idare Ticaret Bakanlığı vekili Av. Orhan Gazi Yıldız'ın geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ : Davacı şirket, dahilde işleme rejimi kapsamında Dahilde İşleme İzin Belgesine istinaden şartlı muafiyet sistemi ile rafine ayçiçeği yağı ve ayçiçeği tohumu yağı ihraç etmektedir. Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan ve 27/01/2022 tarihli, 31732 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan Bazı Tarım Ürünlerinin İhracatına İlişkin Tebliğ (İhracat: 2022/1)'in 3. maddesiyle, maddede yer alan tablodaki hayvansal, tarımsal ve bitkisel ürünlerin ihracatında gerektiğinde dönemsel düzenlemeler yapmaya Tarım ve Orman Bakanlığı yetkili kılınmıştır. Bilahare anılan maddede yer alan tablo, 04/03/2022 tarihli ve 31768 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bazı Tarım Ürünlerinin İhracatına İlişkin Tebliğ (İhracat: 2022/1)'de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (İhracat: 2022/2) ile güncellenmiştir. Anılan Tebliğ hükmüne istinaden, Tarım ve Orman Bakanlığının 08/03/2022 tarihli ve 4762530 sayılı Makam Oluru ile; Karadeniz Havzasında yaşanan olağanüstü durum nedeniyle gıda arz güvenliğinde sorun yaşanmaması için, ülkemizdeki arz/talep ve mevcut stok durumu dikkate alınarak, yeni bir bilgilendirme yapılıncaya kadar, dahilde işleme rejimi kapsamındaki ürünler dahil olmak, tahdiden sayılan ihracat başvuruları (Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ne yapılacak ihracat başvuruları, Suriye'de güvenlik altına alınan bölgelere Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri ve bağlı kuruluşları tarafından yapılacak ihracat başvuruları, AFAD, Kızılay veya diğer insani yardım kuruluşları tarafından yapılacak ihracat başvuruları, denizlerimizden transit geçen ve ülkemiz limanlarına uğrayan yabancı bayraklı gemilerin iaşe ihtiyaçlarının karşılanması için gemi kumanyacılığı yapan firmalara gemi başına her bir ürün için en fazla 500 kg'a kadar yapılacak ihracat başvuruları) hariç olmak üzere, 2022/1 ve 2022/2 sayılı Tebliğlerde sayılan bazı bitkisel yağların ihracatının kısıtlanmasına karar verilmiştir. Anılan Makam Oluru'nun gereğinin yerine getirilebilmesi amacıyla, Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün 09/03/2022 tarihli, 4799689 sayılı ve "İhracat Kısıtlaması 2 (Bazı Bitkisel Yağlar)" konulu yazısıyla; ihracatı kısıtlanan bitkisel yağların, 09/03/2022 (dahil) tarihinden itibaren ülkeden çıkışının engellenmesi, Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğünden istenilmiştir. Bunun üzerine, Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğünün 09/03/2022 tarihli, 72686643 sayılı ve "İhracat Kısıtlaması 2 (Bazı Bitkisel Yağlar)" konulu Genel Yazısı ile; Tarım ve Orman Bakanlığının yukarıda özetlenen yazısıyla bildirilen Makam Oluru gereği ihracatı kısıtlanan bitkisel yağların, 09/03/2022 (dahil) tarihinden itibaren ülkeden çıkışının engellenmesi için gereğinin yapılması hususunda tüm Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlükleri talimatlandırılmıştır. Bakılan dava, Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğünün 09/03/2022 tarihli, 72686643 sayılı ve "İhracat Kısıtlaması 2 (Bazı Bitkisel Yağlar)" konulu Genel Yazısının iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır. Davacı şirket tarafından, dava konusu Genel Yazıyla ülkeden çıkışına engel olunan ürünlerden yalnızca "ayçiçeği tohumu yağı ve bu yağın fraksiyonları"nın dahilde işleme rejimi kapsamında ihracına yönelik faaliyet gösterildiği anlaşıldığından, dava konusu Genel Yazının hukuka uygunluk denetimi, adı geçen ürünlerin dahilde işleme rejimi kapsamında ihracı yönünden yapılmıştır. Diğer taraftan, iptali istenilen Genel Yazıyla ülkeden çıkışı engellenen "Dahilde İşleme Rejimi kapsamındaki ürünler"in, Tarım ve Orman Bakanlığının 15/04/2022 tarihli ve 5265768 sayılı Makam Oluru'yla ihracat kısıtlaması kapsamından çıkarılması üzerine, bu ürünlerin ülkeden çıkışına davalı Bakanlığın 05/05/2022 tarihli ve 74331538 sayılı Genel Yazısıyla izin verildiği; yine iptali istenilen Genel Yazının dayanağı olan Bazı Tarım Ürünlerinin İhracatına İlişkin Tebliğ (İhracat: 2022/1)'in, 08/03/2023 tarihli ve 32126 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tebliğ (İhracat: 2023/5) ile bütünüyle yürürlükten kaldırıldığı, böylelikle dava konusu Genel Yazının halihazırda uygulama olanağı da kalmadığı görülmektedir. Bununla birlikte, dava konusu Genel Yazının, özellikle "Dahilde İşleme Rejimi kapsamındaki ürünler" bakımından yürürlükte kaldığı sürece davacı şirkete uygulandığı, dolayısıyla davacının hukukunda etki ve sonuç doğurduğu anlaşıldığından, davanın konusuz kaldığından bahsedilemeyeceği sonucuna varılmıştır. İNCELEME VE GEREKÇE : USUL YÖNÜNDEN: Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin kesin ve yürütülebilir bir işlem olmadığı ileri sürülmüştür. İdari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken işlemler, idari makam ve mercilerin kamu gücüne dayanarak idare hukuku alanına ilişkin olarak yaptıkları ve hukuki sonuçlar doğurabilme kabiliyetini haiz, hukuka uygunluk karinesinin doğal sonucu olarak ve kural itibarıyla (kanunda aksi öngörülmedikçe) re'sen icra edilebilme yeteneğini taşıyan irade açıklamalarıdır. Başka bir ifadeyle, idarelerin, ilgililerin hukukunu doğrudan etkileyen, onların hak ve yükümlülüklerinde değişiklik veya yenilik yaratan ve hukuk aleminde sonuç doğurması için başka bir işleme ya da onay mekanizmasına ihtiyacı olmayan irade açıklamalarının idari davaya konu edilmeleri mümkündür. Uyuşmazlık konusu olayda, her ne kadar ihracat kısıtlaması kararı Tarım ve Orman Bakanlığının 08/03/2022 tarihli ve 4762530 sayılı Makam Oluru ile alınmış ise de, anılan kararın gümrük idarelerince uygulanmasının, ancak gümrük idarelerinin hiyerarşik amiri olan davalı Bakanlığın dava konusu Genel Yazısıyla mümkün olacağı açıktır. Bir başka ifadeyle, Tarım ve Orman Bakanlığınca alınan karar "ihracat kısıtlaması" iken; davalı Bakanlıkça alınan karar, ihracatı kısıtlanan bu ürünlerin "ülkeden çıkışına izin verilmemesi"dir. Bu açıdan, Tarım ve Orman Bakanlığının 08/03/2022 tarihli ve 4762530 sayılı Makam Olurunun, dava konusu Genel Yazının sebep unsurunu teşkil ettiği açık ise de, her iki işlemin, Bakanlıkların kendi görev ve yetki alanı dahilinde kamu gücü ile tesis edilen farklı işlemler olduğu ve tesis edildiği anda, ilgililerin hukukunda başka bir işleme ya da onaya ihtiyaç duymaksızın tek basına doğrudan etki ve sonuç doğurduğu, bu haliyle kesin ve yürütülmesi zorunlu, ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlem mahiyetinde olduğu açıktır. Bu nedenle, davalı idarenin usule ilişkin itirazı yerinde görülmeyerek isin esasının incelenmesine geçilmiştir. ESAS YÖNÜNDEN: İlgili Mevzuat: 22/12/1995 tarihli ve 95/7623 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki İhracat Rejimi Kararının dayanağı olan, bilahare 08/06/2011 tarihli ve 27958 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 637 sayılı KHK ile yürürlükten kaldırılan, 933 sayılı Kalkınma Plânının Uygulanması Esaslarına Dair Kanun'un 3. maddesinin 1. fıkrasının (C) bendinde, "Kalkınma Planı ve programlarına uygun olarak ihracatın teşviki ve döviz gelirlerin artırılması maksadiyle: C) İhracatın Kalkınma Planı ve yıllık programlar dairesinde geliştirilmesi ve düzenlenmesi için gerekli tedbirler Bakanlar Kurulu Kararnameleri ile alınır." hükmü yer almıştır. 261 sayılı İhracatı Geliştirmek Amacı İle Vergilerle İlgili Olarak Hükümetçe Alınacak Tedbirlere Dair Kanun'un 1. maddesinde de, ürünlerimize dışsatım gücü kazandırmak ve müteahitlik hizmetlerini özendirmek amacıyla belirli muafiyet ve teşviklerin uygulanmasına Bakanlar Kurulunun (Cumhurbaşkanının) yetkili olduğu kurala bağlanmıştır. Anılan hükümlere istinaden hazırlanarak 06/01/1996 tarihli ve 22515 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 22/12/1995 tarihli ve 95/7623 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki İhracat Rejimi Kararı'nın; "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Karar'ın amacı, ihracatın ülke ekonomisi yararına düzenlenmesini, desteklenmesini ve geliştirilmesini sağlamak için ihracatta yetkili mercii ve uygulanacak esasları belirlemektir." kuralına; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "İhracatla ilgili her türlü işlem, bu Karar, ihracatla ilgili sair mevzuat ile ikili ve çok taraflı anlaşmalar ve bunlara istinaden çıkarılacak yönetmelik, tebliğ ve talimatlar çerçevesinde yürütülür." kuralına; "Yetki" başlıklı 3. maddesinde, "İhracatta yetkili merci, Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın bağlı olduğu Bakanlıktır. Bakanlık; a) İhracatın her aşamasında gözetim, denetim ve yönlendirilmesine ilişkin her türlü önlemleri almaya, ihracatla ilgili işlemleri her safhada izlemeye ve bu hususlarla ilgili düzenlemeleri yapmaya, ihracata ilişkin bilgi ve belgeleri istemeye ve ihracatı bu Karar çerçevesinde yürütmeye, b) Piyasalarda meydana gelen olağan dışı bir gelişme, ihracata konu malda görülen yetersizlik, kamu güvenliği, kamu ahlakı, insan sağlığı, hayvanların, bitkilerin veya çevrenin korunması amacına yönelik tedbirler, sanatsal, tarihi ve arkeolojik değer taşıyan metanın korunması nedenleriyle ihracatta kısıtlama veya yasaklama getirmeye, c) Gerektiğinde ihracatı müsaadeye veya kayda bağlamaya, ihracatta miktar kısıtlaması uygulamaya, ... f) İhracat politikalarında bir bütünlük sağlanması için ilgili kurum ve kuruluşların ihracata yönelik faaliyet ve kaynaklarını koordine etmeye, ... yetkilidir." kuralına yer verilmiştir. 10/07/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin, Ticaret Bakanlığının teşkilat ve görevlerinin düzenlendiği Onaltıncı Bölümünde yer alan; "Görev" başlıklı 441. maddesinde, "(1) Ticaret Bakanlığının görev ve yetkileri şunlardır: a) İç ve dış ticaret hizmetlerine ilişkin ana hedef ve politikaların belirlenmesine yardımcı olmak ve belirlenen dış ticaret politikasını geliştirmek amacıyla çalışmalar yapmak ve gerekli koordinasyonu sağlamak, b) Ekonomik faaliyetlerin dış ticarete dönük yapılandırılması için gerekli tedbirleri almak, uygulamak ve bu tedbirlerin ilgili kamu ve özel kurum ve kuruluşlarca uygulanmasının ve koordinasyonunun sağlanması konusunda çalışmalar yürütmek, ... ç) Kamu kurum ve kuruluşlarına çeşitli mevzuatla verilmiş yetki ve görevlerin kullanımında iç ve dış ticarete dair politikaların uygulanmasına ilişkin esasları düzenlemek ve koordine etmek, ... d) Gümrük politikasının hazırlanmasına yardımcı olmak ve uygulamak; gümrük hizmetlerinin süratli, etkili, verimli, belirlenmiş standartlara uygun şekilde yürütülmesini sağlamak ve denetlemek, e) 27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu, gümrük işlemleriyle ilgili diğer mevzuat ve uluslararası sözleşmelerin uygulanmasını sağlamak; gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma ilişkin iş ve işlemleri yürütmek; gümrük kontrolüne tabi kişi, eşya ve araçların muayene ve kontrolünü yapmak, ... s) Diğer kurum ve kuruluşların iç ve dış ticaret politikasını etkileyen faaliyet, temas ve düzenlemelerinin, genel ticaret politikasına uygunluğunu sağlamak, ilgili kurum ve kuruluşlar ile işbirliği halinde söz konusu faaliyet, temas ve düzenlemelerin koordinasyonunu ve yürütülmesini temin etmek, ..." hükmü; "Gümrükler Genel Müdürlüğü" başlıklı 447. maddesinde, (1) Gümrükler Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: d) Dahilde işleme, hariçte işleme, gümrük kontrolü altında işleme, geçici ithalat ve antrepo gümrük rejimleriyle ilgili taraf olduğumuz uluslararası anlaşmalar ve gümrük mevzuatı çerçevesinde düzenleme yapmak, izin vermek ve uygulamanın yürütülmesini sağlamak, ... i) Dış ticaret mevzuatı ve sair mevzuatın gümrükle ilgili hükümlerinin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek ve uygulanmasını sağlamak, ... s) Taşra gümrük idarelerinin kuruluş ve işleyişi hakkında politikalar geliştirmek, bunları uygulamak ve bu alanda eşgüdümü sağlamak, ..." hükmü yer almaktadır. 22/12/1995 tarihli ve 95/7623 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki İhracat Rejimi Kararına dayanılarak Ticaret Bakanlığı tarafından çıkarılan, 27/01/2022 tarihli ve 31732 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bazı Tarım Ürünlerinin İhracatına İlişkin Tebliğ (İhracat: 2022/1)'in, dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan haliyle; "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Tebliğin amacı, üçüncü maddede yer alan eşyaların ihracatının düzenlenmesidir." kuralı; 04/03/2022 tarihli ve 31768 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tebliğ (İhracat:2022/2) ile değişik "Yetki" başlıklı 3. maddesinde, "Aşağıda gümrük tarife pozisyonu (G.T.P.) veya gümrük tarife istatistik pozisyonu (G.T.İ.P.) ve tanımı belirtilen eşyanın ihracatında gerektiğinde dönemsel düzenlemeler yapmaya Tarım ve Orman Bakanlığı yetkilidir. SIRA G.T.İ.P./G.T.P. Esyanın Tanımı ... ... ... 30 1507 1516.20.91.00.12 1516.20.96.00.13 Soya yağı ve fraksiyonları 31 1509 Zeytinyağı ve fraksiyonları (rafine edilmiş olsun olmasın, fakat kimyasal olarak değiştirilmemiş) 32 1512 1516.20.91.00.16 1516.20.96.00.14 1516.20.91.00.11 1516.20.96.00.12 Ayçiçeği tohumu, aspir veya pamuk tohumu yağları ve bunların fraksiyonları 33 1514 1516.20.91.00.18 1516.20.91.00.21 1516.20.98.00.21 Rep, kolza ve hardal yağı ve bunların fraksiyonları 34 1515.21 1515.29 1516.20.91.00.24 1516.20.98.00.15 Mısır yağı ve fraksiyonları 35 1517 Margarin … … … " kuralı bulunmaktadır. Öte yandan, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun; "Amaç, Kapsam ve Temel Tanımlar" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı, Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesine giren ve çıkan eşyaya ve taşıt araçlarına uygulanacak gümrük kurallarını belirlemektir." kuralı; "Dahilde İşleme Rejimi" üst başlıklı "I. Genel Hükümler" alt başlıklı 108. maddesinde, "1. Serbest dolaşımda olmayan eşya, işlem görmüş ürünlerin üretiminde kullanılmasından sonra Türkiye Gümrük Bölgesinden yeniden ihraç edilmesi amacıyla, gümrük vergileri ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın ve vergileri teminata bağlanmak suretiyle, dahilde işleme rejimi kapsamında geçici olarak ithal edilebilir. Eşyanın işlem görmüş ürünler şeklinde ihracı halinde, teminat iade olunur. Eşyanın bu şekilde dahilde işleme rejiminden yararlanmasına şartlı muafiyet sistemi denir. 2. Serbest dolaşımda bulunan eşyanın işlem görmüş ürünlerin üretiminde kullanılmasından sonra Türkiye Gümrük Bölgesinden ihraç edilmesi halinde, bu eşyanın serbest dolaşıma girişi esnasında tahsil edilmiş olan ithalat vergileri, dahilde işleme rejimi kapsamından geri verilir. Eşyanın bu şekilde dahilde işleme rejiminden yararlanmasına geri ödeme sistemi denir. 3. "İşleme faaliyetleri" deyimi; a) Eşyanın montajı, kurulması ve diğer eşya ile birleştirilmesi dahil olmak üzere işçiliğe tabi tutulması, b) Eşyanın işlenmesi, c) Eşyanın yenilenmesi ve düzenli hale getirilmesi dahil olmak üzere tamir edilmesi, d) İşleme sırasında tamamen veya kısmen tüketilseler dahi, işlem görmüş ürünler içinde bulunmayan ancak, bu ürünlerin üretilmesini sağlayan veya kolaylaştıran önceden belirlenmiş bazı eşyanın kullanılması, anlamına gelir. 4. "İşlem görmüş ürün" deyimi, işleme faaliyetleri sonucunda elde edilen tüm ürünler anlamına gelir. 5. "Asıl işlem görmüş ürün" deyimi, dahilde işleme rejimi kapsamında elde edilmesi amaçlanan ürün anlamına gelir. 6. "İkincil işlem görmüş ürün" deyimi, işleme faaliyetleri sonucunda elde edilen asıl işlem görmüş ürün dışındaki ürünler anlamına gelir. 7. "Eşdeğer eşya" deyimi, işlem görmüş ürünlerin imali için ithal eşyasının yerine kullanılan serbest dolaşımda bulunan eşya anlamına gelir. 8. "Verimlilik oranı" deyimi, belirli miktardaki ithal eşyasının işlenmesi sonucunda elde edilen işlem görmüş ürünlerin miktarı veya yüzde oranı anlamına gelir." kuralı; "II. İznin Verilmesi" başlıklı 110. maddesinde, "1. Dahilde işleme izni, 80 inci madde çerçevesinde, işleme faaliyetlerini yapan veya yaptıran kişinin talebi üzerine verilebilir. ..." kuralı; "III. Rejimin İşleyişi" başlıklı 111. maddesinde, "1. İşlem görmüş ürünlerin ihracı veya yeniden ihracı ya da gümrükçe onaylanmış başka bir işleme tabi tutulması için gerekli süreler, işleme faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi ve işlem görmüş ürünlerin elden çıkarılması için yeterli olacak şekilde belirlenir. 2. Süre, serbest dolaşımda bulunmayan eşya için dahilde işleme rejimine ilişkin iznin alındığı tarihten itibaren işlemeye başlar ve bitimin rastladığı ayın son günü sona erer. İzin sahibi tarafından ileri sürülen haklı gerekçelere bağlı olarak ek süre verilebilir. Bu süre ve ek süreler, Cumhurbaşkanı Kararıyla belirlenir. ..." kuralı; "İhracat Rejimi" başlıklı Dördüncü Ayırımında yer alan 150. maddesinde, "1. İhracat rejimi, serbest dolasımda bulunan eşyanın ihraç amacıyla Türkiye Gümrük Bölgesi dışına çıkışına ilişkin hükümlerin uygulandığı rejimdir. İhracat, ticaret politikası önlemleri ve gerektiği takdirde ihracat vergileri de dahil olmak üzere çıkış işlemlerine ilişkin hükümlerin uygulanmasıyla gerçekleştirilir. 2. Türkiye Gümrük Bölgesinden ihraç edilecek eşya, ihracata ilişkin gümrük beyannamesi ile yetkili gümrük idaresine beyan edilir. ..." kuralı yer almaktadır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir. Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler. Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Normlar hiyerarşisine göre, kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir. Yukarıda yer verilen Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümlerine göre; davalı Ticaret Bakanlığının, iç ve dış ticaret politikasına yönelik koordinasyonu sağlamak, kamu kurum ve kuruluşlarına çeşitli mevzuatla verilmiş yetki ve görevlerin kullanımında iç ve dış ticarete dair politikaların uygulanmasına ilişkin esasları düzenlemek ve koordine etmek, gümrük hizmetlerinin mevzuata uygun yürütülmesini sağlamak, dahilde işleme rejimi de dahil olmak üzere gümrük rejimlerine ilişkin düzenleme yapmak, dış ticaret mevzuatının gümrükle ilgili hükümlerinin uygulanmasını sağlamak ile görevli olduğu; İhracat Rejimi Kararında ise, piyasalarda meydana gelen olağan dışı bir gelişme, ihracata konu malda görülen yetersizlik halinde ihracatta kısıtlama veya yasaklama getirmeye Dış Ticaret Müsteşarlığı'nın bağlı olduğu Bakanlığın yetkili olduğunun, ihracatla ilgili her türlü işlemin çıkarılacak yönetmelik, tebliğ ve talimatlar çerçevesinde yürütüleceğinin düzenlendiği görülmektedir. Anılan düzenleme ile yetkili mercii olarak belirlenen Dış Ticaret Müsteşarlığı, 1994 yılında Başbakanlığa bağlı iken, yetkileri önce 2011 yılında kurulan Ekonomi Bakanlığı'na, 10/07/2018 tarihli ve 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Ekonomi Bakanlığının kapatılması sonrasında ise Ticaret Bakanlığına devredilmiştir. Dolayısıyla, İhracat Rejimi Kararı kapsamında yetkili kılınan Bakanlığın da davalı Ticaret Bakanlığı olduğu, bu çerçevede davalı Bakanlığın piyasalarda meydana gelen olağan dışı bir gelişme, ihracata konu malda görülen yetersizlik halinde ihracatta kısıtlama veya yasaklama getirmeye yetkili olduğu açıktır. Bununla birlikte; davalı Ticaret Bakanlığı tarafından çıkarılan Bazı Tarım Ürünlerinin İhracatına İlişkin Tebliğ (İhracat: 2022/1)'in 3. maddesinde, tabloda belirtilen ürünlerin ihracatında gerektiğinde dönemsel düzenlemeler yapmaya Tarım ve Orman Bakanlığı yetkili olduğunun belirtilmesi suretiyle davalı Bakanlığa tanınan yetkinin, sayılan ürünler yönünden Tarım ve Orman Bakanlığına devredildiği, Bazı Tarım Ürünlerinin İhracatına İlişkin Tebliğ (İhracat: 2022/1)'de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (İhracat: 2022/2) ile de tabloda yer alan ürünlerin kapsamının genişletildiği, davacı şirketin ihracatını yaptığı bitkisel yağların da tabloya eklendiği görülmektedir. Buna göre, bazı hayvansal / tarımsal / bitkisel ürünlerin ihracatının kısıtlanması veya yasaklanması konusunda dönemsel olarak düzenlemeler yapma yetkisi bulunan Tarım ve Orman Bakanlığınca bu yetki çerçevesinde ihracatı kısıtlanan ürünlerin ülkeden çıkışının engellenmesi, yani yetkili makamın kararının uygulanması konusunda yetkili ve görevli olan Ticaret Bakanlığınca tesis edilen dava konusu işlemde yetki ve şekil yönünden hukuka aykırılık bulunmamaktadır. İdari işlem ile ulaşılmak istenen nihai sonuç olan idari işlemin amaç unsurunun her zaman "kamu yararı" olması gerekmektedir. Dava konusu işlemin Karadeniz Havzasında yaşanan olağanüstü durum (Rusya- Ukrayna Savaşı) nedeniyle yurt içinde gıda arz güvenliğinde sorun yaşanmaması için Tarım ve Orman Bakanlığınca ihracatı kısıtlanan ürünlerin ülkeden çıkışının engellenmesi, yani yetkili makamın kararının uygulanması amacıyla tesis edildiği anlaşıldığından, kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak hazırlandığı sonucuna varılan dava konusu işlemde amaç unsuru yönüyle de hukuka aykırı bir yön görülmemiştir. Gerek yargısal kararlarda gerekse öğretide idari işlemin sebep unsuru, işlemin yapılmasını gerektiren hukuki işlem veya olay olarak tanımlanmaktadır. Sebep, idareyi işlem yapmaya yönelten tüm etkenler olup, işlemin bir tür gerekçesidir. Dava konusu işlemin, yukarıda aktarılan mevzuat hükümleri uyarınca olağanüstü bir durumun varlığına bağlı olarak ülkemizdeki arz / talep ve mevcut stok durumu da dikkate alınarak verilen Tarım ve Orman Bakanlığı kararının icrası zımnında meşru, makul ve yeterli hukuki gerekçesinin olduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemde sebep unsuru yönüyle de hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. Bir idari işlemin konu unsuru ise, o işlemin hukuk aleminde yaptığı etki ve doğurduğu hukuki sonuç veya hüküm olarak ifade edilmektedir. İşlemin konusu, onun içeriğidir. İşlemin konusunun hukuka ve genel ahlaka aykırı olmaması, ayrıca imkansız bulunmaması gerekir. İptali istenilen işlemin konusunun, geçici ihracat kısıtlaması olduğu, bu hâliyle dava konusu düzenlemenin konu unsuru yönünden de hukuka uygun bulunduğu anlaşılmıştır. Bu durumda, yaşanan olağanüstü durumlar nedeniyle ülke içerisindeki gıda arzının karşılanması amacıyla ihracı geçici olarak kısıtlanan bazı bitkisel yağların ülkeden çıkışına izin verilmemesi yolundaki dava konusu işlemde hukuka, kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırılık görülmemiştir. Öte yandan; davacı tarafından Dahilde İşleme Rejimi kapsamında ihracat faaliyetini yürüttüğü, Dahilde İşleme Rejiminin geçici ihracat kısıtlaması kapsamına alınmasının hukuka aykırı olduğu iddia edilmektedir. Dahilde işleme rejimi, ihracatı teşvik etmek ve ihraç ürünlerine dünya piyasalarında rekabet gücü kazandırmak amacıyla ihracat yapan firmalar tarafından ihraç ürünleri üretmek için gerekli olan ve fiyat ve/veya kalite bakımından yurt içi piyasalardan temin edilemeyen hammaddenin gümrük vergileri ve ticaret politikası önlemlerine tabi olmaksızın dünya piyasa fiyatlarından ithalatına imkan veren bir gümrük rejimidir. Dahilde İşleme Rejiminde "şartlı muafiyet sistemi" ve "geri ödeme sistemi" olmak üzere iki tür dahilde işleme tedbiri uygulanmakta; şartlı muafiyet sisteminde geçici ithalat sırasında doğan vergilerin teminata bağlanıp eşyanın işlem görmüş ürünler seklinde ihracı halinde bu teminatın iade edilmesi söz konusu iken, geri ödeme sisteminde geçici ithalat esnasında vergi tahsil edilmekte ve işlem görmüş ürünün ihracı halinde tahsil edilen bu vergilerin geri ödenmesi söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak her iki sistemde de ilgili adına düzenlenen Dahilde İşleme İzin Belgesi süresi içinde ihracat taahhüdünün kapatılması gerekmektedir. Her ne kadar dahilde işleme rejimi, ihracatı teşvik amacıyla yukarıda aktarılan avantaj ve muafiyetleri içermekte ise de, nihayetinde ihracat rejimi kapsamında konulan genel yasak ve kısıtlamalara, aksi öngörülmediği sürece tâbi bulunmaktadır. Nitekim, dava konusu Genel Yazının dayanakları olan 95/7623 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki İhracat Rejimi Kararı ile Bazı Tarım Ürünlerinin İhracatına İlişkin Tebliğ (İhracat: 2022/1)'de de, dahilde işleme rejimi kapsamındaki ürünlere yönelik herhangi bir istisnaya (ihracat kısıtlamasından hariç olduklarına dair bir kurala) yer verilmemiştir. Esasen, her durum ve koşulda dahilde işleme rejimi kapsamındaki ürünler için istisna öngörülmesi, yurt çapında etkili önlemler alınmasına ve politikalar geliştirilmesine engel olabilecektir. Bu çerçevede, Karadeniz Havzasında yaşanan olağanüstü durum nedeniyle yurt içinde ürün arzında sorun yaşanmaması için dahilde işleme rejimi kapsamındakiler de dahil olmak üzere bazı bitkisel yağların ihracının tedbir mahiyetinde kısıtlanmasına yönelik Tarım ve Orman Bakanlığı kararının uygulanmasına ilişkin dava konusu işlemde, dahilde işleme rejimi kapsamındaki ürünleri içermesi yönünden de hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Diğer taraftan, dahilde işleme rejimi kapsamındaki ürünlerin ihracat kısıtlaması kapsamına alınması sonucu dahilde işleme izin belgesi (DİİB) sahibi ilgililerin, ihraç kaydıyla geçici olarak ithal ettikleri maddeleri işledikten sonra ihraç edemeyecekleri gibi yurda da sokamayacakları, aksi takdirde müeyyideler ile karşılaşacakları açık ise de; uyuşmazlık konusu olaydaki gibi olağanüstü durumlarda idarecelerce uygulanan tedbir, kısıtlama ve yasakların neden olduğu gecikme ve olumsuzlukların (haklı ve mücbir sebepler ile fevkalade hallerin), DİİB süresinin uzatılması (4458 sayılı Kanun'un 111. maddesi ile 2005/8391 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Kararı'nın 11. maddesi uyarınca ek süre verilmesi) suretiyle bertaraf edilmesi ve ihracat taahhüdünün zamanında, müeyyidesiz olarak kapatılması mümkündür. Ayrıca uyuşmazlıkta, davacının da işlemek suretiyle ihraç ettiği dahilde işleme rejimi kapsamındaki bitkisel yağların, Tarım ve Orman Bakanlığının 15/04/2022 tarihli ve 5265768 sayılı Makam Oluru'yla ihracat kısıtlaması kapsamından çıkarılması üzerine, bu ürünlerin ülkeden çıkışına davalı Bakanlığın 05/05/2022 tarihli ve 74331538 sayılı Genel Yazısıyla izin verildiği görülmektedir. Dolayısıyla, DİİB sahibi ilgililer için yeterli telafi edici mekanizmaların bulunduğu ve mümkün olan en kısa sürede (yaklaşık iki ay) uygulandığı anlaşılmaktadır. Bu haliyle, dava konusu Genel Yazının tesisiyle ulaşılmak istenen üstün/baskın kamu yararı amacı (yurt içinde ürün arzında sorun yaşanmaması) ile bu amaca erişmek için kullanılan araç (DİİB kapsamı ürünlere ihracat kısıtlaması uygulanması), yani davacının bireysel menfaati arasında makul dengenin de gözetildiği, bu nedenle dava konusu Genel Yazıda ölçülülük ilkesine de aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. DAVANIN REDDİNE, 2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam 541,30 TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, 3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca 65.000,00 TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, 4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine, 5. Bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 18/11/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi. Başkan Üye Üye Üye Üye İbrahim Dr. Lütfiye Kemal Yunus Emre Uğurhan TOPUZ GÖZÜTOK KUKU SILAY KUŞ AKBULUT YARGILAMA GİDERLERİ: Başvuru Harcı :80,70 TL Karar Harcı :80,70 TL Tamamlama Harcı :130,90 TL YD Harcı :133,00 TL Vekâlet Harcı :11,50 TL Posta Gideri :104,50 TL TOPLAM :541,30 TL E.E.