Merkez Bankası-İthalatlarda Bankalarca Yapılan işlemler (Mülga) (2003-YB-42)

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI ANONİM ŞİRKETİ SERMAYESİ : TL. 25.000.000.000 İDARE MERKEZİ : A N K A R A İ D A R E M E R K E Z İ ANKARA, 13 MAYIS 2003 Cevaplarda şu işaretlerin tekrarını dileriz : B.02.2.TCM.0.09.00.04-27 2004/YB-50 Genelge ile YÜRÜRLÜĞÜ KALMAMIŞTIR. Tasarruflu Yazılar 1 2 DIŞ İLİŞKİLER GENEL MD. Dış Ticaret Müdürlüğü GENELGE NO: 2003/YB-42 İlgi: 16 Şubat 1996 tarih ve Yb.96/9 sayılı genelgemiz. İthalat işlemleri ile ilgili olarak bankalarca yapılacak uygulamaya ilişkin ilgide kayıtlı genelgemizin yerine, uygulamadaki tereddütler de dikkate alınarak yeniden değişir sayfalı olarak düzenlenen genelgemiz ilişikte gönderilmektedir. Buna göre işlem yapılmasını rica ederiz. Ek: 1 Genelge (25 sayfa) DIŞ İLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DIŞ TİCARET MÜDÜRLÜĞÜ TÜRK PARASI KIYMETİNİ KORUMA MEVZUATININ "İTHALATA İLİŞKİN HÜKÜMLER" UYGULAMASI 2003 İ Ç İ N D E K İ L E R BÖLÜM:1 1) GENEL ESASLAR BÖLÜM:2 2) ÖDEME ŞEKİLLERİ: 2.1- Akreditifli Ödeme 2.2- Vesaik Mukabili Ödeme 2.3- Mal Mukabili Ödeme 2.4- Kabul Kredili Ödeme 2.5- Peşin Ödeme 2.6- Bağlı Muamele 2.7- Özel Takas BÖLÜM:3 3.1- İthalat Bedellerinin Mal ve/veya Hizmet İhracı Bedelleri ile Mahsuben Ödenmesi 3.2- Komisyonculuk Bedellerinin Döviz veya TRL Olarak İthalat Bedellerinden Mahsubu BÖLÜM:4 4) AÇIK İTHALAT HESAPLARI 4.1- Hesap Kapatmayanlar Hakkında Yapılacak İşlem 4.2- İthalat Hesaplarının Terkini ve Mücbir Sebep Halleri İle Tevsik Şekilleri BÖLÜM:5 5) MÜEYYİDE UYGULAMALARI 5.1- İthalattan Men Edilen Firmalar Hakkında Yapılacak İşlemler 5.2- İthalatı DTM Müsaadesine Bağlanan Firmalar Hakkında Yapılacak İşlemler BÖLÜM:6 6) DİĞER HUSUSLAR 6.1- Esas ve/veya Usullere Uymayan Bankalar Hakkında Yapılacak İşlemler 6.2- İthalat Bedelinin, İhracatçının Türkiye'deki "Döviz Tevdiat veya Türk Lirası Mevduat Hesabı"na Yatırılarak Ödenmesi 6.3- Bankalarca Üçüncü Ülkeler Üzerine Açılacak Akreditifler 6.4- Serbest Bölgelerden Yapılacak İthalat 6.5- Kıbrıs Rum Kesimi Üzerinden Yapılacak İthalat EKLER EK:1 Kısaltmalar EK:2 Kapatılmayan İthalat Hesapları İçin Kambiyo İhbar Mektubu Örneği BÖLÜM 1 1) GENEL ESASLAR 1.1) İthalat işlemleri, İthalat Yönetmeliğinde belirtilen nitelikleri haiz gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılabilir. 1.2) İthalat bedelleri, Milletlerarası Ticaret Odasınca (MTO) yayımlanan uluslararası kurallar, bankacılık teamülleri, alıcı ve satıcı arasındaki sözleşme ile bu genelgemizde belirtilen esas ve usuller çerçevesinde, banka kaynaklarından, ithalatçılara ait DTH'den, alışı yapılmamış ihracat bedellerinden (mahsuben) ya da Sermaye Hareketlerine İlişkin Hükümler çerçevesinde sağlanan kredilerden karşılanmak suretiyle bankalar aracılığıyla TRL veya döviz olarak ödenir. 1.3) Bankalarca, akreditif açılması, döviz satışları ve poliçe kabul ve avalleri taleplerinde, bir bankanın aynı şubesine yapılan başvurular için bir defaya mahsus olmak üzere ithalatçılardan vergi numarasını gösterir vergi dairesinden alınan belge veya onaylı fotokopisinin ibrazı istenir. 1.4) TPKK Mevzuatı uyarınca ithalat hesaplarının takibi ve kapatılması aşağıda belirtilen esaslara göre bankalarca yapılır. 1.4.1- Bedellerin ödenmesine ilişkin kayıtlar (DSB, TPTB, DTH'den transfer edildiğine dair yazı, mahsuben ödemelerde düzenlenen DAB ve DSB) ile malın fiilen ithal edildiğine ilişkin gümrükçe tasdikli GB'nin yükümlü nüshası aslının bir araya gelmesi halinde TPKK hakkındaki mevzuata göre ithalat hesabı kapatılmış sayılır ve GB üzerine transfere ve hesap kapatmaya ilişkin not konulur. Hesabın kapatılmasını müteakip transfere ilişkin belge ile GB'nin bir fotokopisi nezdlerinde saklanır. 1.4.2- İhracatçının (satıcının) satış sözleşmesine göre ibraz etmekle zorunlu olduğu fatura, konişmento, taşıma belgeleri, sigorta poliçesi, menşei şehadetnamesi, ekspertiz raporu gibi ticari belgeler, bankalar ile alıcı ve satıcı arasındaki özel hukuk ilişkisi ile ilgili olup TPKK hakkındaki mevzuata tabi değildir. 1.4.3- Bedelleri döviz kredisinden ödenen ithalatta, ithalat hesapları, yurt dışındaki mali kuruluşca veya Türkiye'deki aracı bankaca ihracatçıya ödemenin yapıldığını tevsik eden belgeler ile ithalatın yapıldığını gösterir GB'nin ibrazı suretiyle kapatılır. 1.4.4- İthalatçı tarafından GB'nin ibraz edilmemesi halinde ithalat hesabı kapatılamayacağından, bankalar tarafından ilgili kambiyo müdürlüğüne bildirim yapılır. Ancak Milli Savunma Bakanlığı, Genel Kurmay Başkanlığı, Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı, Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Olağanüstü Hal Bölge Valiliği veya bu kuruluşlarca yetki verilen kurum ve kuruluşlar tarafından yapılacak ithalatta, adı geçen kuruluşların, fiili ithalatın yapıldığına dair yazılı beyanına istinaden söz konusu belge aranmaksızın ithalat hesabının kapatılması mümkündür. 1.4.5- Bir GB konusu ithalatın bedelinin farklı ödeme şekillerine göre ödenmesi halinde 1'inci ödemeden sonraki ödemelerin bir önceki ödeme şeklinin hesap kapama süresi içinde yapılması kaydıyla hesap kapatma işlemi en son bedel transferinin yapıldığı ödeme şeklinin hesap kapatma esasları dahilinde yapılır. Aksi takdirde hesap takibi ve terkin limiti her bir ödeme için ayrı ayrı yapılır. Ödeme şekillerinden biri mal mukabili ise diğer ödeme şekli için takibin yapılacağı tabiidir. 1.5) Ödenen mal bedeli, fiilen ithal edilen malın GB'den tespit edilecek değerinden USD.50.000.- veya eşiti döviz ya da TRL tutarından daha fazla ise bankaca hesap kapatılmaz ve ilgili kambiyo müdürlüğüne ihbar edilir. Malın değerinin ödenen tutardan fazla olması halinde ihbar yapılmaksızın hesap kapatılır. 1.6) Döviz satışlarında banka ve ithalatçı arasında mutabık kalınan serbest kurlar uygulanır. Döviz satışlarının faturada kayıtlı olan dövizden farklı döviz cinsinden yapılması halinde döviz satım ve hesap kapatma işlemlerinde, işlem tarihindeki banka çapraz kurları esas alınır. 1.7) Bedeli DTH'den ve krediden karşılanan ithalatta DSB düzenlenmez, ithalatçıya transferin yapıldığına dair yazı verilir. 1.8) İthalatçıya, ithal bedeli olarak döviz veya TRL üzerinden düzenlenmiş çek verilmez. 1.9) Teslim ve ödeme şekli ile bu hususlarda yapılacak değişiklikler, uluslararası kurallar ile bankacılık uygulamalarına göre yeni teslim veya ödeme şeklinin şartlarına uygun olması kaydıyla alıcı ve satıcı tarafından serbestçe belirlenir. Ancak, Kambiyo Mevzuatı Müdürlüğümüzün Görünmeyen İşlemlere ilişkin genelgesinde belirtilen kamu kurum ve kuruluşlarının her türlü ithalatı için akreditif açtırma veya diğer ödeme şekillerine ilişkin döviz transfer talepleri FOB teslim şekline göre yapılır (NATO ithalatı hariç). CFR, CIF vb. teslim şekli değişikliğine ilişkin taleplerde Dış Ticaret Müsteşarlığı İthalat Genel Müdürlüğünün izni aranır. Mal bedeli, navlun ve sigorta dahil USD.50.000.- (USD.50.000.- dahil) veya eşiti dövize kadar olan teslim şekli değişikliğine ilişkin talepler izin aranmaksızın doğrudan bankalarca sonuçlandırılır.(1) 1.10) GB'nin 28 numaralı hanesinde, ithalata aracılık eden bankanın adı ve şubesi ile ödeme şeklinin yer alması gerekir. 1.11) İthal konusu malların devredildiği kişilerin yukarıda 1.1'inci maddede belirtilen kişi olması kaydıyla (konşimentonun cirosu veya diğer taşıma belgeleri ile ticari belgelerin devri suretiyle) gümrükler nezdinde ithalatçı değişikliği yapılabilir. Transfer tarihi ile fiili ithal tarihi arasında yapılan ithalatçı değişikliğinde, ilk ithalatçının, malları devrettiği ithalatçıyı, hesap kapatma süresinden önce bankasına bildirmesi zorunludur. 1.12) İthal işlemleri, ithalat hesaplarının kapatılması tarihine (dahil) kadar, yukarıda 1.1'inci maddede belirtilen kişilerden olması kaydıyla temsil yetkisini haiz kişilerce de yapılabilir. 1.13) İthal edilmeyen malların ödenmiş bedellerinin hesap kapatma süresinin bitiminden itibaren en geç 90 gün içinde yurda getirilmesi gerekir. Ödeme, banka kaynağından yapılmışsa gelen dövizin bankalara satılması zorunludur. Bedellerin DTH'den ödenmiş olması halinde ise getirilen dövizler ithalatçının söz konusu hesaplarına iade edilir. İthal bedellerinin, - ihraç bedellerinin serbest kullanıma bırakılan %30'luk tutarlarından veya - fatura veya istihkak raporları ile tevsik edilmek suretiyle hizmet ihracı bedelleri ile açılan DTH'den ödenmiş olması halinde yurda getirme zorunluluğu aranmaz. 1.14) Kabul kredili, vadeli akreditifli ve mal mukabili ödeme şekillerine göre yapılacak ithalatta, mal bedeli ile birlikte veya GB ibraz edilmek suretiyle Görünmeyen İşlemlere İlişkin Hükümler çerçevesinde faiz transferi yapılabilir ve ödenen faiz tutarı GB'nin tarih ve numarası da belirtilmek suretiyle ilgili gümrük müdürlüğüne bildirilir. 1.15) Gerekli olduğunda, fiili ithal tarihi olarak, gümrük idarelerince onaylı fatura fotokopileri üzerinde yer alan "gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarih" esas alınır.(2) 1.16) Satış sözleşmesinde aşağıda açıklananlardan farklı bir ödeme şekli öngörüldüğü takdirde bu genelgemizde belirtilenlere ilişkin hükümler kıyasen uygulanır. BÖLÜM 2 2) ÖDEME ŞEKİLLERİ 2.1- Akreditifli Ödeme: Bankalar ithalatçılardan akreditif talimatını aldıktan sonra, bu talimata ve uluslararası kurallar ile bankacılık teamüllerine uygun şekilde akreditif açarlar. Akreditif açılması talebi üzerine bankaca mal bedelleri ithalatçıdan tahsil edildiği takdirde, henüz akreditif açılmamış olsa dahi döviz satışı yapılarak DSB düzenlenir. Satışı yapılan bu dövizler, ancak akreditif konusu ithalat bedellerinin ödenmesinde kullanılabilir. Bir başka ifadeyle banka ile ithalatçının anlaşması halinde, akreditif konusu ithalat bedelleri için akreditif açılması veya muhabir hesaplarının borçlandırılmış olması beklenmeksizin döviz satışı yapılabilir. İthalatçılar, bu ödeme şeklinde, muhabir hesaplarının borçlanmasını takip eden 180 gün içinde transferi yapan bankaya GB'yi ibraz ederek hesap kapatma talebinde bulunurlar. Bankalarca, GB ile DSB (veya TPTB) arasında uygunluğun sağlanması yönünde gerekli inceleme yapıldıktan sonra ithalat hesabı kapatılır. Ödemesi fiili ithalden sonra yapılan vadeli akreditifli işlemlerde hesap, ödemeyi takip eden 180 gün içinde GB'ye istinaden kapatılır. Açılmış bulunan bir akreditifte, bedelin bir kısmının, malların özelliği nedeniyle geçici veya kesin kabulünden veya montajından veya çalışır vaziyette teslim alınmasından veya değerinin ihtiva ettiği evsafa göre tespit edilmesinden veya benzeri hallerden sonra ödenmesinin şart edildiği durumlarda, bahse konu hallerin meydana gelmesini müteakip sözleşmede ve dolayısıyla akreditif şartında belirlenen süre içinde müracaat edilmek suretiyle DSB (veya TPTB) düzenlenerek transfer yapılabilir.(3) Bu şekildeki akreditifle ilgili ithalat hesapları, döviz satışı yapılan kısım için genel esaslar dahilinde; bedeli yukarıda belirtilen hallerin meydana gelmesinden sonra ödenecek kısım için ise transfer sırasında kapatılır. Bedeli banka kaynaklarından karşılanan akreditifin iptal edilmesi halinde serbest kurlardan DAB düzenlenmek suretiyle TRL ilgiliye ödenir. Döviz satışından sonra meydana gelecek kur değişikliği nedeniyle ilgililerden bir fark istenemez. 2.2- Vesaik Mukabili Ödeme: Vesaik mukabili ödeme şekline göre yapılacak ithalatta, sevk belgelerine istinaden yapılacak müracaat üzerine, bankalarca mal bedelinin tahsilini müteakip TPTB veya DSB düzenlenerek transfer yapılır. İthalatçılar transferi müteakip 180 gün içinde transferi yapan bankaya GB'yi ibraz ederek hesabı kapattırmak zorundadırlar. Vesaik bedelinin kısım kısım ödendiği durumlarda vesaik; ödemenin tamamının yapılmasını müteakip firmaya verilir ve 180 günlük hesap kapatma süresi son ödeme tarihinden itibaren hesaplanır. 2.3- Mal Mukabili Ödeme: Mal mukabili ödeme şeklinde bankalarca ithalat hesabının takibi ve kapatılması zorunluluğu olmamakla birlikte firmalarca mal bedelinin transferi için GB ile bankalara müracaat edilmesi halinde, bedelin tahsilini müteakip TPTB veya DSB düzenlenerek transfer yapılır. 2.4- Kabul Kredili Ödeme: Kabul kredisi yoluyla, akreditifli, vesaik veya mal mukabili olmak üzere her üç ödeme şekline göre ithalat yapılabilir. Vesikalı poliçelerin; ithalatçılarca, bankalarca, bu bankaların verecekleri talimata istinaden muhabirlerince kabul edilmesi mümkündür. Poliçelerin ithalatçılarca kabul edilmesi halinde bankaların aval vermesi zorunlu değildir. Poliçelerin vadeleri kabul tarihinden başlamak üzere herhangi bir süre ile sınırlı olmaksızın serbestçe belirlenebilir. İlk poliçenin vadesi içinde yeni bir poliçe düzenlenmek suretiyle temdit talepleri yerine getirilebilir. Kabul kredili akreditifli işlemlerde, poliçenin, sevk vesaiki ile birlikte akreditif vadesi içinde ibrazı gerekir. Poliçenin vadesi akreditif vadesini geçebilir. Kabul kredili vesaik mukabilinde sevk belgeleri ile birlikte gelen poliçelerin kabul veya avalini müteakip vesaikler ithalatçılara teslim edilir. Bankalarca, poliçe bedellerinin vadelerinde TPTB veya DSB düzenlenmek suretiyle transferini müteakip 180 gün içinde ithalat hesabı kapatılır. Kabul kredili mal mukabilinde, gümrükçe tasdikli GB ile birlikte ibraz edilecek poliçeye istinaden transfer yapılır veya bu belgeye istinaden poliçeye kabul veya aval verilir. Kabul kredili işlemlerde yurt dışındaki alacaklısının talep veya kabul etmesi halinde poliçenin tabi tutulduğu esaslar dahilinde bononun da (promissory note) kabul edilmesi mümkün bulunmaktadır. 2.5- Peşin Ödeme: Tasarruflu Yazılar 1 Bankalarca, peşin ödemeye ilişkin transfer talepleri, TPTB veya DSB düzenlenmek suretiyle sonuçlandırılır. İthalatçılar, ödemeyi müteakip 180 gün içinde bedelin transfer edildiği ihracatçının kayıtlı olduğu GB'yi ibraz ederek hesap kapatma talebinde bulunurlar. Sözleşme hükümlerine göre söz konusu sürenin yeterli olmaması halinde, firmalarca ilgili kambiyo merciinden ek süre talep edilebilir. Bankalarca GB ile DSB veya TPTB arasında uygunluğun sağlanması yönünden gerekli inceleme yapıldıktan sonra ithalat hesabı kapatılır. 2.6- Bağlı Muamele: İthal edilen mal, hizmet ve teknoloji bedelinin, mal, hizmet ve teknoloji ihracıyla karşılandığı, ithal veya ihraç fazlalığının döviz olarak ödendiği veya tahsil edildiği bu ödeme şeklinde uyulacak esaslar aşağıda açıklanmıştır. 2.6.1) Bankaca, ihracatçı firmanın üyesi olduğu veya bulunduğu bölgedeki ihracatçı birliğinin izin belgesi aranır. 2.6.2) İhracatçı birliği, verdiği izin belgesinin bir örneğini "Bağlı Muamele veya Takas Başvuru Formu"nda beyan edilen bankaya gönderir. 2.6.3) Hesapların izlenmesi ve işlemlerin takibi bakımından ithalat ve ihracat işlemleri aynı banka tarafından yürütülür. 2.6.4) İthalat ve ihracatın, ihracatçı birlikleri tarafından verilen izin belgesindeki süre (ek süreler dahil) içinde gerçekleştirilmesi gerekir. 2.6.5) İhracatçı birliklerince verilen süreyi (ek süreler dahil) takip eden en geç 90 gün içinde ithalat ve ihracat hesabının kapatılmasını teminen aracılık eden bankaya başvurulması zorunludur. Birliklerce verilen izin belgelerinde ithalat ve ihracat bedelleri; a) TRL olarak gösterilmişse DAB ve TPTB bankaya başvuru tarihi itibariyle TRL üzerinden düzenlenir. b) Döviz olarak gösterilmişse, bankaya başvuru tarihi itibariyle serbestçe belirlenen alış kurundan TRL'ye çevrilerek TRL üzerinden DAB ve TPTB düzenlenecektir. Uygulanacak kur, belgelerin düzenlenme tarihindeki TCMB döviz alış kurundan daha az olamaz. Her iki halde de belgeler üzerine "Bağlı Muamele" olduğuna ilişkin not konulur ve fiili ihraç ve ithal tarihleri yazılır. 2.6.6) Bankalarca, ithalat ve ihracat hesaplarının ihracatçı birliklerince verilecek izin belgesindeki süreyi (ek süreler dahil) takip eden 90 gün içinde kapatılması için başvurulmaması veya bu süre içinde ithalatın ve ihracatın gerçekleştirilmediğinin tespiti halinde, 10 iş günü içinde ilgili kambiyo müdürlüğüne ihbarda bulunulur. 2.6.7) Banka tarafından hesabı kapatılan veya kambiyo müdürlüğüne ihbar edilen işlemler hakkında izin belgesini veren ihracatçı birliğine 10 iş günü içinde yazılı bildirimde bulunulur. 2.6.8) İthalatın yapılmaması veya ithalatın ihracatın tamamını karşılamaması halinde ithalatla karşılanmayan kısma ilişkin ihracat bedelleri tahsil edilerek ilgililere serbest kurdan ödenir. Döviz alışının ihracatçı birliğince verilen süreden sonra (ek süreler dahil) yapılması halinde ihracat bedelinin alışı serbest kur üzerinden yapılmakla birlikte alışın yapıldığı tarih ile bağlı muamele için verilen süre (ek süre dahil) sonundaki TCMB alış kurları arasında lehe oluşan fark Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu'na aktarılmak üzere 10 iş günü içinde TCMB'ne devredilir. İhracatın yapılmaması veya ihracatın ithalatın tamamını karşılamaması halinde ihracatla karşılanamayan kısma ilişkin fiilen gerçekleştirilmiş olan ithalata ilişkin bedeller TRL veya döviz olarak mal mukabili ödeme şekline göre transfer edilir. 2.6.9) İhraç veya ithal bedellerinin kısmen veya tamamen hizmet veya teknoloji transferiyle ödenmesinin öngörüldüğü durumda, ithalatçı veya ihracatçının düzenlediği fatura veya gerek duyulacak diğer belgelerdeki tutarlar esas alınır. 2.7- Özel Takas: Mal ve/veya hizmet ihraç ve ithalinde karşılıklı tarafların aynı olması halinde, mal ve/veya hizmet ihraç bedelleri ile mal ve/veya hizmet ithal bedelleri herhangi bir para hareketi söz konusu olmaksızın kısmen veya tamamen birbiriyle takas (mahsup) edilebilir. Mal ve/veya hizmet ihraç bedelleri ile mal ve/veya hizmet ithal bedellerinin takas edilmesi talebinin, - mal veya hizmet ihracatının önce yapılması halinde mal ihracatı için ihracatla ilgili olarak belirlenen tahsil süreleri, hizmet ihraç bedelleri için ise hizmete ilişkin fatura ve/veya istihkak raporu tarihinden itibaren 180 gün içinde, - mal ithalatının önce yapılması halinde fiili ithal tarihinden itibaren 180 gün, hizmet ithalinin önce yapılması halinde ise mal ihracına ilişkin bedellerin tahsil süreleri içinde bankalara yapılması gerekmektedir. Hizmet ihracı bedelleri ile hizmet ithali bedellerinin takas talebi her hangi bir süreyle sınırlı değildir. Takas talebinde ithalat ve ihracat hesabının kapatılmasına ilişkin belgelerin; hizmet ithal ve ihracında fatura ve/veya istihkak raporunun ibrazı gerekmektedir. Hesapların izlenmesi bakımından ithalat ve ihracat işlemleri aynı banka tarafından yürütülür. Bankalarca, takasa tabi tutulan bedeller için TRL olarak aynı kur üzerinden DAB ve TPTB düzenlenir. Bu belgelerde kayıtlı kur, düzenlenme tarihlerindeki TCMB döviz alış kurundan az olamaz. Aracı ihracatçı vasıtasıyla yapılan ihracatta, bağlı muamele kapsamında olmaksızın yurt dışındaki satıcı ve alıcının aynı olması, ithalat ve ihracata ilişkin GB'lerde imalatçı ve ihracatçı firma unvanlarının birlikte kayıtlı olması, mahsup işleminden yararlanacak firmanın imalatçı niteliğini haiz olduğunun (Sanayi Sicil Belgesi veya diğer belgelerle) tevsiki ve fiili ithal veya ihraç tarihinden itibaren 180 gün içinde mukabil ithalat veya ihracatın gerçekleştirilmesi kaydıyla imalatçı ve ihracatçıların yapacakları ithalat ve ihracata ilişkin mal bedelleri, kısmen veya tamamen birbiriyle takas (mahsup) edilebilir. Bu durumda takasa tabi tutulan bedeller için TRL olarak aynı kur üzerinden ihracatçı adına DAB, imalatçı adına TPTB düzenlenir.(4) Malların ithalatı sırasında GB'de ilgililerce ödeme şeklinin "Özel Takas" olarak belirtilmesi halinde gümrüklerce, söz konusu GB'de belirtilen aracı bankaya bu ithalatla ilgili gerekli bilgi ulaştırılır. Bankalar, fiili ithal, fiili ihraç veya hizmet ihraç bedellerine ilişkin belge tarihinden itibaren yukarıda belirtilen süreler içinde firmanın yukarıda belirtilen belgelere istinaden yapacağı takas talebini sonuçlandırır. Mal ihracının takasa tabi tutulmayan kısmının tahsilinde genel esaslar uygulanır. Bankalarca, ithalatla ilgili olarak kendine ulaşan bilgiye istinaden fiili ithal tarihinden itibaren 180 gün içinde bir ihracat veya hizmet ihraç bedeli ile bu ithalatın takas edilmesi talebinde bulunulmazsa veya söz konusu bedeller ithalat bedeli tutarını karşılamaz ise söz konusu ithalat veya ithalatın karşılanmayan kısmı mal mukabili ödeme şekli hükümlerine tabi tutulur. Gümrük beyannamelerinde ödeme şekli mal mukabili olarak belirtilmek suretiyle gerçekleştirilen ithalat ve/veya ihracat işlemiyle ilgili özel takas ödeme şekline dönüştürme taleplerinin, yukarıda belirtilen takas taleplerine ilişkin süreler içinde müracaat edilmesi, ithalat ve ihracatla ilgili bedellerin alış ve satış işlemlerinin yapılmadığının tespit edilmesi ve bu işlemlere ait GB'lere takasa tabi tutulduğuna dair not konulması kaydıyla yerine getirilmesi mümkündür. BÖLÜM 3 3.1) İTHALAT BEDELLERİNİN MAL VEYA HİZMET İHRACI BEDELLERİ İLE MAHSUBEN ÖDENMESİ İthalat bedellerinin kısmen veya tamamen mal ve/veya hizmet ihracı bedeli dövizlerle mahsuben ödenmesi aşağıda açıklanan esas ve usuller çerçevesinde mümkündür. 3.1.1) İhracat bedellerinin fiili ihraç tarihinden itibaren 180 gün içinde muhabir hesaplarına alacak verilmiş olması (ihracat bedellerinin efektifle ödendiği işlemlerde efektiflerin bankalara tevdi edilmiş olması) ve mahsup talebinin de bu süre içinde yapılmış olması gerekmektedir. 3.1.2) Hizmet ihracı bedellerinin tahsili zorunlu olmadığından, bu bedeller için mahsup talebi herhangi bir süre ile sınırlı olmamakla birlikte mal ithalinin mahsubunda kullanılması durumunda ithalatla ilgili ödeme şekilleri kurallarının dikkate alınması gerekir. 3.1.3) Mal ve hizmet ihracı bedellerinin mahsuben ödemede kullanılacak kısmının alışının yapılmamış (TRL'ye çevrilmemiş) olması şarttır. 3.1.4) İhraç bedeli dövizlerin tamamının mahsuben ödemede kullanılması mümkündür. 3.1.5) İhracat bedeli dövizlerin fiili ihraç tarihinden itibaren 180 gün içinde tahsil edilerek DTH'ye alınması halinde, bu dövizler 180'inci günün sonuna kadar mahsuben ödemede kullanılabilir. 3.1.6) Aramızda ikili hesap ilişkisinin devam ettiği ülkelere gerçekleştirilen ve bedelleri bu hesaplardan ödenen mal ve hizmet ihracına ilişkin dövizler ile prefinansman kredisi ve peşin dövizler mahsuben ödemede kullanılamaz. 3.1.7) Aracı ihracatçı vasıtasıyla yapılan ihracatta, ihracatçının onayı ve imalatçı firma unvanının GB'de kayıtlı olması şartıyla ihracat bedelleri, imalatçının yukarıda sayılan bütün döviz giderlerinin mahsuben ödenmesinde kullanılabilir. Bu durumda DAB ihracatçı, DSB'de imalatçı firma adına düzenlenir. 3.1.8) İhracat bedelinin mahsuben ödemede kullanılabilecek tutarının ithalat bedelini karşılamaması durumunda, bakiye ithalat bedeli genel esaslar dahilinde ödenir. 3.1.9) Mahsuben ödeme işleminde aynı kur üzerinden DAB ile DSB veya TPTB düzenlenir. Mahsuben ödemede kullanılacak (alışı yapılacak) döviz ile mahsuben ödenecek giderlerle ilgili döviz cinsinin farklı olması halinde, mahsuben ödenecek azami tutar ihracatçı ile banka arasında mutabık kalınan çapraz kur esas alınmak suretiyle tespit edilir.(5) Bu durumda DAB alışı yapılan, DSB transfer edilen döviz cinsinden düzenlenir. 3.2) KOMİSYONCULUK BEDELLERİNİN DÖVİZ VEYA TRL OLARAK İTHALAT BEDELLERİNDEN MAHSUBU İthalat işlemleri nedeniyle harice yapılan komisyonculuk (ticari vekillik, ticaret işleri tellallığı, simsarlık, acentalık, distribütörlük ve benzeri hizmetler dahil) hizmetleri karşılığı bedeller faturada veya mukavelede oranı veya tutarı gösterilmek kaydıyla ya da ihracatçının talimatı üzerine transfer edilecek mal bedelinden mahsuben tahsil edilerek ödenebilir. a) Komisyon bedellerinin TRL olarak ödenmesinin istenmesi halinde; - mal bedeli döviz olarak ödenecekse mal bedelinin tamamı (komisyon dahil) tutarında DSB, komisyon bedeli için de aynı kur üzerinden DAB, - mal bedeli TRL olarak ödenecekse mal bedelinin tamamı (komisyon dahil) üzerinden TPTB düzenleneceğinden, sadece komisyon bedeli için DAB (TRL olarak) düzenlenerek komisyoncuya ödeme yapılır. b) Komisyon bedellerinin döviz olarak ödenmesinin istenmesi halinde, döviz satışının, yukarıda belirtilen esaslara göre mal bedelinin tamamı üzerinden (komisyon dahil) yapılmasını müteakip komisyon bedellerine tekabül eden döviz tutarı için aynı kurdan DAB ve DSB düzenlenerek komisyoncusuna ödenir. BÖLÜM 4 4) AÇIK İTHALAT HESAPLARI 4.1) Hesap Kapatmayanlar Hakkında Yapılacak İşlem: 4.1.1) Bankalar, bedeli fiili ithalden önce ödenen veya ödeneceği taahhüt edilen ödeme şekillerinde ödemeyi takip eden 180 gün içinde GB'yi ibraz ederek hesabını kapatmayan ithalatçıları taahhütlü bir mektup göndermek veya elden teslim etmek suretiyle 10 iş günü içinde (Ek:2)'deki örneğe uygun şekilde ilgili kambiyo mercilerine bildirirler. Kabul kredili işlemlerde, poliçe vadesinde ithalatçılarca bedelin transferi için müracaatta bulunulmaması halinde ithalat hesabının takibi yapılmaz. Ancak, ithalatçılarca transfere müracaat edilmese de açılan akreditiften veya poliçenin banka kabulü veya avalinden dolayı bankalarca poliçe vadesinde transferi yapılan kabul kredili akreditifli ve kabul kredili vesaik mukabili işlemlerde ithalat hesabının takibi yapılır.(6) 4.1.2) Kambiyo mercileri, intikal ettirilen açık ithalat hesaplarının kendileri veya HM tarafından kapatılması halinde, ilgili bankaya bilgi verirler. 4.2) İthalat Hesaplarının Terkini ve Mücbir Sebep Halleri İle Tevsik Şekilleri: 4.2.1) Her bir GB itibariyle USD.50.000.- veya eşiti dövize kadar açık ithalat hesapları, mücbir sebeplerin varlığı aranmaksızın, kambiyo müdürlüklerine ihbarı yapılmaksızın ve ithalatçıların terkin talebinin bulunup bulunmadığına bakılmaksızın bankalarca terkin edilmek suretiyle kapatılır. 4.2.2) 91-32/5 sayılı Tebliğin 32.maddesinde yer alan ve aşağıda belirtilen mücbir sebep halleri gözönünde bulundurulmak suretiyle; - USD.100.000.- veya eşiti dövize kadar açık ithalat hesapları kambiyo müdürlüklerince, - USD.100.000.- veya eşiti dövizi aşan açık ithalat hesapları ise HM'ce terkin edilmek suretiyle kapatılır. 4.2.3) Bankalar, kendi yetkilerini aşan terkin taleplerini, mücbir sebep belgesinin aslı ve işlemin detayını belirtir bir yazı ile talep tarihinden itibaren 10 iş günü içinde kambiyo müdürlüklerine bildirir. İthalatçıların hesap kapama süresi dışındaki hesap kapatma veya terkin talepleri doğrudan ilgili kambiyo müdürlüğüne yapılır. 4.2.4) Mücbir sebep halleri: a) İthalatçı veya ihracatçı firmanın infisahı, iflası veya faaliyetlerini daimi olarak tatil etmesi, şahıs firmalarında firma sahibinin ölümü, b) Grev, lokavt ve avarya hali, c) Resmi makam ve yetkili mercilerimiz veya ihracatçı memleket resmi makamlarının karar ve işlemleri ya da muhabir bankaların muameleleri dolayısıyla ithalatın imkansız hale gelmesi, d) Tabii afet, harp ve abluka hali, e) Malların kaybı ve hasara uğraması veya imha edilmesi, f) İhtilaf nedeniyle dava açılması, 4.2.5) Mücbir sebep hallerinin tevsik şekilleri: (a ve f) halinin yetkili mercilerden, (b ve d) halinin ihracatçının bulunduğu memleketin resmi makamlarından veya mahalli odaca tasdik edilmiş olmak kaydıyla satıcı veya ihracatçı firmadan (harp ve abluka hali hariç), (c) halinin resmi makamlarımızdan, ihracatçının bulunduğu memleketin resmi makamlarından veya muhabir bankalardan, (e) halinin ise sigorta şirketinden, uluslararası gözetim şirketlerinden veya ilgili ülke resmi makamlarından alınmış belgelerle tevsik edilmesi ve bu belgelerin en geç hesap kapatma süresi sonuna kadar bankalara ibraz edilmesi gerekmektedir. BÖLÜM 5 5) MÜEYYİDE UYGULAMALARI 5.1) İthalattan Men Edilen Firmalar Hakkında Yapılacak İşlemler:(7) Dış Ticarette Teknik Düzenlemeler ve Standardizasyon Rejimi mevzuatına aykırı hareketten dolayı ithalattan men edilen firmalarca, men edilme tarihinden başlamak üzere men süresi içinde yapılacak akreditif talepleri, peşin ve vesaik mukabili ödeme şekline göre yapılacak transfer talepleri ile kabul kredili işlemler için poliçe kabul veya avali talepleri kabul edilmez. Ancak, ithalattan men edilen firmalar, Yatırım Teşvik Belgesi ve Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamındaki malların ithalatını gerçekleştirebilirler. Buna göre söz konusu firmaların ithalattan men süresi içinde yapacağı talepler, ithalatın yatırım teşvik belgesi kapsamında olduğu hususunda firmalarca verilecek yazılı beyana istinaden, dahilde işleme izin belgesi için ise herhangi bir yazılı beyan aranmaksızın doğrudan sonuçlandırılır. Öte yandan men edilme tarihinden önce; ·  açılmış akreditifli işlemler, ·  malları çıkış ülkesinden ihraç edilmiş vesaik mukabili işlemler, ·  çıkış ülkesinden ihraç edilmiş ve bu tarihten önce veya sonra fiili ithalatı gerçekleştirilmiş mal mukabili işlemler, ·  açılmış kabul kredili akreditifli, malları çıkış ülkesinden ihraç edilmiş kabul kredili vesaik mukabili ve bu tarihten önce veya sonra fiili ithalatı gerçekleştirilmiş kabul kredili mal mukabili işlemlere ait poliçelerin kabul edilmesi veya poliçelere aval verilmesi veya bu işlemlere ilişkin transfer talepleri, ·  peşin olarak dövizi satılmış işlemler sonuçlandırılabilir. 5.2) İthalatı DTM Müsaadesine Bağlanan Firmalar Hakkında Yapılacak İşlemler: Dış Ticarette Teknik Düzenlemeler ve Standardizasyon Rejimi mevzuatı uyarınca, ithalatları belirli bir süre için DTM müsaadesine tabi tutulan firmaların müeyyide süresi içinde yapacakları taleplerde, ithal konusu malın sözü edilen mevzuat kapsamı mal olmadığının firmalar tarafından yazılı olarak beyan edilmemesi halinde DTM'nin müsaadesi aranır. BÖLÜM 6 6) DİĞER HUSUSLAR 6.1) Esas ve/veya Usullere Uymayan Bankalar Hakkında Yapılacak İşlemler: TPKK hakkındaki mevzuat ile İthalat Rejiminde belirtilen esas ve/veya usullere ithalatçılarca uyulmuş olmasına rağmen, bankalarca uyulmaması halinde, ithalatçıların hakları haleldar olmaz. Esas ve/veya usullere uymayan bankalar hakkında HM'ce gerekli işlemler yapılır. 6.2) İthalat Bedelinin, İhracatçının Türkiye'deki "Döviz Tevdiat veya Türk Lirası Mevduat Hesabı"na Yatırılarak Ödenmesi: İthal edilen malların bedelini teşkil eden tutarlar, yurt dışındaki ihracatçının veya bankasının talimatı üzerine, Türkiye'de bu ihracatçı adına açılan DTH'ye veya TRL mevduat hesabına yatırılmak suretiyle ödenebilir. Bu tutarlar döviz olarak itibar edilir. 6.3) Bankalarca Üçüncü Ülkeler Üzerine Açılacak Akreditifler: Bankalarca, Türkiye dışındaki bir ülkeden diğer bir üçüncü ülkeye kendi ihtiyaçları için mal ithalatı yapacak yurt içindeki veya dışındaki firmalar lehine uluslararası bankacılık teamüllerine göre bedelleri kendi kaynaklarından veya firmaların DTH'lerinden karşılanmak üzere üçüncü ülkelerdeki (Serbest Bölgeler dahil) bankalar nezdinde akreditif açılabilir. Üçüncü ülkeler üzerine açılan akreditifler, bankaların, firmalara özel hukuk ilişkisine ve bankacılık işlemlerine dayalı olarak uluslararası kurallar çerçevesinde verdiği bir ödeme garantisi olup Türkiye'ye bir ithalat yapılmadığından kambiyo taahhüt hesabı doğmaz. 6.4) Serbest Bölgelerden Yapılacak İthalat: 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu'na göre serbest bölgeler ile Türkiye arasındaki ticaret Türk Dış Ticaret Mevzuatına, (Serbest Bölgeden Türkiye'ye yapılan ithalat, İthalat Mevzuatına, Türkiye'den bu bölgelere yapılan ihracat İhracat Mevzuatına, bedellerin tahsil ve ödemesine ilişkin usul ve esaslar ise TPKK hakkındaki Mevzuata) tabidir. 6.5) Kıbrıs Rum Kesimi Üzerinden Yapılacak İthalat: Kıbrıs Rum Kesimi üzerine yapılacak (malın getirileceği, transferin yapılacağı, menşe ülke ile yükleme ve aktarma yapılacak ülkenin Kıbrıs Rum Kesimi olması halinde) her türlü talep ile bu ülke üzerine doğrudan veya dolaylı olarak yapılacak transfer taleplerinin Bankalarca doğrudan DTM'ye intikal ettirilerek buradan alınacak talimata göre işlem yapılması gerekir.(8) EK: 1 K I S A L T M A L A R - TPKK : Türk Parası Kıymetini Koruma - TCMB : Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası - Banka : Banka ve Özel Finans Kurumu - HM : Hazine Müsteşarlığı - DTM : Dış Ticaret Müsteşarlığı - TRL : Türk Lirası - USD : Amerikan Doları - GB : Gümrük Beyannamesi yükümlü nüshası aslı - DAB : Döviz Alım Belgesi - DSB : Döviz Satım Belgesi - TPTB : Türk Parası Transfer Belgesi - DTH : Döviz Tevdiat Hesabı - FOB : Free On Board (Sadece mal bedeli) (Taşıma ve sigorta bedeli hariç) - CFR : Cost, Freight (Mal bedeli ve navlun) - CIF : Cost, Insurance, Freight (Mal bedeli, sigorta ve navlun) Ek: 2 KAPATILMAYAN İTHALAT HESAPLARI İÇİN KAMBİYO İHBAR MEKTUBU ÖRNEĞİ T.C.BAŞBAKANLIK HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI .................................. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ .............................. KAMBİYO MÜDÜRLÜĞÜ Referans : İthalatçı Firma Adı : İthalatçı Firma Adresi : Vergi Sicil No : Ödeme Şekli : Teslim Şekli : Mal Cinsi (Biliniyorsa) : Fiili İthal Tarihi (Biliniyorsa) : Döviz Satım Belgesi Tarih, No : Döviz Satım Belgesi Tutarı : Poliçe Vadesi (Kabul kredili işlemler için) : Ödeme Vadesi (Vadeli akreditifli işlemler için) : Açık Hesap Tutarı : Açık Hesap Tutarı USD Karşılığı : Giriş Gümrük İdaresi Adı (Biliniyorsa) : Satıcı Firma Adı ve Adresi : AÇIKLAMA (1) DTM'nin 29 Kasım 1996-58997 ve 1 Mayıs 2003-22825 tarih ve sayılı yazıları. (2) Gümrük Müsteşarlığı'nın 8 Aralık 2001 tarih ve 30629 sayılı yazısı. (3) HDTM'nin 29 Kasım 1991 tarih ve 52401 sayılı yazısı. (4) HM'nin 17 Haziran 1997 tarih ve 27325 sayılı yazısı. (5) HM'nin 27 Aralık 2001 tarih ve 97895 sayılı yazısı. (6) HM'nin 14 Temmuz 1999 tarih ve 50770 sayılı yazısı. (7) DTM Dış Tic.Stand.Gen.Md.'nün 17 Temmuz 2001 tarih ve 45649 sayılı yazısı. (8) DTM'nin 25 Ekim 1996 tarih ve 52583 sayılı yazısı.