Ebola Virüs Hastalığı hakkında sağlık bakanlığı bilgilendirme yazısı

T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü Gümrük Muhafaza Hizmetleri Dairesi Sayı : 87375112/349 Konu : Ebola Virüs Hastalığı 01.10.2014 / 0003075410 DAĞITIM T.C. Sağlık Bakanlığı, Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğünden alınan ''Ebola Virüs Hastalığı'' hakkında 29/9/2014 tarihli ve 3060138 barkod numaralı yazı ile eklerinin birer örneği ilişikte gönderilmiştir. Bilgi ve gereğini rica ederim. Nejat ÇOĞAL Bakan a. Daire Başkanı EK: Yazı ve ekleri (22 sayfa) DAĞITIM: Tüm Bölge Müdürlüklerine T.C. SAGLIK BAKANLIGI Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü Sayı :38110390/130 Konu :Ebola Virüs Hastalığı DAGITIM YERLERINE Bilindiği üzere Mart 2014 tarihinde başlayan ve Batı Afrika bölgesindeki halen 4 ülkede (Gine, Liberya, Sierra Leone, Nijerya) devam eden Ebola Virüs Hastalığı salgını ile ilgili olarak vakaların tespiti, yönetimi ve uluslararası yayılımını önlemek amacıyla Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) 6-7 Ağustos 2014 tarihlerinde Uluslararası Sağlık Tüzüğü (IHR) Acil Durum Komitesini toplayarak bir dizi kararlar almıştır. 8 Ağustos 2014 tarihinde yapılan açıklama metninde ise Ebola salgınının "Olağanüstü bir durum" ve "Kamu sağlığı tehdidi" oluşturduğu, bu itibarla salgının yayılmasının önlenmesi için uluslararası çaba harcanması gerektiği sonucuna vardığı yer almaktadır. Uluslararası düzeyde yürütülen bu çalışmalar Bakanlığımızca da yakından takip edilmiş, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu'nda Bilim Kurulu toplanarak DSÖ'nün tavsiye ve önerileri doğrultusunda ulusal düzeyde alınması gereken önlemler görüşülerek yazımız ekinde yer alan "Ebola Vaka Yönetim Rehberi"ni (Ek-1) yayımlamıştır. Bakanlığımızca, Uluslararası Sağlık Tüzüğü (UST)-2005'teki yükümlülüklerimiz, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)'nün tavsiye ve önerileri doğrultusunda hastalığın mevcut bulaş yolu da gözönüne alınarak uluslararası seyahat ve ticareti kısıtlamayı gerektirecek herhangi bir durum olmadığı açıklanmıştır. Genel Müdürlüğümüz, Ebola Virüs Hastalığı ile ilgili olarak ulusal düzeyde yürütülen çalışmalar kapsamında; - Uluslararası Giriş Noktalarımızda görev yapan personelimiz ve iç paydaşlarımız konuyla ilgili bilgilendirilmiştir. - Giriş Noktalarında tespit edilecek şüpheli Ebola vakalarına müdahalede kullanılmak üzere Kişisel Koruyucu Ekipman ihtiyaçları gözden geçirilmiştir. - Kritik Giriş Noktalarımızda 7/24 saat esasına göre çalışan personelimizin sayısı artırılmıştır. - Etkilenmiş bölgelerden gelen uçaklarda, Ebola Virüs Hastalığına yönelik bilgilendirme anonsları yapılmaktadır. - Etkilenmiş bölgelerden gelen hava ve deniz taşıtlarından UST-2005'e uygun olarak sağlık bildirimleri alınarak Ebola Virüs Hastalığı yönünden değerlendirilmektedir. - Söz konusu hastalıkla ilgili 3 dilde (Türkçe, İngilizce, Fransızca) bilgilendirme broşürleri hazırlanarak etkilenmiş bölgelerden gelen uçaklara dağıtılmaktadır. - Seyahat eden vatandaşlarımıza seyahat sağlığı hizmeti sunan Seyahat Sağlığı Merkezlerimizin sayısının 32'den 43'e çıkarılmıştır. İlaveten DSÖ'nün web sitesi günlük olarak takip edilmekte olup salgınla ilgili tüm güncel bilgiler www.seyahatsagligi.gov.tr internet sitemiz aracılığıyla paylaşılmakta ve Seyahat Sağlığı Danışma Hattı (444 77 34) ile konuyla ilgili bilgi almak isteyen vatandaşlarımıza gerekli bilgilendirmeler yapılmaktadır. Gerek hastalığın görüldüğü ülkelerle olan seyahat ve ticari ilişkilerimizin varlığı gerekse Ebola salgınına verilecek yanıtın, alınacak kontrol önlemlerinin hızı ve etkinliği noktasında kurumlararası işbirliğinin gerekliliğinin kaçınılmaz olduğu gerçeğiyle konuya ilişkin olarak bilgilerinizi ve yazımız ekinin ilgili birimleriniz ile paylaşılması hususunu, Saygılarımla arz ederim. Uzm. Dr. Hüsem HATİPOGLU Genel Müdür V. Dağıtım: Gereği: Bilgi: Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü (Dhmi) Deniz Ve İçsular Düzenleme Genel Müdürlüğü İkili Siyasi İşler Ye Denizcilik-Havacılık Genel Müdürlüğü Emniyet Genel Müdürlüğü (Egm) İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel Müdürlüğü Gümrük Ve Ticaret Bakanlığı Kültür Ve Turizm Bakanlığı Gıda Tarım Ye Hayvancılık Bakanlığı Milli Eğitim Bakanlığı (Meb) Diyanet işleri Başkanlığı EBOLA VİRÜS HASTALIĞI VAKA YÖNETİMİ (Bilim Kurulu Çalışması) 2014 T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI İÇİNDEKİLER 1. EBOLA SAĞLIK PERSONELİ BİLGİ NOTU 2 2. EBOLA VİRUS HASTALIĞI VAKA TANIMLARI 6 3. EBOLA VAKA YÖNETİM ALGORİTMASI 7 4. EBOLA VİRUS HASTALIĞI İZOLASYON ONLEMLERİ 8 5. TEMASLI TAKİBİ YAKLAŞIMI 11 6. EBOLA LAB. NUMUNE ALMA 12 7. EBOLA REFERANS HASTANE LİSTESİ 13 8. EBOLA VE SEYAHAT ONLEMLERİ 14 9. SEYAHAT ARACLARI VAKA YONETİMİ 16 10. EBOLA VAKA BİLDİRİM FORMU 17 1. EBOLA VİRÜS HASTALIĞI (EVH) Ebola Virüs Hastalığı (EVH); Ebola virüsünün sebep olduğu, yüksek mortalitenin görüldüğü, akut başlangıçlı, yüksek ateş, gastro intestinal semptomlar ve kanamayla seyredebilen bir hastalıktır. Klinik tablo Ebola Hemorajik Ateşi olarak adlandırılmakla birlikte, 2014 yılı içerisinde Orta-Batı Afrika'da görülen salgında dikkat çeken en önemli özelliklerden birisi vakaların yarısından azında hemorajik bulguların varlığı olmuştur. Bu nedenle klinik tablo daha ziyade Ebola Virüs Hastalığı veya Ebola Hastalığı olarak daha doğru bir şekilde adlandırılmaya başlanmıştır. Virüs ilk olarak 1976 yılında Sudan ve Kongo'daki salgınlarda tespit edilmiştir ve Kongo'daki bir nehre hitaben Ebola adı verilmiştir. Filavoviridae ailesinden bir RNA virüsüdür. Bundibugyo ebolavirus (BDBV), Zaire ebolavirus (EBOV), Reston ebolavirus (RESTV), Sudan ebolavirus (SUDV), Tai Forest ebolavirus (TAFV) olmak üzere beş farklı türü tanımlanmıştır. BDBV, EBOV ve SUDV Afrika'daki salgınlara sebep olan türlerdir. RESTV'nin ise Filipinler'de ve Cin'de hastalık ve ölüme sebep olmadan insanları enfekte ettiği gösterilmiştir. Virüsün doğal kaynağının Afrika'daki meyve yarasaları olduğu düşünülmektedir. Virüslerin varlığı bu yarasaların coğrafi dağılımı ile örtüşmektedir. Afrika'da Hastalığın Görüldüğü Ülkeler: Bu güne kadar EVH'nin görüldüğü ülkeler; - Liberya Cumhuriyeti - Gine Cumhuriyeti - Sierra Leone Cumhuriyeti - Demokratik Kongo Cumhuriyeti (Zaire) - Gabon - Güney Sudan - Fildişi Sahilleri - Uganda - Kongo Cumhuriyeti - Nijerya Cumhuriyeti 2014 yılında salgın yaşanan ülkeler; - Liberya Cumhuriyeti - Gine Cumhuriyeti - Sierra Leone Cumhuriyeti - Nijerya Cumhuriyeti Salgın, Aralık 2013'te Gine'den başlamış, Liberya, Nijerya ve Sierra Leone'ye kadar yayılmıştır. 12 Ağustos 2014 tarihi itibarı ile toplam vaka sayısı 1848 (1176 konfirme, 672 olası) ölen vaka sayısı 1013'tür. Güncel vaka sayıları; http://www.cdc.gov/vhf/ebola/outbreaks/guinea/index.html, http://www.who.int/csr/disease/ebola/en/, http://www.seyahatsagligi.gov.tr/page/who/who_hastalik.aspx linklerinden takip edilebilir. Bulaş Yolu Ebola virüsü, insanlara infekte hayvanların organ, kan ve vücut sıvıları ile yakın teması ile bulaşır. Afrika'da infekte şempanze, goril, maymun, meyve yarasası ve antiloptan bulaştığı dökümente edilmiştir. İnsandan insana geçiş, bütünlüğü bozulmuş deri veya mukozanın infekte insanların kan ve vücut sıvılarıyla direk teması ile meydana gelir. Ayrıca hastanın vücut sekresyonlarıyla kontamine çevresel materyal ile de bulaş meydana gelebilir. Hayatta kalan hastalarda, klinik bulguların düzelmesini takip eden donemde, vireminin daha düşük miktarlarda devam ettiği bilinmektedir. Ayrıca, vücut sekresyonlarında da nekahat döneminde virüsün varlığı gösterilmiştir. Ancak bunun ne kadar süre ile devam ettiği konusunda hala net bir bilgi bulunmamaktadır. Bu nedenle hastalar iyileşme döneminde de bulaştırıcı olabilirler. Bu süre net değildir. Sağlık çalışanlarına da, bu hastaların takip ve tedavisi sırasında, kontrol önlemlerini almadıkları takdirde yakın temas sonucu bulaş olmaktadır. Klinik Ebola virüsü hastalığı için kuluçka dönemi 2-21 gün arasında değişebilir, ancak vakaların büyük kısmında yaklaşık 7 gün olarak görülmektedir. Hastalık akut yüksek ateş (≥38.5°C) ve özgün olmayan ilk bulgular ile başlar. Sık görülen belirti ve bulgular; - Ateş, - Baş ağrısı, - Kas ve eklem ağrısı, - Halsizlik, - İshal, - Kusma, - Mide ağrısı, - İştahsızlık. Eşlik edebilecek diğer belirti ve bulgular; - Döküntü, - Gözlerde kızarıklık, - Hıçkırık, - Öksürük, - Boğaz ağrısı, - Göğüs ağrısı, - Nefes almada zorluk, - Yutma güçlüğü, - Cilt ve mukozal kanamalar veya organ içine kanamalar. Vakalarda görülen hafif hemorajik semptomlar; peteşi, burun kanaması, ekimoz veya daha ciddi olarak gastrointestinal kanama, şok ya da DIC şeklinde olmaktadır. Genellikle, ağır vakalarda, daha sık olarak hemorajik belirtiler görülmektedir, ancak hemorajik belirtilerin varlığı da, hastalığın şiddeti ile paralellik göstermez ve klinik tablonun daha ağır olduğunun da işareti değildir. Döküntü, eritematoz makulo papuller tarzda genelde 5 günden sonra gövde ve omuzda görülmektedir. Konjunktivit, farenjit, öksürük ve hıçkırık vakalarda görülen diğer semptomlardır. Ebola virüsü bulaşmış hastalar klinik semptomların gelişiminden önce bulaştırıcı değildir, ateş içeren semptomların başlamasından itibaren bulaştırıcılık başlar. Bir başka ifade ile ateş ve klinik bulguların gelişimi öncesinde hastalar başkalarına virüsü bulaştıramazlar. Eğer hastalar klinik semptomların ortaya çıkışını takip eden 14. gününü geçirmiş yani hayatta ise yaşam şansı daha yüksektir. Hastalarda klinik bulguların gelişiminden itibaren ölene kadar virüs miktarı artar. Olum, sıklıkla klinik bulguların gelişimini takiben 9 ile 10. günler sonrasında septik şok, çoklu organ yetmezliği ve yaygın damar içi pıhtılaşma bozukluğu (DIC) ile olur. Hastalık, neden olan virüse ve nitelikli sağlık hizmeti alabilme özelliğine göre %25-90 oranında fatal seyretmektedir. Laboratuarda lokopeni (sıklıkla lenfopeninin görüldüğü), trombositopeni ve karaciğer enzimlerinde artış görülebilir. PTZ, aPTT ve fibrin yıkım ürünlerinde artış olabilir. Tanı Hastalığın özgün tanısında antijen tespit testleri (hızlı tanı testleri ve ELISA), antikor yanıtının saptanması için ELISA ve serum notralizasyon testi, RT-PCR ve virüs izolasyonu kullanılabilir. Ayırıcı Tanı Ebola virüs hastalığının ayırıcı tanısında sıtma, şigelloz, kolera, tifo, leptospirozis, riketsiyozis, hepatit ve diğer viral hemorajik ateşler dikkate alınmalıdır. Tedavi Hastalığın özgün bir tedavisi bulunmamaktadır. Bununla birlikte etkinliği kanıtlanmamış monoklonal antikor tekniğiyle hazırlanmış tedavi yaklaşımı ABD ve Nijerya'da denenmektedir. Bu gün için kullanılabilir veya klinik çalışma düzeyinde bir aşısı bulunmamaktadır. Hastalardaki GİS semptomları nedeniyle sıklıkla dehidratasyon gelişmektedir. Hastalara hidrasyon, oksijenasyon, sekonder enfeksiyonların tedavisi ve diğer semptomlara yönelik destekleyici tedavi uygulanmalıdır. Hasta standart önlemlere ek olarak temas ve damlacık izolasyon kurallarına uyularak, izole edildiği odada gerektiğinde monitorize edilerek, mümkün olan en az sayıdaki sağlık personeli teması ve ziyaretçi kısıtlaması ile izlenmelidir. Korunma İnsandan insana geçiş, bütünlüğü bozulmuş deri veya mukozanın enfekte insanların kan ve vücut sıvılarıyla direk teması ile meydana geldiği için standart izolasyon kurallarıyla birlikte temas izolasyon kurallarına uyulması onem taşır. Ayrıca hastanın vücut sekresyonlarıyla kontamine çevresel materyal ile de bulaş meydana gelebileceği dikkate alınmalıdır. Hastalardan hava yoluyla bulaş gösterilmemiş olmakla birlikte sekresyonlarda virüs bulunduğu için damlacık izolasyon kuralları da mutlaka uygulanmalıdır. EVH'ye bağlı ölümlerde cenazeye kişisel koruyucu ekipman kullanılarak temas edilmesi gereklidir. Çift ceset torbası kullanılmalıdır. 2. EBOLA VİRÜS HASTALIĞI VAKA TANIMLARI ŞÜPHELİ VAKA: Aşağıda belirtilen "Epidemiyolojik Kriterler"den en az birisinin varlığında klinik kriterlerden ≥38.5°C ateş ile birlikte diğer klinik bulgulardan en az birisinin bulunduğu veya sebebi açıklanamayan ölüm olan vakadır. Epidemiyolojik Kriterler: Semptomlar ortaya çıkmadan önceki 21 gün içinde; - Doğrulanmış veya şüpheli Ebola Virüs Hastalığı vakasının kan veya diğer vücut sıvıları ile temas veya - Ebola Virüs Hastalığının aktif olarak yayılımının olduğu bölgede yaşıyor olmak veya - Bulaşın aktif olduğu bölgeye seyahat etmek veya - Endemik bölgede yarasa, kemirgen veya maymun, şempanze gibi primatlar ile doğrudan temas (dokunma, ısırılma, etini yemek vb). Klinik kriterler · - ≥38.5°C ateş ile birlikte, o Aşağıdaki klinik bulgulardan en az birisinin varlığı, - Ciddi baş ağrısı, - Kas ağrısı, - Aşırı halsizlik, - Bulantı, - Kusma, - İshal, - Karın ağrısı, - Açıklanamayan kanamalar. · Sebebi açıklanamayan ölüm. KESİN VAKA: Şüpheli vaka tanımına uyan ve Ebola Virüs Hastalığı laboratuar tanı testleriyle doğrulanan vakadır. Not: Sıtma ayırıcı tanıda mutlaka akla gelmeli ve araştırılmalıdır. 3. EBOLA VİRÜS HASTALIĞI VAKA YÖNETİM ALGORİTMASI ≥ 38.5°C ATEŞ İLE BİRLİKTE Aşağıdaki klinik bulgulardan en az birisinin varlığı, - Ciddi baş ağrısı, - Kas ağrısı, - Aşırı halsizlik, - Bulantı, - Kusma, - İshal, - Karın ağrısı, EVET Semptomlar ortaya çıkmadan önceki 21 gün içinde; - Doğrulanmış veya şüpheli Ebola Virüs Hastalığı vakasının kan veya diğer vücut sıvıları ile temas veya - Ebola Virüs Hastalığının aktif olarak yayılımının olduğu bölgede yaşıyor olmak veya - Bulaşın aktif olduğu bölgeye seyahat etmek veya - Endemik bölgede yarasa, kemirgen veya maymun, şempanze gibi primatlar ile doğrudan temas (dokunma, ısırılma, etini yemek vb). EVET HAYIR Halk Sağlığı Müdürlüğüne ivedilikle bildirilir ve sevk kurallarına uygun olarak belirlenmiş sağlık kuruluşuna sevk edilir. Halk Sağlığı Müdürlüğü temaslıyı değerlendirir/takibini yapar Kliniği açıklayacak başka bir tanı yönünden değerlendirilir 1. Hasta yatırılır, standart önlemlere ek olarak temas ve damlacık izolasyonu uygulanır 2. Hastaya bakan, klinik numuneleri alan ve analizini yapacak personel bulaşı engellemek için gerekli kişisel koruyucu donanım kullanmalıdır** 3. Sıtma hastalığı yönünden değerlendirilir 4. Ebola Virüs Hastalığı tanısı için kan alınır, Halk Sağlığı Müdürlüğü aracılığıyla referans laboratuara gönderilir 5. Eş zamanlı olarak diğer ayırıcı tanılar yönünden değerlendirilir 6. Destek tedavisi verilir * Epidemiyolojik hikâyeyle uyumlu olan ve sebebi bilinmeyen ölümlerde tanısal algoritma uygulanır. ** Kişisel koruyucu donanım için ilgili dokümana bakınız. 4. EBOLA VİRÜS HASTALIĞI İZOLASYON ÖNLEMLERİ - Bulaşıcı hastalıklar yönünden nakli yapılacak şüpheli vakalarla ilgili sağlık personelinin bilgilendirilmesi gerekmektedir. Vaka hakkında on bilgi verilmeli ve en az sayıda sağlık personeli ile çalışılmalıdır. - Hastaya ulaşmadan önce sağlık çalışanları koruyucu önlemleri almalıdır. - Şüpheli vakanın götürüleceği hastane, uygun enfeksiyon kontrol önlemlerini alması için önceden bilgilendirilmelidir. - Kurum ve kuruluşlarla gerekli işbirliği sağlanmalı, vaka takipleri ve hasta transferleri titizlikle takip edilmelidir. HASTANIN YATIRILACAĞI ODANIN ÖZELLİKLERİ 1. Ebola virüs hastalığı şüpheli veya kesin vakalarının hastaneye yatışlarında standart, temas ve damlacık önlemlerinin alınması gerekmektedir. 2. Ebola virüs hastalığı vakalarının negatif basınçlı odada takibi şart değildir. 3. Tek kişilik, özel banyosu ve tuvaleti olan, kapatılabilir kapı içeren bir oda olmalıdır. 4. Hastanın odasına girişler sınırlandırılmalı mümkün olduğunca en aza indirilmeli, giriş-çıkışlar kayıt altına alınmalıdır. Özellikle, sağlık personeli acısından odaya girenler sadece hastanın bakımından sorumlu olan personel ile sınırlandırılmalıdır. 5. Kullanılacak tıbbi malzemeler hastaya özel olmalıdır. Oda dışına çıkarılmamalıdır. Hastalar arasında ortak malzeme kullanımına izin verilmemelidir. KİŞİSEL KORUYUCU MALZEMELER 1. Eldiven, 2. Sıvı geçirimsiz onluk, 3. Sıvı geçirimsiz tulum, 4. Koruyucu gözlük, 5. Yüz kalkanı/siperi, 6. N95 maske, 7. Cerrahi maske, 8. Su geçirmez ayak koruyucu, 9. Alkol bazlı el dezenfektanı. HASTA ODASINA GİRİŞ VE HASTAYA YAKLAŞIM 1. Hasta odasına girişlerde kişisel koruyucu donanımlar kullanılmalıdır. a. Hasta odasına giren tüm kişiler; eldiven, sıvı dirençli ya da geçirimsiz onluk, göz koruması için yüz siperi ve gözlük kullanmalıdır. b. Hasta bakımı verecek olan sağlık personeli; çift eldiven, sıvı dirençli ya da geçirimsiz onluk, göz koruması için gözlük ve yüz siperi, tek kullanımlık ayakkabı koruyucu, N95 maske ve sıvı dirençli-geçirimsiz ayak koruyucu kullanmalıdır. c. Ek kişisel koruyucu ekipman, cevrede kan ya da diğer vücut sıvıları, kusmuk ya da dışkı olduğunda gerekli olabilir. Ek koruyucu ekipmanlar arasında; çift koruyucu eldiven, galoş ve bacak kaplamaları sayılabilir ve uygun durumlarda kullanılmalıdır. d. Eldivenin yırtılması durumunda eldivenler değiştirilmelidir. 2. Hasta bakım ekipmanları ve tıbbi cihazlar hastaya özel olmalı ve mümkün olduğunda tercihen tek kullanımlık olmalıdır. 3. Hasta bakımı cin kullanılan, hastaya özel kullanımı sağlanamayan ve tek kullanımlık olmayan tıbbi ekipmanlar, üreticisinin talimatlarına ve hastane politikalarına göre temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir. 4. Hasta odasından çıkarken veya hastaya bakım verilen tıbbi alanı terk ederken bakım veren sağlık personeli, kullandığı kişisel koruyucu ekipmanları maksimum özeni göstererek, özellikle gözlerine ve mukozalarına, ayrıca kıyafetlerine bulaşa neden olmadan çıkartmalıdırlar. Kişisel koruyucu ekipmanlar imha edilmeli veya hastane politikalarına ya da üreticinin yeniden kullanma talimatlarına göre temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir. 5. Hasta bakımında, kesici ve delici alet kullanımı mümkün olduğu kadar kısıtlanmalı, hastadan kan alımı mümkün olan en az tetkik ile sınırlandırılarak yapılmalıdır. Kullanılan bütün iğneler, delici-kesici tıbbi cihazlar, delinmez-kesici geçirmez tekrar acılamaz tıbbi atık kaplarında bertaraf edilmelidir. 6. Aerosol üretim riski olan tıbbi prosedürler için, Kırım Kongo Kanamalı Ateşinde alınan önlemler alınmalıdır. 7. Hasta bakımında mutlak personel sayısı mümkün olan en az sayı ile sınırlandırılmalıdır. 8. Çevresel yüzeyler ve ekipmanlar, tekstil ve çamaşırhane, gıda kapları ve bulaşık makinesi gibi ortam ve materyallerin temizlik ve dezenfeksiyonu hastane politika ve üretim talimatlarına göre standart prosedürler izlenerek yapılmalıdır. ODA, ÇEVRE VE KULLANILAN MALZEMELERİN DEZENFEKSİYONU Kırım Kongo Kanamalı Ateşi hastalarındaki uygulama ile aynıdır. HASTANIN NAKLİ SIRASINDA ALINACAK ÖNLEMLER Ambulanslarda Ebola Virüs Hastalığı şüpheli vakaların naklinde aşağıdaki malzemeler mutlaka hazır olmalıdır. 1. Eldiven, 2. Sıvı geçirimsiz onluk, 3. Sıvı geçirimsiz tulum, 4. Koruyucu gözlük, 5. Yüz kalkanı/siperi, 6. N95 maske, 7. Cerrahi maske, 8. Su geçirmez ayak koruyucu, 9. Alkol bazlı el dezenfektanı. Hasta veya hastanın vücut sekresyonlarıyla temas edecek personel veya hastayı karşılayacak diğer personel; çift eldiven, sıvı dirençli ya da geçirimsiz onluk, göz koruması için gözlük ve yüz siperi, tek kullanımlık ayakkabı koruyucu, N95 maske ve sıvı dirençli-geçirimsiz ayak koruyucu kullanmalıdır. Hasta sedyesinde ve naklinde sıvı geçirimsiz koruyucu örtü kullanılmalıdır. 5. EBOLA VİRÜS HASTALIĞIYLA OLASI TEMASI OLAN KİŞİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve YAKLAŞIM Maruziyet Düzeyi* Klinik Durum Yaklaşım YÜKSEK RİSK - Perkütan (iğne batması gibi) yaralanma veya mukozaya EVH hastasının vücut sıvısının teması. - EVH hastasına doğrudan bakım verme veya kişisel koruyucu ekipman olmaksızın EVH hastasının vücut sıvısına maruz kalma. - EVH hastasının vücut sıvısı örnekleri ile kişisel koruyucu ekipman olmaksızın laboratuar testi çalışan veya standart biyogüvenlik kurallarına uymayan laboratuar görevlileri. - Salgının görüldüğü ülkelerde cenazeye doğrudan teması olan veya bakım veren, cenazede görev alan kişisel koruyucu ekipman kullanmayan kişiler. Ateş[1] veya ateş olmadan diğer semptomlar[2] - Enfeksiyon kontrol önlemlerine uyulmak koşulu ile EVH ön tanısına yönelik tıbbi değerlendirme yapılır. - Halk Sağlığı Müdürlüğüyle iletişime geçilerek; - Gerekirse test yapılır - Klinik olarak gerekiyorsa korunma önlemleri alınarak nakli sağlanır. - Halk Sağlığı Müdürlüğü tarafından enfeksiyon kontrol önlemleri altında izlenme gerekliliği olmadığı düşünülen vakalarda seyahat kısıtlaması[3] getirilerek temastan sonraki 21. güne kadar klinik bulguların izlemi[4] gerçekleştirilir. Asemptomatik - Halk Sağlığı Müdürlüğü tarafından seyahat kısıtlaması3 getirilerek temastan sonraki 21. güne kadar klinik bulguların izlemi4 gerçekleştirilir. DÜŞÜK RİSK - EVH hastası ile ev içi ve gündelik temas - Salgın görülen ülkelerde** EVH hastası ile sağlık kuruluşlarında yüksek riskli olmayan veya gündelik temas. Ateş1 veya ateş olmadan diğer semptomlar2 - Enfeksiyon kontrol önlemlerine uyulmak koşulu ile EVH ön tanısına yönelik tıbbi değerlendirme yapılır. - Halk Sağlığı Müdürlüğüyle iletişime geçilerek; · Gerekirse test yapılır · Klinik olarak gerekiyorsa korunma önlemleri alınarak nakli sağlanır. - Halk Sağlığı Müdürlüğü tarafından enfeksiyon kontrol önlemleri altında izlenme gerekliliği olmadığı düşünülen vakalarda seyahat kısıtlaması3 getirilerek temastan sonraki 21. güne kadar klinik bulguların izlemi4 gerçekleştirilir. Asemptomatik - Halk Sağlığı Müdürlüğü tarafından seyahat kısıtlaması3 getirilerek temastan sonraki 21. güne kadar klinik bulguların izlemi4 gerçekleştirilir. BİLİNEN BİR TEMAS YOK - EVH görülen ülkede bulunma - Düşük veya yüksek riskli temas yok Ateş1 - Enfeksiyon kontrol önlemlerine uyulmak koşulu ile EVH ön tanısına yönelik tıbbi değerlendirme yapılır. - Halk Sağlığı Müdürlüğüyle iletişime geçilerek; · Gerekirse test yapılır · Klinik olarak gerekiyorsa korunma önlemleri alınarak nakli sağlanır. - Halk Sağlığı Müdürlüğü tarafından enfeksiyon kontrol önlemleri altında izlenme gerekliliği olmadığı düşünülen vakalarda seyahat kısıtlaması3 getirilerek temastan sonraki 21. güne kadar klinik bulguların izlemi4 gerçekleştirilir. Asemptomatik - Halk Sağlığı Müdürlüğü tarafından seyahat kısıtlaması getirilmeden, temastan sonraki 21. güne kadar klinik bulguların izlemi4 gerçekleştirilir. *Yüksek riskli vakalarda hastalığın bulaş riski bulunmakla birlikte düşük riskli temaslarda bulaş ihtimali çok az ve teorik olmakla birlikte, hastalığın mortalitesi çok yüksek olduğu için yaklaşım her iki gruba da ortak olmaktadır. **Salgın görülen ülkeler halen Gine, Liberya, Nijerya ve Sierra Leone olup. Güncellemelerin izlemi önerilir. Uluslarası giriş noktalarında gerekli değerlendirme ve kontrol önlemleri Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür. 6. EBOLA VİRÜS HASTALIĞI TANI TESTLERİ VE KLİNİK ÖRNEKLERİN ALINMASI Ebola Virüs Hastalığının Laboratuar Tanısında Kullanılan Testler Hastalık Dönemi Tanısal Testler Semptomların başlangıcından birkaç gün içinde - "Antigen-Capture" ELISA ile Antijen tayini (Kan, Serum ya da doku örnekleri) - ELISA IgM (serum) - RT-PCR ile Nükleik Asit tayini ve Sekanslama (Kan, Serum, vücut sıvıları ya da doku örnekleri) - Virus İzolasyonu (Kan, Serum, vücut sıvıları ya da doku örnekleri) Geç dönem veya nekahat evresi ELISA ve IFA ile IgM ve IgG tayini (serum) Geriye dönük tanı - İmmunhistokimyasal yöntem (formalin ile fikse, parafine gömülü doku örnekleri) - Virüs İzolasyonu (Kan, Serum, vücut sıvıları ya da doku örnekleri), - RT-PCR ile Nukleik Asit tayini ve Sekanslama (Kan, Serum, vücut sıvıları ya da doku örnekleri) Klinik Örneklerin Alınması: - Şüpheli olgulardan klinik örneklerin alınmasında ve laboratuar testlerinin yapılması esnasında sağlık personeli kişisel koruyucu donanım kullanmalıdır. - Alınan hasta örnekleri laboratuara ikili taşıma kabı içerisinde laboratuara gönderilmelidir. Örnek sızdırmaz bir nakil kabına yerleştirildikten sonra ikinci bir taşıma nakil kabına konmalı ve 2. kabın dışı bir dezenfektan ile silinmelidir. - Laboratuar personeli şüpheli örnek ile direkt teması azalmak için uygun kişisel koruyucu donanım ile tüm incelemeler (örneğin Sıtma yaymaları, hızlı sıtma tanı testleri vb) sınıf II biyogüvenlik kabininde yapmalıdır. - Hasta örneğiyle temas eden yüzeyler %10 NaOCl ve dökülme durumunda laboratuar güvenliği rehberindeki dökülme ve saçılma kitiyle aerosol oluşturmadan ve direkt teması önleyecek şekilde dekontamine edilmelidir. - Ebola Virüs tanısı için alınan kan örneği EN AZ 4 mL. OLACAK şekilde EDTA VEYA SİTRATLI plastik tüplere alınmalıdır. Ayrıca Kırmızı kapaklı tüplere alınan kandan en az 1 mL serum örneği de ayrılarak gönderilmelidir. - Kan örneği için Heparinli tüp kullanılmamalıdır. Örneklerinin plastik tüpe alınmış olmasına dikkat edilmelidir. - Post-mortem doku örnekleri uygun biyogüvenlik koşullarında (direkt temas ve aerosol korunma önlemlerini içerecek şekilde) steril serum fizyolojik içine alınmalıdır. - Örnekler dondurularak kuru buzda, mümkün değilse +4°C'de saklanarak soğuk zincirde gönderilmelidir. - Enfeksiyoz madde kategori A listesinde yer alan örneklerin taşımasının uçlu taşıma kabı ile Enfeksiyoz madde ile enfeksiyoz tanı ve klinik örneği taşıma yönetmeliği'ne (Sağlık Bakanlığı, Ankara. Resmi Gazete 25.09.2010 - 27710) uygun şekilde yapılması sağlanmalıdır. - Örnekler, aşağıdaki adrese telefon ile bilgi verilerek, gerekli belgelerle birlikte gönderilmelidir. Adres: Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuarları Daire Başkanlığı, Ulusal Arbovirus ve Viral Zoonotik Hastalıklar Referans Laboratuvarı, Sağlık Mahallesi, Adnan Saygun Caddesi, No: 55, F Blok 1. Kat 06100 Sıhhiye/ANKARA Tel: 0312 565 5631 /5547/5340; Faks: 0312 565 5569; e-mail: [email protected]; www.thsk.gov.tr EBOLA VİRÜS HASTALIĞI REFERANS HASTANELER KURUM ADI SAĞLIK HİZMET BÖLGESİ İL Adana Numune Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Adana Bölgesi Adana Hatay İskenderun Devlet Hastanesi Adana Bölgesi Hatay Ankara Atatürk Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Ankara Bilkent Bölgesi Ankara Zonguldak Atatürk Devlet Hastanesi Ankara Bilkent Bölgesi Zonguldak Ankara Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Ankara Etlik Bölgesi Ankara Çorum T.C. Sağlık Bakanlığı Hitit Üniversitesi Çorum Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Ankara Etlik Bölgesi Çorum Yozgat Devlet Hastanesi Ankara Etlik Bölgesi Yozgat Antalya Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Antalya Bölgesi Antalya Aydın Devlet Hastanesi Aydın-Denizli Bölgesi Aydın Aydın Kadın Doğum Ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi Aydın-Denizli Bölgesi Aydın Denizli Devlet Hastanesi Aydın-Denizli Bölgesi Denizli Muğla T.C.Sağlık Bakanlığı Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim ve araştırma Hastanesi Aydın-Denizli Bölgesi Muğla Bursa Şevket Yılmaz Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Bursa Bölgesi Bursa Çanakkale Devlet Hastanesi Bursa Bölgesi Çanakkale Diyarbakır Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Diyarbakır Bölgesi Diyarbakır Elazığ Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Elazığ-Malatya Bölgesi Elazığ Malatya Devlet Hastanesi Elazığ-Malatya Bölgesi Malatya Erzurum Bölge Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Erzurum Bölgesi Erzurum Eskişehir Devlet Hastanesi Eskişehir Bölgesi Eskişehir Adıyaman T.C. Sağlık Bakanlığı Adıyaman Üniversitesi Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Gaziantep Bölgesi Adıyaman Gaziantep Çocuk Hastalıkları Hastanesi Gaziantep Bölgesi Gaziantep Gaziantep Dr.Ersin Arslan Devlet Hastanesi Gaziantep Bölgesi Gaziantep Kahramanmaraş Necip Fazıl Şehir Hastanesi Gaziantep Bölgesi Kahramanmaraş İstanbul Haydarpaşa Numune Eğitim Ve Araştırma Hastanesi İstanbul Anadolu Kuzey Bölgesi İstanbul İstanbul Haseki Eğitim Ve Araştırma Hastanesi İstanbul Fatih Bölgesi İstanbul İzmir Tepecik Eğitim Ve Araştırma Hastanesi İzmir Güney Bölgesi İzmir Manisa Merkezefendi Devlet Hastanesi İzmir Kuzey Bölgesi Manisa Kayseri Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Kayseri Bölgesi Kayseri Kocaeli Derince Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Kocaeli Bölgesi Kocaeli Sakarya Sağlık Bakanlığı Sakarya Üniversitesi Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Kocaeli Bölgesi Sakarya Konya Dr.Faruk Sükan Kadın Doğum Ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi Konya Bölgesi Konya Konya Numune Hastanesi Konya Bölgesi Konya Mersin Devlet Hastanesi Mersin Bölgesi Mersin Mersin Kadın Doğum Ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi Mersin Bölgesi Mersin Ordu T.C. Sağlık Bakanlığı Ordu Üniversitesi Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Samsun Bölgesi Ordu Samsun Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Samsun Bölgesi Samsun Samsun Kadın Doğum Ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi Samsun Bölgesi Samsun Sivas Devlet Hastanesi Sivas-Tokat Bölgesi Sivas Tokat Devlet Hastanesi Sivas-Tokat Bölgesi Tokat Şanlıurfa Çocuk Hastalıkları Hastanesi Şanlıurfa Bölgesi Şanlıurfa Şanlıurfa Mehmet Akif İnan Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Şanlıurfa Bölgesi Şanlıurfa Trabzon Kanuni Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Trabzon Bölgesi Trabzon Tekirdağ Devlet Hastanesi Trakya Bölgesi Tekirdağ Van Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Van Bölgesi Van Van İpekyolu Kadın Doğum Ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi Van Bölgesi Van 8. EBOLA ve SEYAHAT ÖNLEMLERI Dünya Sağlık Örgütü, 12 Ağustos 2014 tarihi itibari ile Ebola Hastalığının görüldüğü bölgelere veya o bölgelerden yapılacak seyahatlere bir yasaklama getirmemiştir. Bu kararın, gerek turistik amaçla, gerekse iş amaçlı seyahat edenler için, ebola virüsünün endemik olarak görüldüğü ülkelere ve hatta ebola virüs yayılımının bugün için aktif olarak devam ettiği bölgelere yapılan seyahatlerde virüsün bulaşma riskinin çok düşük olması nedeni ile verildiği, 30 Temmuz 2014 tarihli Uluslar arası Sivil Havacılık Otoritesi ve Dünya Sağlık Örgütü'nün ortak açıklamasında bildirilmiştir. Bununla birlikte, Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi tarafından yapılan değerlendirmede Ebola Virus Hastalığı olanlarla temas edenlere seyahat kısıtlaması getirilmiştir. Temas öyküsü olanlar için son temastan 21 gün geçtikten sonra sivil-ticari uçaklarla veya toplu taşım araçları ile seyahat edilebileceği belirtmiştir. Hasta yolcuların ise doktor veya sağlık otoritesinden seyahat edebilir belgesi alması gerektiği, bu belge olmadan seyahat edilemeyeceği bildirilmiştir. Ülkemizde Ebola Virüs Hastalığı Görülen Bölgelerden ve Endemik Ülkelerden Gelen Seyahat Araçlarında Ateşli Vaka Yönetimi için Sivil Havacılık Tarafından Alınması Önerilen Önlemler DSÖ'nün Uluslar arası Sağlık Tüzüğü acil komitesinin 08.08.2014 tarihli Batı Afrika'da Görülen 2014 Ebola Salgını Tebliği'nde de yer aldığı üzere ebola virüs dolaşımının devam ettiği ülkeler uluslar arası çıkış kapılarında, olası ebola hastalığı düşündürecek açıklanamayan ateşi olan kişileri taramak ile yükümlü tutulmuştur. Bu bağlamda da ülkemize yapılacak olan uçuşlar öncesinde tüm yolcuların söz konusu tarama işleminden geçmesi, ateşi tespit edilen vakaların ise uçuş öncesi doktor veya sağlık otoritesinden seyahat edebilir belgesi alması durumunda seyahatine izin verilmesinin sağlanması uygun olacaktır. Tarama işleminde yer alan ateş ölçümünün yanı sıra ebola virüs hastası ile temas öyküsünü sorgulayan bir anketin doldurtulması, temas öyküsü olanlar için son temastan 21 gün geçtikten sonra seyahatine izin verilmesi önerilmektedir. Bu aşamadan sonra seyahat esnasında seyahat aracı içerisinde sağlık sorunu olabilecek yolcunun değerlendirilmesi kabin ekibi tarafından yapılır. Eğer ateş ve ebola virüs hastalığını düşündüren bulguları olan yolcunun tespit edilmesi halinde; Ebola Virüs Hastalığı Görülen Bölgelerden ve Endemik Ülkelerden Gelen Seyahat Araçlarında Ateşli Vaka Yönetimine Göre Davranılmalıdır: Hasta yolcu ile tek bir kabin memurunun ilgilenmesi ve bu kabin memurunun başka herhangi bir hizmette görev almaması sağlanmalıdır. Kabin personeli için, N95 maske, koruyucu gözlük, yüz siperliği, sıvı geçirmez onluk ve pantolon-tulum ve sıvı geçirmez ayakkabı koruyucu kullanması sağlanmalıdır. Ayrıca çift (üst üste iki adet) kalın lateks eldiven giyerek hasta yolcu ile temas etmelidir. Koruyucu kişisel ekipmanlar ile uçak içerisinde dolaşmamalı, sadece hasta yolcu ile temas ederek hasta yanında bulunmalıdır. Arka 15 koltuğa alınma kabin memuruna hareket serbestisi ve diğer yolcularla bağlantıyı görsel olarak kesecektir. Seyahat aracı içerişinde başka bir bölüme geçilecek olursa kişisel koruyucular Uygun şekilde çıkartılarak, sıvı geçirmez ağzı kilitli poşet içerisinde diğer yolcuların temas etme ihtimali olmayan bir alana konulması gerekir. Hasta yolcu ile tekrar temas gerektiğinde aynı önlemler yeniden alınmalıdır. Eğer bir başka yolcunun yardımı veya teması olacak olursa aynı koruyucu önlemler o yolcu için de alınmalıdır. Ebola endemik veya ebolavirus dolaşımının olduğu bölgelerden gelen ulaşım araçlarındaki yolculara yönelik olarak; 1. Ebola virüs hastalığının o bölgelerde görüldüğünü, 2. Ateş ve/veya ciddi baş ağrısı, kas ağrısı, aşırı halsizlik, bulantı, kusma, ishal, karın ağrısı, açıklanamayan kanamaları olması durumunda acilen bir sağlık kuruluşuna başvurmalarını, 3. 21 gün içerisinde doktora başvurmaları gerekirse başvuruda mutlaka geldikleri bölgeyi belirtmeleri gerektiğini ifade eden kısa bilgi notu verilmeli ve seyahat aracı içi anons yapılmalıdır. Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğüne bağlı sağlık denetleme merkezleri tarafından enfekte bölgeden gelen seyahat araçları için uygulanacak sağlık tedbirleri uluslar arası giriş noktalarında uygulanır. [1] Ateş: ≥ 38.5°C veya ateş öyküsü [2] Diğer semptomlar: Başağrısı, eklem ve kas ağrısı, karın ağrısı, halsizlik, ishal, kusma, mide ağrısı, istahsızlık, döküntü, gözlerde kızarıklık, hıçkırık, öksürük, göğüs ağrısı, nefes almada güçlük, yutma güçlüğü, iç ve dış kanama. Laboratuvar bulguları: trombositopeni (≤150,000 /μL) ve transaminaz yüksekliği. [3] Seyahat kısıtlaması: Şehirlerarası toplu taşıma araçlarını kullanmamalı, şehir dışına çıkılacaksa kişisel ulaşım araçları ile Halk Sağlığı Müdürlüğüne bilgi verilerek sağlık hizmeti alınabilecek bir yerleşim merkezine gidilebilir. Şehir içinde asemptomatik kişiler toplu taşım araçlarını kullanabilir ancak, tercih kişisel ulaşım araçları olmalıdır. [4] Klinik bulguların izlemi: Teması olan kişilerin temastan sonra 21 gün boyunca günde iki kez ateşini ölçmesi; 38.0 °C veya üzerinde ateşi olursa veya hastalığın klinik belirtilerinde yer alan diğer semptomlar gelişecek olursa Halk Sağlığı Müdürlüğüyle derhal iletişime geçmelidir.