İlgilisine teslim edilen ve kesinleşmiş müsadere kararı bulunan araçların iade edilmemesi halinde yapılacak işlemler

T.C. TİCARET BAKANLIĞI Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü Sayı :E-62634748-045.02-00115205450 Konu :Araç Değer Müsadereleri Hakkında 04.11.2025 / 115205450 DAĞITIM YERLERİNE İlgi :a) 15.02.2021 tarihli ve E-68326374-641.03.02-00061460711 sayılı yazımız. b) 09.12.2024 tarihli ve E-43146813-641.99-00103765581 sayılı yazı. c) 22.04.2025 tarihli ve E-26648201-641.03.02-00108481073 sayılı yazı. ç) 07.10.2025 tarihli ve E-53386839-045.02[HYS580484]-00113845729 sayılı yazı. İlgi (a)'da kayıtlı yazımızda, Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 25.12.2020 tarihli ve 60114021 sayılı yazısı doğrultusunda; 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 10 uncu maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde sicile şerh verilerek ilgilisine teslim edilen ve müsadere kararının kesinleşmesine rağmen ilgilisi tarafından gümrük idaresine teslim edilmeyen araçlar için 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 54 üncü maddesinin ikinci fıkrası kapsamında aracın değeri kadar para tutarının müsaderesinin talep edilerek mahkeme kararı doğrultusunda işlemlere devam edilmesi, ayrıca 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 128 inci maddesinin sekizinci fıkrasının yollamasıyla 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 289 uncu maddesi uyarınca, muhafaza görevini ihlal eden şüpheliler hakkında suç duyurusunda bulunulması yönünde talimat iletilmişti. Konuya ilişkin olarak İpekyolu Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünden alınan ilgi (b)'de kayıtlı yazıda belirtilen "söz konusu araçların değeri kadar para tutarının müsaderesine yönelik ilgili mahkemelerden Ek Karar talep edildiğinde mahkeme kararlarında talep konusu eşyanın (nakil aracının) ortadan kaldırıldığına, tüketildiğine, elden çıkarıldığına dair iddia ve somut olgunun bulunmadığı gerekçesiyle talebin reddine karar verilmesi" ve Doğu Akdeniz Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünden alınan ilgi (c)'de kayıtlı yazıda belirtilen, "ilgilisine yediemin olarak teslim edilen ve müsaderesine karar verilen aracın ilgilisi tarafından gümrük idaresine teslim edilmemesi halinde, hukuk davası açılması ayrıca İdare tarafından ilgilisi hakkında 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu Madde 289 uyarında suç duyurusunda bulunulması yönünde işlem yapılması" hususları ile ilgili olarak ilgi (ç)'de kayıtlı yazımız ile Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğünden mütalaa talep edilmiştir. Bu kapsamda, konu hakkında Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğünden alınan 07.10.2025 tarihli ve 113845729 sayılı yazı ekte gönderilmekte olup 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 10 uncu maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde sicile şerh verilerek ilgilisine teslim edilen ve kesinleşmiş müsadere kararı bulunan araçların teslim ihtarına rağmen teslim edilmemesi ve geçerli bir mazeretin de sunulmaması durumunda, uygulamada yeknesaklığın sağlanması bakımından, Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğünün mezkur yazısı doğrultusunda işlem tesis edilmesi hususunda, Bilgilerini ve gereğini rica ederim. Recep KOŞAL Bakan a. Gümrükler Muhafaza Genel Müdürü Ek: Yazı Örneği (1 Adet) Dağıtım: Tüm Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüklerine T.C. TİCARET BAKANLIĞI Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü Sayı :E-53386839-045.02[HYS580484]-00113845729 Konu :Araç Değer Müsadereleri Hakkında 07.10.2025 / 113845729 GÜMRÜKLER MUHAFAZA GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE İlgi :27.06.2025 tarihli ve E-62634748-641.99-00110801550 sayılı yazınız. İlgi yazınızda özetle; Risk Yönetimi, Tasfiye ve Döner Sermaye Genel Müdürlüğünün 03.12.2020 tarihli ve 59491387 sayılı Genel Müdürlüğümüze hitaplı yazısı ile; 5607 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde sicile şerh verilerek ilgilisine teslim edilen ve müsadere kararının kesinleşmesine rağmen ilgilisi tarafından gümrük idaresine teslim edilmeyen araçlar için yapılacak işlemler konusunda Genel Müdürlüğümüz görüşlerinin talep edildiği, Genel Müdürlüğümüzün 25.12.2020 tarihli ve 60114021 sayılı cevabi yazısında ise; 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 54 üncü maddesinin ikinci fıkrası kapsamında aracın değeri kadar para tutarının müsaderesinin talep edilerek mahkeme kararı doğrultusunda işlemlere devam edilmesinin, ayrıca 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 128 inci maddesinin sekizinci fıkrasının yollamasıyla 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 289 uncu maddesi uyarınca, muhafaza görevini ihlal eden şüpheliler hakkında suç duyurusunda bulunulmasının uygun olacağı şeklinde hukuki görüş verilmesi üzerine 15.02.2021 tarihli ve 61460711 sayılı yazınız ile Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüklerine bu yönde talimat verildiği, Bu defa ilgi (c) yazınızda özetle; İpekyolu Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünün 09.12.2024 tarihli ve 103765581 sayılı yazısında; "müsadere kararının kesinleşmesine rağmen ilgilisi tarafından gümrük idaresine teslim edilmeyen araçlar için ilgili mahkemelerden aracın değeri kadar para tutarının müsaderesine yönelik Ek Karar talep edilmekte ve söz konusu Mahkeme kararlarında talep konusu eşyanın (nakil aracının) ortadan kaldırıldığına, tüketildiğine, elden çıkarıldığına dair iddia ve somut olgunun bulunmadığı gerekçesiyle talebin reddine karar verilmesi sebebiyle bahsi geçen somut olgunun tespitine yönelik yapılması gereken iş ve işlemlere ilişkin talimat verilmesi …" Doğu Akdeniz Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünün 22.04.2025 tarihli ve 108481073 sayılı yazısında; "ilgilisine yediemin olarak teslim edilen ve müsaderesine karar verilen aracın ilgilisi tarafından gümrük idaresine teslim edilmemesi halinde, hukuk davası açılması ayrıca İdare tarafından ilgilisi hakkında 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu Madde 289 uyarında suç duyurusunda bulunulması yönünde işlem yapılmasının uygun olacağı" belirtilerek uygulamada yeknesaklığın sağlanması bakımından konuya ilişkin Genel Müdürlüğümüz görüşlerinin bildirilmesi istenilmektedir. Bilindiği üzere, kaçak eşya naklinde kullanılan taşıtlara elkonulmasına ilişkin olarak 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasında, "Bu Kanunda tanımlanan suçların işlenmesinde kullanılan taşıtlara, Ceza Muhakemesi Kanununun 128 inci maddesinin dördüncü fıkrası hükmüne göre elkonulur." hükmüne, İkinci fıkrasında da, "13 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamına girmesi, Türkiye'de sicile kayıtlı olmaması ya da soruşturma ve kovuşturma devam ederken, kaçakçılık suçunun işlenmesinde tekrar kullanılması halinde, elkonulan taşıt, elkoyma kararı veren mercilerce alıkonulur. Sahibinin taşıtın değeri kadar teminatı alıkoyma tarihinden itibaren otuz gün içinde gümrük idaresine teslim etmesi halinde, taşıt sahibine iade edilir. Aksi takdirde, tasfiye idaresi tarafından soruşturma ve kovuşturma sonucu beklenmeksizin derhal tasfiye olunur." hükmüne yer verilmiştir. 5607 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasında, suçta kullanılan taşıta 5271 sayılı Kanunun 128 nci maddesi çerçevesinde elkonulacağı hüküm altına alınmış olup bu hükümde atıf yapılan 5271 sayılı Kanunun 128 nci maddesinin dördüncü fıkrasında, kara, deniz ve hava ulaşım araçları hakkında verilen elkoyma kararlarının, bu araçların kayıtlı bulunduğu sicile şerh verilmek suretiyle icra olunacağı düzenlenmiştir. Bu kapsamda, bu tür taşıtlara fiilen elkonularak tasfiye edilmesi mümkün değildir. Taşıtların durumu, yapılacak yargılama sonucunda verilecek karara göre şekillenecektir. Genel Müdürlüğümüzün 25.12.2020 tarihli ve 60114021 sayılı görüş yazısında; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun128 inci maddesinin sekizinci fıkrasının yollamasıyla 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 289 uncu maddesi uyarınca, muhafaza görevini ihlal eden şüpheliler hakkında suç duyurusunda bulunulması denilmekte ise de; Yargıtay 2. Ceza Dairesinin 11.11.2021tarihli ve E.2020/30907, K.2021/19126 sayılı Kararında özetle; "5607 sayılı Yasanın 10/1 maddesindeki "Bu Kanunda tanımlanan suçların işlenmesinde kullanılan taşıtlara, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 128 inci maddesinin dördüncü fıkrası hükmüne göre elkonulur." şeklindeki ve CMK'nın 128/4 maddesindeki "Kara, deniz ve hava ulaşım araçları hakkında verilen elkoyma kararı, bu araçların kayıtlı bulunduğu sicile şerh verilmek suretiyle icra olunur." şeklindeki düzenlemeler dikkate alındığında; suça konu aracın 5607 sayılı Yasaya muhalefet suçu nedeniyle kolluk tarafından fiilen elkonulmasından sonra 16/11/2007 tarihli ''teslim tesellüm belgesi'' başlıklı tutanak ile sanığa yediemin sıfatıyla teslim edilmesinin mevzuata uygun bir elkoyma işlemi olmadığı nazara alındığında müsnet suçun unsurlarının oluşmayacağı gözetilmeden, sanığın beraati yerine yazılı şekilde mahkumiyetine karar verilmesi," denilmiştir. Söz konusu karardan da anlaşılacağı üzere, muhafaza görevini kötüye kullanma suçunun yasal unsurlarının oluşabilmesi için öncelikle aracın sanığa "yediemin sıfatıyla teslim edilmesi" ve muhafaza görevi ile alakalı "ihtar metni"nin okunarak teslim tesellüm belgesi ile teslim edilmesi gerekmektedir. Nitekim Yargıtay 2. Ceza Dairesinin yukarıda yer verilen kararında suçun maddi unsurunun oluşmadığına karar verilmiştir. Bu itibarla Genel Müdürlüğümüzün söz konusu Yargıtay kararından önce vermiş olduğu görüş yazısında 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 289 uncu maddesi uyarınca, muhafaza görevini ihlal eden şüpheliler hakkında suç duyurusunda bulunulması yönündeki talimatının halihazırdaki hukuki durum açısından uygulanmasının doğru olmayacağı, ilgililer hakkında suç duyurusunda bulunulsa dahi sonuç elde edilmesinin mümkün olmayacağı anlaşılmaktadır. Yine anılan görüş yazımızda; kesinleşmiş müsadere kararı bulunan eşyanın yapılan teslim ihtarına rağmen teslim edilmediği ve geçerli bir mazeretin de sunulmadığı hallerde müsadere kararını vermiş olan mahkemeden söz konusu eşyanın değeri kadar para tutarının müsaderesine karar verilmesinin talep edilebileceği hususlarına yer verilmiştir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunun 54 üncü maddesinin ikinci fıkrasında "(2) Birinci fıkra kapsamına giren eşyanın, ortadan kaldırılması, elden çıkarılması, tüketilmesi veya müsaderesinin başka bir surette imkansız kılınması halinde; bu eşyanın değeri kadar para tutarının müsaderesine karar verilir." denilmekte ise de; bu talebin ek karar şeklinde mi yoksa ayrı bir dava açılmak suretiyle mi yapılması gerektiği hususunda kanunda açık ve anlaşılır bir ifadenin bulunmadığı görülmektedir. Zira 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun "Müsadere Usulü" başlıklı 256 ila 258 arasındaki maddeleri incelendiğinde de yargılamanın ilk aşamasındaki müsadere talebi ile alakalı hususların düzenlendiği ancak kararın kesinleşmesinden sonraki süreçte müsadere edilen aracın teslim edilmemesi durumunda eşyanın değeri kadar para tutarının müsaderesine ilişkin talebin usulüne dair bir düzenlemeye yer verilmediği anlaşılmaktadır. Konu ile alakalı Yargıtay 7. Ceza Dairesinin 27.01.2021 tarihli ve E.2020/6616, Κ.2021/889 sayılı Kararında müsadere kararına konu taşıtın teslim edilmemiş olması üzerine müsadere kararının kaldırılarak taşıtın kasko değerinin müsaderesine dair ilk derece mahkemesi ek kararının incelenmesi sonucunda müsadere kararının kaldırılarak kasko değerinin müsaderesi kararının geçerli bir sonuç doğurmayacağına ve yok hükmünde olduğuna karar verilmiştir. Yargıtay, bir konuda daha önce karar verildikten sonra, aynı konuda tekrar karar (ek karar) verilmesi halinde verilen ikinci kararı yok hükmünde saymaktadır. Esasen bu durum, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 223'üncü maddesinin yedinci fıkrasında yer alan; "Aynı fiil nedeniyle, aynı sanık için önceden verilmiş bir hüküm veya açılmış bir dava varsa davanın reddine karar verilir" şeklindeki hükmün bir sonucudur. Dolayısıyla ceza mahkemelerinde görülen bir dava ile alakalı hüküm verildikten sonra ilgili mahkeme o "dosyadan el çekmiş" sayılmakta ve kanunda belirtilen istisnalar dışında tekrar aynı dava dosyası ile alakalı yeni bir hüküm verememektedir. Öte yandan ilgi yazı konusu ile alakalı olaylara ilişkin HYS de kayıtlı dosyalarda, taşradaki hukuk birimlerimizce; devlet adına bir kamu alacağı olduğu düşünülerek "alacak davası" şeklinde bir dava yolunun tercih edildiği görülmektedir. Esasen alacak davası, davaya konu edilen şey üzerindeki alacaklılık durumunun tartışmalı olması veya yargılama yapılmasının gerekli olması durumları için söz konusu olabilir. Somut olaylarda ise Devletin alacaklılık durumu kesinleşmiş bir mahkeme kararı ile sabit olup müsadere konusu eşyanın teslim edilmemesi haksız fiil teşkil eden bir durumdur. Dolayısıyla açılması gereken dava, haksız fiil sebebiyle oluşan zararın tazmini talebini içeren "tazminat davası" şeklinde olmalıdır. Son olarak ilgi yazınızda; taşra hukuk birimlerimizce aracın değeri kadar para tutarının müsaderesine yönelik ek karar talep edildiğinde bazı Mahkemelerce "talep konusu eşyanın (nakil aracının) ortadan kaldırıldığına, tüketildiğine, elden çıkarıldığına dair iddia ve somut olgunun bulunmadığı"nın ortaya konulmasının istenildiği belirtilmektedir. Yukarıda da ifade edildiği üzere bu talebin ayrı bir dava olarak mı yoksa ek karar şeklinde mi yapılması gerektiği konusu göz ardı edilecek olursa, mahkemeden bu konuda bir talepte bulunulmadan önce kararın kesinleşmesini müteakip ilgiliden istenilmesine rağmen araç teslim edilmedi ise kesinleşmiş karar ile birlikte Emniyet birimlerinden "aracın yakalanarak teslim edilmesi" talep edilmeli, ilgili birimlerden konu ile alakalı geri dönüş olduğunda ya da makul bir süre beklendiği halde bir cevap alınamamış ise bu bilgi ve belgeler ile görevli mahkemeden aracın değeri kadar para tutarının müsaderesine yönelik ek karar talep edilmesi uygun olacaktır. Yukarıda yer verilen maddi ve hukuki tespitler doğrultusunda konu değerlendirildiğinde; kesinleşmiş müsadere kararı bulunan eşyanın (aracın) yapılan teslim ihtarına rağmen teslim edilmemesi ve geçerli bir mazeretin de sunulmaması durumunda; 1- Yukarıda yer verilen Yargıtay 2. Ceza Dairesinin Kararı uyarınca; aracın kayıtlı bulunduğu sicile şerh verilmek suretiyle icra olunan somut durum açısından suçun maddi unsurlarının oluşmaması sebebiyle ilgililer hakkında Türk Ceza Kanunu'nun 289 uncu maddesi uyarınca, muhafaza görevini kötüye kullanma suçu sebebiyle suç duyurusunda bulunulmamasının uygun olacağı, 2- Kararın kesinleşmesinden sonraki süreçte müsadere edilen aracın teslim edilmemesi durumunda eşyanın değeri kadar para tutarının müsaderesine ilişkin talebin usulüne dair bir düzenlemeye yer verilmediğinden bu talebin ek karar ya da yeni bir dava şeklinde yapılması durumunda bir sonuç elde edilmesinin belirsiz olduğu buna rağmen bu yolun tercih edilmesi halinde ise 5237 sayılı Kanunun 54 üncü maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen "eşyanın, ortadan kaldırılması, elden çıkarılması, tüketilmesi veya müsaderesinin başka bir surette imkansız kılınması…" durumlarının ortaya konulması maksadıyla, emniyet birimleri ile yapılan yazışmaların bilgi belge mahiyetinde talepte bulunulan yargı merciine sunulması gerektiği, 3- Kesinleşmiş mahkeme kararı sonucunda müsadere edilen aracın teslim edilmemesi haksız fiil olduğundan Devlet adına oluşan kamu alacağının tahsili maksadıyla haksız fiile dayalı "tazminat davası" açılması gerektiği, mütalaa edilmektedir. Bilgilerinize arz ederim. Av. Ebubekir AYDOĞDU Hukuk Hizmetleri Genel Müdürü