Nükleer maddelerin, radyoaktif kaynakların radyasyon tespit sistemleri kullanım talimatı kapsamında TAEK ile protokol (RESA-GATE)

T.C. BAŞBAKANLIK Gümrük Müsteşarlığı Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü Sayı :B.02.1.GÜM.0.07.00.17.310.06-1292 Konu :Radyasyon Tespit Sistemleri Kullanma Talimatı 11.02.2009 / 01292 GÜMRÜK VE MUHAFAZA BAŞMÜDÜRLÜĞÜNE Bilindiği üzere, nükleer maddelerin ve diğer radyoaktif kaynakların yasadışı ticareti hem silahsızlanma hem de halk ve çevre sağlığı için ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. Bu ticaretin önlenmesi için gümrük kapılarının bu tür maddelerin tespitini yapabilen radyasyon tespit sistemleriyle teçhiz edilerek, sürekli bir kontrol mekanizmasının çalıştırılması kaçınılmazdır. Bu bağlamda, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu tarafından 2007 yılında başlatılan çalışma kapsamında; nükleer ve radyoaktif maddelerin sınırlarımızdan bildirim yapılmadan geçişlerini en kısa sürede tespit ederek, radyasyon güvenliği açısından gerekli tedbirlerin alınmasını sağlamak amacıyla Gürbulak, Habur, Esendere, Akçakale, Karkamış, Nusaybin, Öncüpınar, Cilvegözü, İpsala, Dereköy, Pazarkule, Dilucu, Türkgözü, kara sınır kapıları ile Ambarlı limanı Marport Batı Terminali ve AHL kargo gümrük kapılarına yerleştirilen Radyasyon Ölçüm Sistemleri (RESA-GATE) TAEK ile müşterek olarak hazırlanan geçici talimatlar çerçevesinde kullanılmaktadır. Söz konusu radyasyon ölçüm sistemlerinin kullanımı ve alarm alındığında yapılması gereken işlemler hususunda uygulamada sorunlarla karşılaşılmış olması nedeniyle, TAEK Başkanlığı ile bir protokol yapılmış ve bu çerçevede çözüme yönelik sistemlerin teknik kullanımı ve alarm yönetimi konusunda talimat hazırlanmıştır. TAEK ile Müsteşarlığımız arasında imzalanan işbirliği protokolü ve eki kullanma talimatları yazımız ekinde gönderilmekte olup, Başmüdürlüğünüze bağlı ilgili birimlerde bulunan Radyasyon Ölçüm Sistemlerinin (RESA-GATE) bundan böyle söz konusu talimatlar çerçevesinde kullanılması, cihazların bulunduğu hudut kontrol karakollarında görev yapan amir ve memurlar ile ilgili kaçak istihbarat birimi amir ve memurlarının talimatları tebellüğ etmesinin sağlanması, ayrıca talimat ve eki formlardan yeteri miktarda çoğaltılarak ilgili birimlere dağıtılması ile ülkemizin radyolojik ve nükleer güvenliğinde son derece önemli bir kontrol işlevi sağlayan radyasyon ölçüm sistemlerinin, tüm birimlerde en yüksek dikkat ve hassasiyette kullanılmasını önemle rica ederim. Neşet AKKOÇ Genel Müdür EKLER: Ek 1 Protokol (2sayfa) Ek 2 RESA-GATE Kullanma Talimatları (6 Sayfa) DAĞITIM: Tüm Gümrük ve Muhafaza Başmüdürlüklerine T.C. BAŞBAKANLIK GÜMRÜK MÜSTEŞARLIĞI İLE TÜRKİYE ATOM ENERJİSİ KURUMU ARASINDA GÜMRÜK KAPILARINA YERLEŞTİRİLECEK RADYASYON ÖLÇÜM SİSTEMLERİNE İLİŞKİN İŞBİRLİĞİ PROTOKOLÜ Taraflar Madde 1- Bu Protokolün tarafları Başbakanlık Gümrük Müsteşarlığı ile Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK)'dur. Amaç Madde 2- Bu Protokol, gümrük idarelerinden nükleer ve radyoaktif madde geçişlerinin en kısa sürede tespit edilerek, radyasyon güvenliği açısından gerekli tedbirlerin alınmasını sağlamak amacıyla Türkiye Atom Enerjisi Kurumu tarafından gümrük kapılarına kurulan radyasyon ölçüm sistemine (RESA-GATE) ilişkin taraflar arasında yürütülecek faaliyetlerin düzenlenmesi amacıyla hazırlanmıştır. Hukuki Dayanak Madde 3- Bu Protokol 485 sayılı Gümrük Müsteşarlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile 2690 sayılı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanununa dayanılarak hazırlanmıştır. Kapsam ve Esaslar Madde 4- Protokolün yürütülmesi ile ilgili esaslar aşağıda belirtilmiştir. a. Radyasyon ölçüm sistemleri, ihtiyaç duyulan gümrük idarelerine Türkiye Atom Enerjisi Kurumu uzmanları tarafından kurulacak, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu ve Gümrük Müsteşarlığı (Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü) tarafından hazırlanan ve Ek-1'de verilen talimatlara uygun olarak kullanılacaktır. b. Radyasyon ölçüm sistemlerinin üretimi, montajı, bakımı, onarımı ve kalibrasyonu Türkiye Atom Enerjisi Kurumu tarafından sağlanacak; cihazların muhafazası, işletimi ile sistemin alarm vermesi durumunda gerekli tedbirlerin ekte verilen talimatlar çerçevesinde alınmasından Gümrük Müsteşarlığı sorumlu olacaktır. c. Sistemleri kullanmakla görevlendirilen personelin eğitimi Türkiye Atom Enerjisi Kurumu tarafından sağlanacaktır. Eğitim programının planlanması Gümrük Müsteşarlığı ve TAEK tarafından ortaklaşa yapılacaktır. Radyasyon ölçüm sistemlerinin kullanımı ile radyasyon güvenliği konularında verilecek olan eğitim karşılığında Gümrük Müsteşarlığından herhangi bir ücret talep edilmeyecektir. d. Merkeze veri aktarımı için gereken iletişim hizmeti ücretleri Türkiye Atom Enerjisi Kurumu tarafından ödenecektir. e. Sistemlerden elde edilecek bilgiler, altyapısı uygun olan bölgelerde Gümrük Müsteşarlığı otomasyon ağ sistemi üzerinden Gümrük Müsteşarlığı GÜMSİS Komuta Kontrol Merkezine, buradan da kurulacak ağ geçidi veya diğer iletişim aygıtları üzerinden Türkiye Atom Enerjisi Kurumu aktarılacak, Türkiye Atom Enerjisi Kurumunun uygun görmesi halinde alternatif iletişim altyapısı da kullanılabilecektir. f. Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, radyasyon alarmlarının GÜMSİS Komuta Kontrol Merkezinden de takibini temin ederek, sistemlerin alarm eşiğinin tüm kontrol noktalarında (gümrük idareleri, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, GÜMSİS Komuta Kontrol Merkezi) aynı seviyede ve eş zamanlı olmasını sağlayacaktır. g. Radyasyon ölçüm sistemi vasıtasıyla elde edilen ölçüm sonuçları Türkiye Atom Enerjisi Kurumu ve Gümrük Müsteşarlığı yetkilileri dışında hiçbir kişi veya kuruluşa verilmeyecektir. Ele geçirilen nükleer ve radyoaktif maddeler hakkındaki tanımlayıcı bilgiler, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu tarafından onaylandıktan sonra tarafların üyesi olduğu ulusal/uluslar arası kurum ve kuruluşlara bildirilebilecektir. h. Radyasyon alarmı alınan olaylara ilişkin basın bildirileri, ilgili mevzuat çerçevesinde, soruşturmanın gizliliği ile kişilik haklarının ihlal edilmemesi ilkelerine de dikkat edilerek müştereken hazırlanacak, basın demeçleri birlikte verilecektir. Sorumluluk Madde 5- Protokol hükümlerinin yürütülmesinden Gümrük Müsteşarlığı ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Başkanı sorumludur. Yürürlük Madde 6- Bu Protokol bu madde ile birlikte 6 (altı) madde, 2 (iki) sayfadan ibaret olup, 13.01.2009 tarihinde taraflarca imzalanmıştır. Bu Protokolün süresi imza tarihinden itibaren beş yıl olup, süre bitiminden bir ay önce taraflardan biri yazılı olarak bildirmediği takdirde, aynı şartlarda birer yıllık sürelerle uzatılmış sayılır. Türkiye Atom Enerjisi Kurumu T.C. Başbakanlık Gümrük Müsteşarlığı Adına Adına Okay ÇAKIROĞLU M.Emin ZARARSIZ Ek.1 GÜMRÜK KAPILARI RADYASYON ÖLÇÜM SİSTEMLERİ KULLANMA TALİMATI 1. Genel Kurallar a) Sabit Radyasyon Ölçüm Sistemi bulunan kontrol noktasında, sistemin çalışmasının takibi mevcut nöbet defteri üzerinden yetkili amir tarafından sağlanır. b) Nöbet değişimi sırasında Sabit Radyasyon Ölçüm Sisteminin genel kontrolü yapılır. Sistemin çalışmadığının tespiti durumunda, bu durum yetkili amir tarafından nöbet defterine kaydedilerek Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğüne ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumuna bilgi verilir. c) Radyasyon alarmı alınan araçların detaylı incelemesi Kaçakçılık İstihbarat Narkotik Gümrük Muhafaza Müdürlüğü/Birimi tarafından, Taşınabilir Radyasyon Ölçüm Cihazları kullanılarak yapılır. 2. TAEK RESA-GATE Model Sabit Radyasyon Ölçüm Sistemi Kullanımı a) Nöbet değişimi sırasında cihazın çalışır durumda olduğu kontrol edilir. Cihazın tüm dedektörleri ile birlikte çalışır durumda olduğu, sistem iç kutusu ön yüzündeki A, B, C, ve D harflerinin altında bulunan toplam 8 adet ışığın yanıp-sönmesinden anlaşılır. b) Giriş yapan tüm araçların, dedektörlerin bulunduğu kolonlar arasından geçiş yapmaları sağlanır. (Araçların geçiş sırasında durması bu sistemin çalışmasında sorun yaratmaz.) c) Araç geçişi esnasında gösterge panelinden sesli ve ışıklı uyarı alındığı anda gösterge paneli üzerindeki nümerik radyasyon ölçüm değeri ile araç ve sürücüye ilişkin diğer bilgiler Radyasyon Alarmı Takip Formuna (Ek-1a) kayıt edilir. d) Kaçakçılık İstihbarat ve Narkotik Gümrük Muhafaza Müdürlüğü/Birimine haber verilerek araç bu birim görevlisi refakatinde alarmın alındığı kontrol noktasından detaylı incelemenin yapılacağı güvenli bölgeye alınır. Sistemin harici sesli ve ışıklı uyarıları kapatılarak sistem sıradaki kontrollere hazır hale getirilir. Alarm uyarısına neden olan araç veya madde uzaklaştırıldıktan ve dolayısı ile ortamdaki radyasyon seviyesi düştükten sonra RESA-GATE Sisteminin iç kutusunda bulunan "Alarm Susturma" düşmesine basılarak sesli ve ışıklı uyarı sona erdirilir. Bu düğmeye basıldığı halde uyarının sona ermemesi, ortamdaki radyasyon seviyesinin sistemin ayarlandığı alarm seviyesinin hala üzerinde olduğunu gösterir. 3. TAEK NEB.211 model portatif radyasyon ölçüm cihazı kullanımı a) Cihaz "ON" düğmesine basılarak açılır. b) Cihaz açıldığından itibaren bulunduğu ortamdaki radyasyon doz hızını göstermeye başlar. Taramalar sırasında cihaz yatay olarak tutulur. Göstergede sayısal olarak radyasyon doz hızı gösterilir. Ekranın sağ tarafında uR/h, mR/H, R/h kademeleri vardır. Ortamdaki radyasyon seviyesine bağlı olarak ekranda bu kademelerin önünde yatay çizgi görülür. c) Ölçümler sırasında "bip" sesi ile radyasyon doz hızı takip edilebilir. "Bip" seslerinin sıklaşması ve artması ortamdaki radyasyon doz hızının arttığını gösterir. İstenirse, cihaz üzerindeki "Hoparlör" işaretli düğmeye kısa bir süre basılarak sesli izleme özelliği kapatılabilir. Bu düğmeye tekrar basıldığında sesli izlemeye geçilir. d) Ölçümler sırasında göstergede okunan en yüksek değer ve ölçüm kademesi Radyasyon Alarmı Bildirim Forumunun (Ek-1b) ilgili alanına kayıt edilir. e) Cihazla ölçüm yapılmayacaksa kademe düğmesi (OFF) konumuna getirilerek kapatılır. 4. PAGER Tip Taşınabilir Radyasyon Ölçüm Cihazı Kullanımı a) Cihaz, sürgülü düğme birinci kademede "ses kapalı-titreşim açık" veya ikinci kademede "ses açık-titreşim kapalı" konumlarına doğru ileri itilerek açılır. Önce sarı ışık, daha sonra yeşil ışık yanıp söndükten sonra cihaz test işlemini tamamlar ve ekranda işaret olmamasına rağmen sürekli ölçüm almaya başlar. b) Çalışma sırasında alarm eşik seviyesi geçilirse ses tercihine göre cihaz, sessiz-titreşimli veya sesli-titreşimsiz uyarı verir. Alarm uyarısı bas-bırak düğmesine basılıncaya kadar devam eder. c) Herhangi bir anda bas-bırak düğmesi basılı tutulduğunda göstergede sayısal değer görülecek ve ses tercihine göre ışıkla birlikte sesli veya sessiz radyasyon şiddeti ile orantılı uyarı gözlenir. d) Bas-bırak düğmesine sürekli basılı tutulduğundaki ışık veya sese göre şiddet artışı tarama çalışmalarında dikkate alınmalıdır. e) Ekranda okunan değerin 8 ve üzerinde olması halinde önce kendi güvenliğiniz için kaynağa fazla yaklaşmamak gerekir. Bu durumda şüpheli kaynaktan uzaklaşarak cihazın 7 veya altında bir değerde ölçüm yapması sağlanır. Bulunan son nokta ile şüpheli kaynak arasındaki alan güvenlik şeridine alınır. 5. Kaçakçılık İstihbarat ve Narkotik Gümrük Muhafaza Müdürlüğü veya Birimince Yapılacak İşlemler a) Araç kontrollerinde nükleer veya radyoaktif madde şüphesiyle incelemeye alınan araç, gümrük işlemleri için Gümrük İdaresine sevk edilmez ve insanlardan uzak, Gümrük Muhafaza İdaresinin denetimindeki bir noktaya sevk edilir. Araç etrafında güvenlik şeridi oluşturularak insanlarla teması engellenir ve taşınabilir radyasyon ölçüm cihazı ile ayrıntılı inceleme yapılır. b) Alarm veren tüm araçlar için sabit ve taşınabilir ölçüm cihazlarından elde edilen radyasyon ölçüm değerleri, araç ve sürücüye ait bilgileri de içerecek şekilde Radyasyon Alarmı Bildirim Formuna (Ek-1b) kaydedilir ve TAEK'e ait 0(312) 295 89 47 numaralı faksa gönderilerek faksın ulaştığını teyit etmek için mesai saatlerinde 0(312) 295 89 07, mesai saatleri dışında 0(312) 295 87 00/8024 numaralı telefon aranır. Radyoaktif madde içeren eşya, kontrol/izin belgesine sahip ise belgenin bir kopyası da fakslanır. c) TAEK gerekli değerlendirmeleri yaptıktan sonra, formun ilgili kısımlarını doldurarak en kısa süre içinde bildirimi yapan idareye bilgi verir. Bu süre zarfında araç gözetim altında tutulur. Bu formlar ilgili idare tarafından ayrı bir dosyada saklanır. d) TAEK yetkilileri tarafından olay yerine gelinerek yapılan incelemelerde araç veya eşyada herhangi bir nükleer veya radyoaktif madde tespiti yapılırsa, bu durum tutanak altına alınarak gerekli yasal işlemler yürütülür. e) TAEK'e yapılan bildirimler ve TAEK'ten gelen değerlendirmeler hakkında ilgili idare tarafından Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğüne gerekli bilgiler verilir. f) Taşınabilir radyasyon ölçüm cihazların, Kaçakçılık İstihbarat ve Narkotik Gümrük Muhafaza Müdürlüğü/Birimince muhafaza edilir ve kullanılır. 6. Arıza Bildirimi a) Araçların dedektör kolonlarına çarpmaması için gerekli fiziki ve idari koruma önlemleri alınarak araçların dikkatli geçmesi sağlanır. b) Sabit veya taşınabilir radyasyon ölçüm sisteminin herhangi bir şekilde zarar görmesi veya fiilen kullanılamaması halinde, arıza veya kullanılamaması durumunun tam olarak ifade edildiği tutanak (Ek-1c) düzenlenerek olayla ilgili açıklayıcı bilgiler dahilinde Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü GÜMSİS Şubesinin 0(312) 306 8055 numaralı faksına gönderilir. Daha sonra resmi yazı ile birlikte bu tutanak Genel Müdürlüğe ulaştırılır. c) Sabit radyasyon ölçüm sisteminin arızalanması durumunda taşınabilir radyasyon dedektörleri ile araç kontrolüne devam edilir. 7. Diğer Hususlar a) Doğal nedenlerden dolayı da dedektör sistemi ALARM verebilir (Vücuduna tıbbi amaçlı radyoizotop verilen şahıslar, kamyon dolusu gübre, muz, patates, sigara, kaynak elektrotları vs. veya yağmur sırasında, rüzgara bağlı olarak). Bu durumda, taşınabilir dedektör ile yük içerisinde veya şahıslarda tarama yaparak lokal radyasyon artışı olmadığından emin olunmalı ve olayın niteliği hakkında TAEK'e bilgi verilmelidir. b) Yukarda belirtilen talimatın uygulanmasından yetkili birim amirleri sorumludur. Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Acil Durum Bildirim Hattı ALO TAEK: 172 (24 saat kontrollü) Acil Durum Hazırlık ve Koordinasyon Birimi Te: 0312 295 8907 / 0312 295 8908 (Mesai saatleri içinde) Faks: 0312 295 89 47 (24 saat kontrollü) Santral Tel:0312 295 8700 / 8024 (Mesai saatleri dışında)(güvenlik birimi cevap verir.) Ek-1a …………………. GÜMRÜK ve MUHAFAZA BAŞMÜDÜRLÜĞÜ …………………. GÜMRÜK MUHAFAZA MÜDÜRLÜĞÜ RADYASYON ALARMI TAKİP FORMU Sıra No Tarih Saat Araç Plakası Sürücünün Adı, Soyadı Araç Cinsi Radyasyon Ölçüm Değeri Yapılan İşler Memur Adı, Soyadı 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Ek-1b RADYASYON ALARMI BİLDİRİM FORMU TAEK FAKS NUMARASI: 0312 295 89 47 FAKS TEYİT TELEFON NUMRALARI 0312 295 89 07, 0312 295 89 08 (mesai saatleri içinde) 06312 295 87 00 / 8024 (mesai saatleri dışında) GÜRÜK İDAREİSNİN ADI TEL NO FAKS NO DOSYA NO SAAT TARİH ARACIN CİNSİ ARACIN PLAKASI ARACIN GÜZERGAHI FİRMA UNVAN VE ADRESİ 1. ŞOFÖRÜN ADI SOYADI DOĞUM YERİ VE TARİHİ BABA ADI 2. ŞOFÖRÜN ADI SOYADI DOĞUM YERİ VE TARİHİ BABA ADI SABİT DEDEKTÖRÜN CİNSİ SABİT DEDEKTÖR ÖLÇÜM DEĞERİ, BİRİMİ VE ÖLÇÜM KADEMESİ ALARM DURUMUNDA ……./...…….. NORMAL ŞARTLARDA ……./...…….. EL DEDEKTÖR ÖLÇÜM DEĞERİ, BİRİMİ VE ÖLÇÜM KADEMESİ ALARM DURUMUNDA ……./...…….. NORMAL ŞARTLARDA ……./...…….. YÜKÜN NİTELİĞİ HAKKINDA DETAYLI BİLGİ YÜKÜN MİKTARI/AĞIRLIĞI/CİNSİ ……./...…….. VARSA KONTROL BELGESİNİN KOPYASINI FAKSA İLAVE EDİNİZ VAR ( ) YOK ( ) Formu tanzim eden personelin: Adı-Soyadı-İmzası Formu onaylayan birim yetkilisinin: Adı-Soyadı-İmzası Bildirim Yapılan TAEK Görevlisinin Adı-Soyadı Ek-1c RADYASYON TESPİT SİSTEMLERİ ARIZA BİLDİRİM FORMU Bölüm: 1 Gümrük Kapısı: Kayıt No:: Tarihi: Arızalı Sistem: TAEK RESA-GATE Arıza Tanımı: Arızayı Tespit Edenin: Adı Soyadı: Tlf İmza Onay _________________________________________________________________________________________ Bölüm: 2 İlgili Kurum/kuruluş: Düzeltici İşlem: Arızanın Giderildiği Tarih: Arızayı Giderenin: Adı Soyadı: Tlf: İmza Onay