Kumaş ve iplik tahlili sonrası tekstürize edilmiş veya tekstürize olmadığının anlaşılması hakkında rapor

T.C. BAŞBAKANLIK GÜMRÜK MÜSTEŞARLIĞI Gümrükler Genel Müdürlüğü Sayı : B.02. l.GÜM.0.06.00.09.310/835 Konu : Kumaş ve iplik tahlili 12.08.2004 / 23073 GÜMRÜK VE MUHAFAZA BAŞMÜDÜRLÜĞÜNE Yapılan bir BTB başvurusu konusu kumaş cinsi eşyaya ait numune için düzenlenen gümrük laboratuarı analiz raporunda mensucatı meydana getiren çözgü ve atkı ipliğinin tekstürize edilmiş olduğunun belirtildiği ancak başvuru ekinde yer alan İTÜ Makine Fakültesi Tekstil Mühendisliği Bölümünün raporunda söz konusu kumaş numunesinin ipliğinin "tekstürize" olmadığının belirtildiği görülmüştür. Bu nedenle, anılan kumaş numunesi firma ismi belirtilmeksizin TÜBİTAK'a (BUTAL) gönderilerek tekstürize filament içerip içermediği sorulmuş, alınan cevabi yazı eki raporda; atkı ve çözgü ipliklerinin tekstürize olmadığı belirtilmiştir. Buna göre; gümrük laboratuarında yapılan incelemelerde ipliklerin tekstürize olup olmadığı hususunda tereddüt yaşanabileceği anlaşılmıştır. Bu itibarla; gümrük laboratuarında yapılan incelemelerde eşya tahlilinde tereddüt yaşanması halinde tahlillerin Gümrük Yönetmeliğinin 195'inci maddesine göre bu konuda uzman üniversite veya bilimsel kuruluşlarda yaptırılması gerekmektedir. Ayrıca, tekstürize ipliklerin mekanik veya fiziksel işlemler (bükülme, döndürülme, yalancı büküm, vs) sonucu değiştirilmiş iplikler olmaları ile yüksek derecede uzatılma kabiliyeti veya yüksek derecede elastiki olmaları ile ipliklerin tekstürize olması için ne tür işlemlerin yapılmış olması gerektiğiyle ilgili olarak TÜBİTAK (BUTAL)'dan alınan 05.07.2004 tarih ve 4016 sayılı yazı eki Teknik Raporun bir fotokopisi gümrük kimyagerlerince bilgi edinmelerini teminen ilişikte gönderilmiştir. Bilgi ve gereğini rica ederim. DAĞITIM : Tüm Gümrük ve Muhafaza Başmüdürlükleri Teknik Rapor İlgili yazınızda belirtmiş olduğunuz, 18.09.2003 tarih ve 717/3320 sayılı raporumuzda teksture olmadığı belirtilen ipliklerin ilgi yazınızda geçen teksture tanım ve teksture ipliğin özellikleri göz önüne alındığında teksture olma ihtimalinin var olması nedeniyle, söz konusu iplikler nezdinde teksture ipliklerin ne gibi özellikler arz edeceği konusuna açıklık getirilmesi istenmiştir. Bilindiği gibi teksture işlemi filament halinde çekilen ipliklerin doğal elyaf görünüm ve özelliklerine büründürülmesi amacıyla yapılmaktadır ki; Denton [1] tarafından "düz filament veya sentetik ipliğin, sürekliliğini bozmayacak şekilde kalıcı yüzey bozulması, üzerinde kıvrım veya halka oluşması, dolaşık hale veya buruşuk hale getirilmesi işlemine maruz kalması" olarak tarif edilmiştir. Teksture işleminin sonucu elde edilen ürün olan teksture iplik; üzerindeki kıvrımlar, bukleler veya halkalar nedeniyle hacimli bir yapıya bürünmüş olup, bu haliyle daha yumuşak, daha doğal hissi veren bir hal arz eder ki bu sebeple de kullanıcı tarafından daha sıcak ve konforlu olduğu hissi uyanır. Şekil l de halihazırda uygulanan teksture işlemlerinin isimleri ve elde edilen teksture iplik formları verilmiş olup, bunlardan hava jetli ve puntalama işlemi mekanik, yalancı büküm, sıkıştırma kabı, bıçak sırtı, dişli sistemi ve örme-sökme metotları ısıl mekanik diğerleri diğer teknik olarak sınıflandırılmıştır. Teksture iplik genel olarak "aynı filament sayısına ve aynı filament yoğunluğuna sahip düz filament ipliklere nazaran bariz bir şekilde fark edilecek derecede daha hacimli olan iplik" olarak tanımlanır ki buradaki hacimlilik ipliğe fiziksel, kimyasal veya ısı ile veya bunların kombinasyonu ile kazandırılır. Yukarıdaki teksture işleminin yapılış amacı ve bu işlem sonrasında ipliğin kazandığı özellikler komple bir arada düşünülecek olursa, teksture işleminin ipliğe hacimlilik kazandırmak, görünümü (ışığı yansıtma karakterini-düz zemin ışığı dağıtmadan yansıtacağından parlak, teksture yüzey ise ışı dağıtacağından daha mat görülür) değiştirmek yani daha mat bir yüzey elde etmek, tutumu doğal elyaftan elde edilen tekstil yüzeylerine benzetmek (konforlu kılmak) için yapılır. Elde edilen ürün ise filamentler arasında hava tabakası bulunan hacimli, yüksek elastikiyete sahip iplikler olup, tutumu daha iyidir. En çok uygulanan teksture işlemi ise yalancı büküm tekniği olup, bu teknikte iplikler önce bükülür, bu halde yüksek sıcaklıktaki fırında fikse edilir ve fırın çıkışında tekrar büküm açılarak düz filementler üzerinde kıvrım oluşturulur. Bu kıvrımlar filament üzerine fikse edilmiş olması nedeniyle de kalıcıdır. Bu kıvrımlar nedeniyle ipliği oluşturan filamentler bir birlerine çok fazla yaklaşamadığından daha hacimli bir yapıya bürünür. Söz konusu iplik örneği incelendiğinde görülecektir ki iplik iki kat olarak bükülmüştür. Büküm işleminin kalıcı olması için her büküm işleminden sonra bobin halinde iplikler yüksek sıcaklıkta fikse edilir. Böylece iplik içerindeki bükümden kaynaklanan iç gerilmeler giderilerek iplikteki bükümün kalıcı olması ve ipliğin kendi üzerine kıvrılması giderilmiş olur. Filament bükümlü iplikler, FDY halinde alınan düz fîlament ipliklerin büküm makinesinde büküldükten sonra otoklavda yüksek sıcaklıkta büküm fıksajı yapılarak elde edilir. Bu iplikler üzerindeki büküm açıldıktan sonra bu iplikler teksture iplik formunda gözükür ki bu doğaldır çünkü fîlamentlere kıvrım kazandırılmıştır ve bu nedenle de iplikler daha hacimli görülür. Büküm ile teksture işlemi bir birine zıt iki işlem olup, teksture işlemi ile ipliğin hacimliliği ve elastikiyeti artırılıp, iplik daha esnek bir hale getirilirken, büküm işlemi ile daha sert, daha düşük elastikiyet ve daha az hacimlilik oluşturmak hedeflenir. Sonuç olarak; 1- Söz konusu bükümlü iplik, üzerindeki büküm açıldıktan sonra incelenecek olursa üzerinde bükümden kaynaklanan ve fîlament üzerine fikse olmuş kıvamlardan dolayı teksture olmuş gibi görünecektir ki bu doğaldır, çünkü teksture işlemi de ipliğin bükülüp, yüksek sıcaklıkta fikse edilmesinden sonra bükümün açılmasıyla yapılır. 2- Teksture işlemi ile ipliğin daha hacimli olması, daha elastik olması ve daha esnek olması amaçlanırken, teksture olmuş bir iplik neden teksture işleminin etkisini giderecek büküm işlemine tabi tutulsun. Bu hiçbir etkisi olmayan veya çok düşük seviyede etkili olan bir ara işlemin yapılması anlamına gelir ki maliyet açısından pek uygun olmaması gerekir. 3- İplikler teksture iplikler olmuş olsa bile, büküm işlemi ile teksture işleminden beklenen özellikler kaybolacağından oluşan yeni ürün iplikler teksture değil bükümlü iplik olarak kabul edilmelidir.