ihracat işlemlerinde fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunması bakımından yapılacak gümrük işlemleri

T.C. BAŞBAKANLIK GÜMRÜK MÜSTEŞARLIĞI Gümrükler Genel Müdürlüğü SAYI : B.02.1.GÜM.0.06.00.18.541/2080 ANKARA KONU : İhracatta Fikri Sınai Mülkiyet Hakları Uygulaması 06.08.2008 / 19422 yazıda ilgi tutulmuştur. Konuyla ilgili (2009/19) Sayılı Genelge Yayımlanmıştır. 13.02.2004-3643 GÜMRÜK VE MUHAFAZA BAŞMÜDÜRLÜĞÜNE Müsteşarlığımıza intikal eden olaylardan, ihracatçı firmaların kendi markaları yanında müşterilerinin talepleri doğrultusunda alıcının etiketini ve markasını kullanarak ihracat yaptıkları, hatta büyük alıcıların birden fazla üreticiye aynı markayla sipariş verebildikleri, bu durumda farklı firmaların aynı markayla ihracat yapmak durumunda oldukları, ayrıca üreticilerin kendi tescilli markalarından farklı markalara ait etiketlerle ihracat yapabildikleri, böyle durumlarda gümrük idarelerinde muayene memurlarının eşyanın üzerindeki markayı üreticinin kendi markası olarak tanımaması veya markanın ihracatçı adına tescilli olmaması gibi gerekçelerle ihracata izin verilmediği, bu nedenle mükelleflerin mağdur oldukları anlaşılmıştır. Ülkemizin içinde bulunduğu zor ekonomik koşullar karşısında gerek istihdamı gerekse döviz girdilerini artırmak için sahte veya taklit markalı ürünler üretilerek pazarlanmasının geçici bir çözüm olduğu ve ancak kısa vadede olumlu sonuçlar doğurabileceği,bunun yerine belirli bir kalite ve standardı yakalamış tescilli markaya sahip ürünlerin ihraç edilmesinin ihraç pazarlarındaki rekabet gücümüzü artıracağı ve uzun vadede döviz girdisinin artırılmasını sağlayacağı değerlendirilmektedir. Buradan hareketle, imalatçılarımızın ve ihracatlarımızın sahte veya taklit eşya yerine tescilli markalarla yapacakları üretimlerin ve ihracatların teşvik edilmesini sağlayacak dış ticaret politikalarının izlenmesinin yanında ihracat gümrük işlemlerinin bu bağlamda yapılacak kontrollerin belirlenmesi de önem arz etmektedir. Bilindiği üzere, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 56/2. maddesinde " Türk menşeli eşyada kullanılmak üzere ve bunların başka ülke menşeli olduğunu gösterecek veya böyle bir izlenim uyandıracak nitelikte, üzerleri yabancı dille yazılı veya basılı her türlü boş zarf, şerit, etiket, damga ve benzeri eşya ile Türkiye'de düzenlenebilecek belgeleri başka ülkelerde düzenlenmiş gibi gösterilebilecek nitelikte, üzerleri imzalı veya imzasız olsun, Türkiye'de yerleşik olmayan yabancı firmalara ait proforma faturalar hariç boş faturaların Türkiye'ye ithaline izin verilmez. Türkiye'de yerleşik firmalarla, lisans, royalti veya patent anlaşması imzalamış yabancı firmaların bu tür eşyası bu hükmün dışındadır.", Anılan Kanun'un 57. maddesinin 1, 4, 5 ve 6. fıkraları ise, "1- Fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunması mevzuatına göre, marka, coğrafi işaret, endüstriyel tasarım hakları ile Fikri ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamına giren haklarla ilgili olarak, hak sahibinin yetkilerine tecavüz eder mahiyetteki eşyanın sahte markalı yada telif hakkına tabi taklit mal tarifine uyduğuna ilişkin açık deliller olması halinde, resen gümrük idareleri tarafından durdurulur. Durdurma kararı ithalatçıya veya hak sahibine veya temsilcisine bildirilir. 4- Gümrük idaresince alınan durdurma kararının hak sahibine tebliğinden itibaren on gün içinde esas hakkında yetkili mahkemede dava açılmaz veya mahkemeden tedbir niteliğinde karar alınmazsa, eşya hakkında beyan sahibinin talepte bulunduğu gümrük rejimi hükümlerine göre işlem yapılır. 5- Gümrük işlemleri durdurulan eşya, yetkili mahkemece alınan karar doğrultusunda, tasfiye rejimi hükümlerine göre imha veya asli nitelikleri değiştirilerek satış suretiyle tasfiye edilebilir. 6- Yolcu beraberinde getirilen zati ve hediyelik eşya ile posta kolileri ile gönderilen ticari mahiyette olmayan eşya için bu madde hükümleri uygulanmaz." Hükmünü amirdir. Gümrük Yönetmeliği'nin fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunmasına ilişkin "Sorumluluk" başlıklı 108. maddesi ise; "Fikri ve sınai mülkiyet haklarının ihlal edildiği gerekçesi ile gümrük idaresine yapılan başvurunun kabul edildiği tarihte şikayet konusu eşya serbest dolaşıma girmiş ise, başvurunun gümrük idaresince kabul edilmiş olması, söz konusu eşyanın gereğince muayene edilmeden ithaline izin verildiği gerekçesi ile hak sahibine tazminat hakkı doğurmaz. Sahte markalı veya taklit mallarla mücadele kapsamında, gümrük işlemleri gümrük idaresince resen durdurulan eşya nedeniyle, ilgili kişilerin yapılan işlemler sonucunda fayda veya zarara uğraması halinde, gümrük idaresi yetkilileri bu kişilere karşı sorumlu tutulamazlar." hükmünü içermektedir. Diğer taraftan, Dahilde İşleme İzni Hakkında Tebliğ'in (İhracat: 2001/7) 4/a. maddesinde elyaf, iplik, ham ve mamul mensucat (astar dahil) gibi temel tekstil hammaddeleri ile tekstil ve deri kimyasal maddeleri dışında kalan tela, etiket, düğme, fermuar, çıtçıt, rivet, askı, kuşgözü, şerit, kordela, lastik vb. yardımcı maddelerin 10.000 $'a kadar yapılacak ithalatını müteakip, ihraç ürünlerinin bünyesinde kullanılması işleminin, ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın ve bu ithalattan doğan verginin şartlı muafiyet sistemine göre teminat olarak alınması ve geri ödeme sistemine istinaden tahsil edilmesi kaydıyla, Dahilde İşleme İzni kapsamında ilgili gümrük idarelerince müsaade edileceği hüküm altına alınmıştır. Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri çerçevesinde, ihracat gümrük işlemlerinde fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunması bakımından gümrük idarelerince yapılacak işlemler aşağıda belirtilmiştir: 1) 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 57/6. maddesi hükmü gereğince, İhracat: 96/10 sayılı Bedelsiz İhracat Tebliği kapsamında yurt dışı edilen yolcu beraberi eşya için, fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunmasına ilişkin herhangi bir kontrol yapılmayacaktır. 2) Ticari nitelikteki ihraç eşyasının ihracat gümrük işlemlerinde, yalnızca hak sahibinin Gümrük Yönetmeliği'nin 19 no'lu ekinde yer alan "Fikri, Sınai Mülkiyet Haklarını İhlal Eden Eşyanın Gümrük İşlemlerinin Durdurulmasına İlişkin Başvuru Formu" ile yapacağı yazılı başvurusunun mevcudiyeti halinde gümrük idarelerince gereğine tevessül edilecektir. 3) Türkiye'de yerleşik firmalarla lisans, royalti veya patent anlaşması imzalamış yabancı firmaların Türk menşeli eşyada kullanılmak üzere gönderecekleri etiketlerin 2001/7 sayılı Tebliğ kapsamında ithaline ve daha sonra işlem görmüş ürünlerin bünyesinde ihracına izin verilmesi, bu şekilde bir anlaşması olmayan ve dolayısıyla "sahte etiket" vasfında olan etiketlerin ithaline izin verilmemesi gerekmektedir. 4) Türkiye'de yerleşik firmanın kendi adına tescilli markası dışında ve birden fazla marka ile ihracat yapmasını engelleyen bir mevzuat hükmü bulunmadığından, ihracatçıların birden fazla marka ile ihracat yapmasına izin verilecektir. Türkiye'de tescil edilmiş bir yabancı marka ile üretilmiş olan ticari nitelikteki ihraç eşyasının üreticisi olan firma ile alıcısı olan firma arasındaki lisans sözleşmesinin gümrük idaresince aranılabilmesi için, eşyanın ithalatçısı, ihracatçısı ve hamiline ilişkin bilgilerin hak sahibi tarafından yazılı olarak gümrük idaresine bildirilmesi gerekmektedir. Bilgi ve gereğini rica ederim.