Plaka tanıma sistemlerine (TPS) verilen hasarların sorumlulardan tahsil edilmesi

T.C. TİCARET BAKANLIĞI Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü Sayı :27268749-310.06.04 Konu :Plaka Tanıma Sistemlerine Verilen Hasarların Sorumlulardan Tazmin Edilmesi Hk. 23.09.2020 / 57590411 yazida ilgi tutulmuştur 12.01.2022 / 70927774 yazida ilgi tutulmuştur 16.08.2019 / 46834732 DAĞITIM YERLERİNE İlgi :11.06.2019 tarihli ve 11985113-045.02[HYS247654]/00045020560 sayılı yazi. Plaka Tanıma Sistemine verilen hasarların sorumlularından tazmin edilmesine dair Bakanlığımız Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğünün ilgide kayıtlı yazisı ekte gönderilmektedir. Plaka Tanıma Sisteminde oluşan/oluşacak olan hasar durumlarında mezkur yazida belirtildiği şekilde işlem yapılması ile kamu alacağının zarar verenden tahsil edilerek zararın giderilmesi için yüklenici firma nezdinde ivedilikle girişimde bulunulması, Plaka Tanıma Sistemi ünitelerinin daimi surette çalışır durumda olmasının ve devamlılığının sağlanması hususunda, Bilgi ve gereğini önemle rica ederim. Mehmet AKILLI Bakan a. Genel Müdür Yardımcısı DAĞITIM LİSTESİ İpekyolu Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne Trakya Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne Kaçkar Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne Gürbulak Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne Gap Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne Doğu Akdeniz Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne Doğu Anadolu Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne T.C. TİCARET BAKANLIĞI Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü Sayı :11985113-045.02[HYS247654] Konu :Plaka Tanıma Sistemlerine Verilen Hasarların Sorumlulardan Tazmin Edilmesi 11.06.2019 / 45020560 GÜMRÜKLER MUHAFAZA GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE İlgi :10.05.2019 tarihli ve 27268749-349/44211415 sayılı yazinız. İlgi yazinızda özetle; Bakanlık Makamının 26.12.2016 tarihli ve 840 sayılı Onayı kapsamında Bakanlığımız Plaka Tanıma Sistemi işi için 11.04.2017 tarihinde imzalanan sözleşme kapsamında ERB Teknoloji ve Bilişim Hizmetleri San. Tic. Ltd. Şti'nin söz konusu projenin yükleniciliğini üstlendiği ve 20 adet gümrük kapısında kurulum çalışmalarını tamamladığı, Habur Gümrük Kapısında kurulu bulunan plaka tanıma sistemi ünitelerine (kamera, sensör ve direk) gümrük işlemi gerçekleştiren araçların çarpması neticesinde zaman zaman maddi hasarlar meydana geldiğinden, oluşan hasarların tazmini ve gerekli tedbirlerin uygulanması ile hasar karşılığı doğan maddi zararın ilgililerden tahsil edilmesi konusunda 21.06.2018 tarihli ve 35304787 sayılı yazinızla İpekyolu Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne talimat verildiği, Adı geçen Bölge Müdürlüğünden alınan 08.02.2019 tarihli ve 41519053 sayılı yazida; hasar durumlarında kaza sonucu doğan hasar bedelinin tahsilinin gerektiği ancak, Müdürlüklerince ilk önce nakliyeci firmaya, sonrasında nakliyeci firmanın talebi üzerine hasar veren aracı sigorta eden sigorta şirketine tebligat çıkartılmak suretiyle takibat yapıldığı, sistem sorumlusu firma tarafından gönderilen kaza servis raporunda belirtilen hasar bedelinin ERB Teknoloji Bilişim Hizmetleri Sanayi Ltd. Şti firmasınca bildirilen hesaba yatırılmasının istenildiği, ancak bugüne kadar herhangi bir ödeme yapıldığına ilişkin belgenin Müdürlüklerine intikal etmediğinin belirtildiği ve Müdürlüklerince takibat işlemlerinin ne şekilde yapılacağı konusunda tereddüte düşüldüğü, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunu 1 inci maddesi uyarınca bu tür zararların 6183 sayılı Kanuna göre tahsili cihetine gidilmesinin zarara neden olan fiilin niteliği gereği mümkün görülmediği yolunda açıklamalara yer verildiği, Genel Müdürlüğünüzce, söz konusu hasarların tahsili ve takibatı için ilgili kişi/nakliye firması/sigorta şirketi aleyhine adli yargı yoluna (alacak davası) başvurulmasının uygun olacağının değerlendirildiği belirtilerek, gümrük kapılarında yaşanan maddi hasarlı kazalarda oluşan zararın ilgili Bölge Müdürlüğünce tazmin edilmesi ve tazmin işleminin hangi kanun/mevzuata göre yapılacağı ve zararın tazmininde nasıl bir yol izleneceği konusunda Genel Müdürlüğümüz mütalaasının bildirilmesi istenilmektedir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesinin birinci fıkrasında kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması şeklinde tanımlanmış olup, kamu görevlisi olmayan üçüncü kişilerin neden olduğu kamu zararlarının tahsili ise 5018 sayılı Kanun ve bu Kanun uyarınca çıkarılan Yönetmelik kapsamına girmemektedir. Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 5 inci maddesinin ikinci fıkrasında, "Kontrol, denetim, inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucunda tespit edilen kamu zararının geri ödenmesi sürecine, kamu görevlileri ile birlikte ilgililer de dâhil edilir." denilmektedir. Bu durumda üçüncü kişilerin verdiği zararlar da genel hükümlere göre tazmin edilmesi ve kendilerine yapılan tebligata rağmen ödeme yapmayanlar hakkında haksız fiil veya sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre adli yargıda dava açılması gerekmektedir. Diğer taraftan, ilgi yazinızda da yer verildiği üzere, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 1 inci maddesinde; ''Devlete, vilayet hususi idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim, harç, ceza tahkik ve takiplerine ait muhakeme masrafı, vergi cezası, para cezası gibi asli, gecikme zammı, faiz gibi fer'i amme alacakları ve aynı idarelerin akitten, haksız fiil ve haksız iktisaptan doğanlar dışında kalan ve amme hizmetleri tatbikatından mütevellit olan diğer alacakları ile; bunların takip masrafları hakkında bu kanun hükümleri tatbik olunur'' hükmüne yer verilmek suretiyle haksız fiilden kaynaklanan kamu alacaklarının bu Kanun kapsamında olmadığı ifade edilmiş olup, bu tür alacakların genel hükümler kapsamında tahsil edilmesinin gerektiği anlaşılmaktadır. Bu itibarla, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun ilgili maddeleri kapsamında konu incelendiğinde; anılan Kanunun 49 uncu maddesinde, "Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür" denilmektedir. Haksız fiiller, o eylemi işleyeni meydana gelen zararı ödeme borcu altına sokar, böylece haksız eylemi işleyen ile zararı gören arasında bir borç ilişkisi doğar. Bu çerçevede haksız fiilin; hukuka aykırı fiil, kusur, zarar ve nedensellik bağı olmak üzere dört temel unsuru bulunmaktadır. 1- Hukuka Aykırı Fiil: Hukuk düzeninin, gerçek veya tüzel kişilerin mal varlığını veya şahıs varlığını korumaya yönelmiş yazilı, yazilı olmayan kurallarına aykırı eylemler/haksız fiillerdir. 2- Zarar: Tazminat yükümlülüğünün doğabilmesi için, hukuka aykırı bir fiille bir zarara sebebiyet verilmiş olması gerekmektedir. 3- Kusur: Haksız bir fiil ile başkasına zarar veren kimse ancak kusurluysa bu zararı tazmin ile yükümlüdür. Hukuka aykırı sonucu önlemek için gerekli iradeyi göstermeyen kişi kusurludur. Kusur kast veya ihmal şeklinde gerçekleşebilir. - Kast: Kişinin yaptığı fiili ve bunun zarar verici sonuçlarını bilerek ve isteyerek hareket etmesidir. - İhmal: Bir olay karşısında makul bir kişiden beklenilen davranışın gösterilmemesi sebebiyle zarara sebep olmak, ihmal şeklinde kusurdur. 4- İlliyet Bağı: Haksız fiilin tazminat borcunun doğması için hukuka aykırı fiil ile zarar arasında bir illiyet (nedensellik) bağının bulunması gerekir. Yani somut olaya bakıldığında bu zarar bu hukuka aykırı fiilin neticesinde oluşmuştur denilebilmelidir. Bu bağlamda, zikredilen unsurların tamamının bulunması halinde adli yargıda haksız fiil teşkil eden eylemi gerçekleştirenlere karşı tazminat davası açılması söz konusu olabilecektir. Haksız fiilden kaynaklanan alacaklara ilişkin zamanaşımı süreleri de yine Borçlar Kanununda düzenlenmiş olup, anılan Kanunun 72 nci maddesinin birinci fıkrasında, "Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Ancak, tazminat ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, bu zamanaşımı uygulanır." hükmüne yer verilerek, haksız fiiller için uygulanacak dava zamanaşımı süresi belirlenmiştir. Ayrıca, mala zarar verme konusu 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun (TCK) "Malvarlığına Karşı Suçlar" bölümünün 151-152 nci maddelerinde bağımsız bir suç olarak da düzenlenmiştir. TCK'nın 151 inci maddesinin ilk fıkrasında mala zarar verme suçunun tanımı "başkasının taşınır veya taşınmaz malının kısmen veya tamamen yıkılması, tahrip edilmesi, bozulması veya kullanılamaz hale getirilmesi" şeklinde yapılmış, 152 nci maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde, "Kamu kurum ve kuruluşlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis veya diğer eşya hakkında,… işlenmesi halinde, fail hakkında bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur." denilmiş ve aynı maddenin üçüncü fıkrasında "Mala zarar verme suçunun işlenmesi sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması hâlinde, yukarıdaki fıkralar hükümlerine göre verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır." yolunda hükme yer verilmiştir. Dolayısıyla, kamu malına zarar verilmesi şeklinde sonuçlanan haksız fiil, TCK'na göre suç teşkil ettiğinden fail/failler hakkında TCK'nın 152 nci maddesi kapsamında suç duyurusunda bulunulması da söz konusu olabilecektir. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri, maddi ve hukuki tespitler ile yapılan açıklamalar çerçevesinde konu değerlendirildiğinde; gümrük kapılarında yaşanan maddi hasarlı kazalardan dolayı oluşan zararların karşılanması amacıyla 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 49 uncu maddesinde sayılan unsurların tamamının bulunması halinde adli yargıda haksız fiil teşkil eden eylemi gerçekleştirenlere karşı tazminat davası açılabileceği, haksız fiil konusu eylem ayrıca suç teşkil ettiğinden suçun işlendiği yer Cumhuriyet Başsavcılığı nezdinde suç duyurusunda bulunulabileceği mütalaa edilmektedir. Bilgilerinize arz ederim. Av. Suavi ÖNAL Genel Müdür V.