Amme alacaklarında zaman aşımının takibi, şirket ortakları veya kanuni temsilcilerinden tahsilat takibi ile aciz halinin tespiti, zamanaşımının kesilmesi, zamanaşımının işlememesi

T.C. BAŞBAKANLIK Gümrük Müsteşarlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü Sayı :B.02.1.GÜM.0.06.00.07.203.4811 Konu :Kamu Alacağının Tahsili 17.04.2006 / 09488 GÜMRÜK VE MUHAFAZA BAŞMÜDÜRLÜĞÜNE Firmaların faaliyetine son verilmiş olması ve ortaklarına ulaşılmaması sebebiyle icra takibi sonuçlandırılamayan kamu alacakları hakkında gümrük idaresince yapılacak işlemlerle ilgili olarak Müsteşarlığımız Hukuk Müşavirliğinden alınan 07.04.2006 tarihli 553 sayılı yazının bir örneği ilişikte gönderilmiştir. Bilgi ve gereğini rica ederim. Ali TOKSÖZ Daire Başkanı EKLER: 1- Yazı fot. (4 adet) DAĞITIM: Tüm Gümrük ve Muhafaza Başmüdürlükleri T.C. BAŞBAKANLIK Gümrük Müsteşarlığı Hukuk Müşavirliği Sayı : B.02.1.GÜM.061.00.00-710/815 Konu : Kamu alacağının tahsili 07.04.2006 / 00553 GÜMRÜKLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE İLGİ : 02.03.2006 tarih ve B.02.1.GÜM.0.06.00.07.203.4413/4985 sayılı yazınız. İlgi yazınız ve eklerinin incelenmesinden; 1) Çoruklar Elektronik Sanayi ve Ticaret Ltd.Şti. tarafından, Haydarpaşa Gümrük Müdürlüğü'nün denetiminde işletilen antreponun, Genel Müdürlüğünüzün 19.10.2000 tarih ve 31551 sayılı talimatları doğrultusunda, Antrepo Rejiminin 1 Seri No'lu Gümrük Genel Tebliği'nin 5 inci maddesi uyarınca kapatıldığı; 2) Sözkonusu firma tarafından ödenmesi gereken ve haciz aşamasına gelmiş çok sayıda kamu alacağının bulunduğu, firmanın faaliyetine son verilmiş olması ve ortaklarına ulaşılamaması nedeniyle icra takip işlemlerinin uzun süreden beri sonuçlandırılamadığı: 3) Kapatılan antrepoya ilişkin olarak verilen 15.000.000.000.-TL tutarındaki teminat mektubunun, firmadan tahsil edilemeyen kamu alacaklarına mahsuben 23.11.2005 tarih ve 63203/13303 no.lu Gümrük Vezne Alındısı ile nakde çevrildiği, bu suretle nakde çevrilen miktarın, kamu alacağının bir kısmını karşıladığı; Anlaşılmış olup, sözkonusu firmanın faaliyetine son verilmiş olması ve ortaklarına ulaşılamaması sebebiyle icra takibi sonuçlandırılamayan kamu alacağı hakkında gümrük idaresince yapılacak işleme esas olmak üzere Müşavirliğimiz görüşü talep olunmakla konu incelenmiştir. Öncelikle, 213 sayılı Vergi Usulü Kanunu'nun 2 nci maddesinde, "Gümrük ve tekel idareleri tarafından alınan vergi ve resimler bu kanuna tabi değildir." denildiğinden, sözkonusu kamu alacağının, anılan Kanun'un hükümleri çerçevesinde tahsil edilmesi gereken bir kamu alacağı (vergi) olmadığı değerlendirilmektedir. Diğer taraftan, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un (sözkonusu kamu alacağının doğduğu tarihte yürürlükte bulunan) "Limited Şirketlerin Amme Borçları" başlıklı 35 inci maddesinde, "Limited ortaklıkların ödenmeyen ve tahsil imkanı bulunmayan amme borçlarından dolayı ortaklar vazettikleri veya vaz'ını taahhüt eyledikleri sermaye miktarında doğrudan doğruya mesul ve bu Kanun hükümleri gereğince takibata tabi tutulurlar." ve "Kanuni Temsilcilerin Sorumluluğu" başlıklı mükerrer 35 inci maddesinin birinci fıkrasında, "Tüzel kişilerle küçüklerin ve kısıtlıların, vakıflar ve cemaatler gibi tüzel kişiliği olmayan teşekküllerin mal varlığından tamamen veya kısmen tahsil edilmeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacakları, kanuni temsilcilerin ve tüzel kişiliği olmayan teşekkülü idare edenlerin şahsi mal varlıklarından bu Kanun hükümlerine göre tahsil edilir." şeklinde hükümlere yer verilmiştir. Görüldüğü gibi, zikredilen Kanun'un 35 inci maddesinde "şirket ortaklarının", mükerrer 35 inci maddesinde ise "kanuni temsilcilerin " sorumluluğu belirlenmiştir. Kanuni temsilcinin ve şirket ortaklarının kamu alacağından sorumlu tutulabilmesi için, Şirket hakkında takip yollarının tüketilmesi ve bunun sonucunda amme alacağının Şirketten kısmen veya tamamen alınamamış olması veya tahsil edilemeyeceğinin -usule ve esasa ilişkin muamelelerle açıkça kanıtlanmış olması- şarttır. Bir başka ifade ile, Şirket yönünden kesinleşmeyen amme alacaklarından dolayı, şirket ortaklarının ve kanuni temsilcisinin sorumlu tutulması mümkün olmayacaktır. Bunun yanında, Şirketin faaliyetine fiilen son verilmiş olması, o şirketin varlığına hukuken son verildiği anlamına gelmeyeceğinden, Şirket adına düzenlenen ödeme emirlerinin Şirkete usulüne uygun olarak tebliğ edilmesi, Şirket hakkında takip yollarının tüketilmesi ve Şirket hakkında yapılan mal varlığı araştırmalarından da sonuç alınmaması üzerine, borcun Şirketten tahsil imkanının kalmadığından bahisle, Şirketin ortaklarından veya kanuni temsilcisinden sözkonusu kamu alacağının tahsili yoluna gidilmesi gerekmektedir. Ayrıca, 6183 sayılı Kanun'un, "Tahsil zamanaşımı" başlıklı 102 nci maddesinde, "Amme alacağı, vadesinin rastladığı takvimi yılını takib eden takvim yılı başından itibaren 5 yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar. Para cezalarına ait hususi kanunlarındaki zamanaşımı hükümleri mahfuzdur. Zamanaşımından sonra mükellefin rızaen yapacağı ödemeler kabul olunur." "Zamanaşımının kesilmesi" başlıklı 103 üncü maddesinde, "Aşağıdaki hallerde tahsil zamanaşımı kesilir; 1. Ödeme, 2. Haciz tatbiki, 3. Cebren tahsil ve takip muameleleri sonucunda yapılan her çeşit tahsilat. 4. Ödeme emri tebliği, 5. Mali bildirimi, mal edinme ve mal artmalarının bildirilmesi, 6. Yukarıdaki 5 sırada gösterilen muamelelerden her hangi birinin kefile veya yabancı şahıs ve kurumlar mümessillerine tatbiki veya bunlar tarafından yapılması, 7. İhtilaflı amme alacaklarında kaza mercilerince bozma kararı verilmesi, 8. Amme alacağının teminata bağlanması, 9. Kaza mercilerince icranın tehirine karar verilmesi, 10. İki amme idaresi arasında mevcut bir borç için alacaklı amme idaresi tarafından borçlu amme idaresine borcun ödenmesi için yazı ile müracaat edilmesi, 11. Amme alacağının özel kanunlara göre ödenmek üzere müracaatta bulunulması ve/veya ödeme planına bağlanması, Kesilmenin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren zamanaşımı yeniden işlemeye başlar, zamanaşımının bir bozma kararıyla kesilmesi halinde zamanaşımı başlangıcı yeni vade gününün rastladığı; amme alacağının teminata bağlanması veya icranın kaza mercilerince durdurulması hallerinde zamanaşımı başlangıcı teminatın kalktığı ve durma süresini sona erdiği tarihin rastladığı; takvim yılını takip eden takvim yılının ilk günüdür." "Zamanaşımının işlememesi" başlıklı 104 üncü maddesinde, "Borçlunun yabancı memlekette bulunması, hileli iflas etmesi veya terekesinin tasfiyesi dolayısıyla hakkında takibat yapılmasına imkan yoksa bu hallerin devamı müddetince zamanaşımı işlemez. Zamanaşımı, işlememesi sebeplerinin kalktığı günün bitmesinden itibaren başlar veya durmasından evvel başlamış olan cereyanına devam eder." Yolunda hükümler vaz'edilmiştir. 6183 sayılı Kanun'un yukarıda zikredilen hükümleri çerçevesinde ilgi yazınız ve eklerinin incelenmesinden; kamu alacağının vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden yıl esas alınarak tahsil zamanaşımı süresi içinde zamanaşımını kesen veya durduran bir işlemin cereyan edip etmediği yönünden mütalaa konusu hadiseye bakıldığında; kamu alacağının doğduğu tarihten itibaren 5 yıllık zamanaşımı süresi içerisinde tanzim olunan bazı haciz varakalarının ve teminat mektubunun, zamanaşımını kesen bir sebep olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Öte yandan, mütalaa konusu hadiseye konu kamu alacağının miktarı, 6183 sayılı Kanun'un 106 ncı maddesinde belirtilen miktardan yüksek olduğundan, maliye Bakanlığı'nın (Gelir İdaresi Başkanlığı'nın) görüşleri/uygulamaları saklı kalmak kaydıyla, alınan Kanun hükmünde yer verilen, "Yapılacak takip sonunda tahsili imkansız veya tahsili için yapılacak giderlerin alacaktan fazla bulunduğu anlaşılan 5.000.000 liraya kadar (5.000.000 lira dahil) amme alacakları, amme idarelerinde terkin yetkisini haiz olanlar tarafından tahsil zamanaşımı süresi beklenilmeksizin terkin olunabilir. Bankalar Kurulu, bu miktarı on katına kadar arttırmaya yetkilidir. Maliye ve Gümrük Bakanı, yukarıdaki fıkra hükmüne göre terkin edilecek amme alacağının miktarını belirlemeye yetkilidir. Terkin salahiyetini haiz olanlar bu salahiyetlerin tamamını veya bir kısmını mahalli makamlara bırakabilirler." Yolundaki hüküm çerçevesinde "tahsil imkansızlığı sebebiyle terkin" yolunda işlem tesisinin de mümkün olmadığı düşünülmektedir. Kaldı ki, Müsteşarlığımızca maliye Bakanlığı'ndan (Gelir İdaresi Başkanlığı'ndan) "kamu alacağının terkin edilmesi" yolunda talepte bulunulmasına imkan veren bir mevzuat hükmü bulunsa bile, sözkonusu kamu alacağının borçlularına ulaşılması için her türlü resmi prosedürün yerine getirilmesi gerekmektedir. Limited Şirketin tüzel kişiliği yönünden takip yollarının tüketilmesi ve Şirket hakkında yapılan mal varlığı araştırmalarından da sonuç alınamaması üzerine, borcun Şirketten tahsil imkanının kalmadığından bahisle, Şirketin ortaklarından ve/veya kanuni temsilcisinden söz konusu kamu alacağının tahsili yoluna gidilmesi mümkün olabilecektir. Şirket ortaklarına ve/veya kanuni temsilcisine ulaşıldığında ise, yapılan takip sonunda, borçlunun/borçluların haczi caiz malı olmadığı veya bulunan malların satış bedeli borcunu karşılamadığı takdirde borçlu/borçlular, 6183 sayılı Kanun'un 75 inci maddesi çerçevesinde aciz halinde sayılır. Bu durumda, yapılan takip safhalarıyla bakiye borç miktarı bir aciz fişinde gösterilerek aciz hali tespit olunur. Yine aynı Kanun'un 76 ncı maddesi uyarınca ise, aciz halindeki borçlu hakkında teminat ve faiz aranmadan 48'inci madde hükmü tatbik olunabilir. Alacaklı konumundaki ilgili gümrük idaresinin, aciz halindeki borçlunun mali durumunu zamanaşımı süresi içinde devamlı olarak takip etmesi gerekmektedir. Sonuç olarak, yukarıda belirtilen hukuki ve maddi hususlar çerçevesinde, takdiri Genel Müdürlüğünüze ait olmak üzere, a) Öncelikle, 6183 sayılı Kanun'un 102 ve 103 üncü maddelerinde öngörülen zamanaşımı süreleri geçirilmeden kamu alacağının tahsili (kamu alacağının zamanaşımına uğramaması) için gerekli olan hassasiyetin ve özenin gösterilmesinin, b) Şirketin faaliyetine fiilen son verilmiş olması, o şirketin varlığına hukuken son verildiği anlamına gelmeyeceğinden, şirket adına düzenlenen ödeme emirlerinin Şirkete usulüne uygun olarak tebliğ edilmesinin, şirket hakkında takip yollarının tüketilmesinin ve Şirket hakkında yapılan mal varlığı araştırmalarından da sonuç alınmaması üzerine, borcun Şirketten tahsil imkanının kalmadığından bahisle, şirketin ortaklarından veya kanuni temsilcisinden sözkonusu kamu alacağının tahsili yoluna gidilmesinin, c) Şirketin ortaklarına veya kanuni temsilcisine ulaşılması amacıyla İstanbul Ticaret Sicili Müdürlüğü ve ilgili kamu kurum ve kuruluşları (tapu idaresi v.s.) ile yazışma yapılmasının ve bu suretle borçluların adreslerinin ve şahsi mal varlıklarının araştırılarak tespit edilmesinin, d) Şirket ortaklarına ve/veya kanuni temsilcisine ulaşıldığında ise, yapılan takip sonunda, borçlunun/borçluların haczi caiz malı olmadığı veya bulunan malların satış bedeli borcunu karşılamadığı takdirde, borçlu/borçlular, 6183 sayılı Kanun'un 75 inci maddesi uyarınca aciz halinde sayılayacağından, yapılan takip safhalarıyla bakiye borç miktarı bir aciz fişinde gösterilerek aciz halinin tespit olunmasının, e) Yukarıda belirtilen açıklamalara rağmen tereddüt edilen hususlar var ise, mevzuatın mali hükümlerinin uygulanmasında hatalı bir işleme sebebiyet verilmemesi amacıyla, Maliye Bakanlığı'nın da (Gelir İdaresi Başkanlığı) görüşlerine başvurulmasının ve anılan Bakanlıktan gelecek cevabi yazıda belirtilen hususlar doğrultusunda Genel Müdürlüğünüzce mahalline talimat verilmesinin, Uygun olacağı mütalaa edilmektedir. 485 sayılı K.H.K.'nin 14 üncü maddesinin (a) bendine göre Hukuk Müşavirliği görüşü olarak bilgilerine arz ederim. A.Nevin KAN I. Hukuk Müşaviri