Kaçakçılıkla mücadele ve sınai mülkiyet kanunu kapsamında davası devam eden eşyanın tasfiyesi ile ilgili işlemler

T.C. TİCARET BAKANLIĞI Gümrükler Genel Müdürlüğü Sayı :E-20117910-164.05 Konu :Fikri ve Sınai Mülkiyet Haklarına Konu Eşya 18.01.2024 / 93065767 DAĞITIM YERLERİNE Trakya Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünün 23.09.2022 tarihli ve 78434809 sayılı; Kaçkar Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünün 09.02.2022 tarihli ve 71762594 sayılı; İstanbul Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünün 09.03.2023 tarihli ve 83370355 sayılı yazıları ile Kaçkar Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünün 15.05.2023 tarihli 85373937 sayılı yazısında özetle, Gümrük Kanunu'nun 57 nci maddesi kapsamında durdurulan ve mahkeme süreci devam etmekte olan eşyanın depolanmasına ilişkin gümrük idarelerince yaşanan sorunlardan bahsedilmekte olup 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamında elkonulan eşyanın üzerinde marka bulunması halinde hak sahibine bildirimde bulunulduğu ve büyük çoğunlukla hak sahiplerince ihtiyati tedbir kararı veya el koyma kararı getirildiği, mahkeme süresince eşyanın gümrük idarelerince muhafaza edildiği ve ilgili mahkemelerce söz konusu eşyaya ilişkin 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında hızlı imha prosedürünün uygulanmasına karar verilmediği, ayrıca eşyanın mezkur Kanun gereğince mahallin maliye teşkilatına teslim edilmesinin de gelinen aşamada mümkün olmadığı, 5607 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinin birinci fıkrası kapsamında kaçak şüphesiyle durdurulan eşyanın muhafazasının ciddi külfet oluşturması halinde bir ay içinde tasfiye edilebildiği ancak söz konusu eşyaya ilişkin aynı zamanda 6769 sayılı Kanun kapsamında görülen dava devam ettiğinden mezkur madde kapsamında tasfiye yoluna da gidilemediği, mahkeme sürecinin tamamlanmasının 3-4 yılı bulabilmesi sebebiyle eşyanın depolanmasına ilişkin sorunların devam ettiği ifade edilmektedir. Bilindiği üzere, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun hızlı imha prosedürü başlıklı 163 üncü maddesinin ikinci fıkrasında,... suça konu eşyanın, muhafazasının ciddi külfet oluşturması hâlinde bilirkişi incelemesi yaptırıldıktan sonra, soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısının talebi üzerine hâkim, kovuşturma aşamasında hükümden önce mahkeme tarafından imhasına karar verilebileceği düzenlenmiştir. Bununla birlikte; 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 16 ncı maddesinin birinci fıkrasında; kaçak şüphesiyle el konulan ... her türlü eşya hakkında, el koyma tarihinden itibaren altı ay, ancak eşyanın ...muhafazasının ciddi külfet oluşturması halinde bir ay içinde, gerekli tespitler yaptırılarak soruşturma aşamasında hâkim, kovuşturma aşamasında mahkeme tarafından tasfiye kararı verileceği, bu süreler içinde karar verilmemesi halinde eşyanın derhal tasfiye edileceği ifade edilmektedir. Bu kapsamda, Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğüne muhatap 22.11.2023 tarihli ve 91185558 sayılı yazımız ile her iki Kanun kapsamında ayrı ayrı davası devam etmekte olan ve muhafazasının ciddi külfet oluşturduğu değerlendirilen eşyaya ilişkin, 5607 sayılı Kanun uyarınca işlemler yürütüldüğünde eşyanın el koyma tarihinden itibaren bir ay içinde tasfiye edilebilmesi söz konusu olmakta iken 6769 sayılı Kanun uyarınca işlemler yürütüldüğünde eşyanın imhası için hakim veya mahkeme kararının beklenmesi gerektiği, bu durumda, gümrük idarelerinde eşyanın depolanmasının oluşturduğu gerek maddi gerek işgücü bakımından zorluklar değerlendirildiğinde; gümrük idarelerince hangi Kanun hükmünün uygulamada öncelikli olarak ele alınması gerektiği konusunda tereddüt oluştuğu ifade edilerek konuya ilişkin görüşleri sorulmuştur. Adı geçen Genel Müdürlüğün 28.12.2023 tarihli ve 92407735 sayılı yazısında, " Sonuç olarak, dava sürecinde suç vasfının değişmesi durumu dışında 6769 sayılı Kanun ve 5607 sayılı Kanun uygulamasının birbiriyle çakışması ihtimalinin ya da 5607 sayılı Kanun işlemi olmaksızın salt 6769 sayılı Kanun kapsamındaki bir eşyanın gümrük idaresi uhdesinde bulunması veya gümrük idaresince tasfiyesi durumlarının mümkün olmadığı anlaşılmaktadır. Ayrıca, gümrük işlemleri ile bağlantılı olmayan, 4458 sayılı Kanun ve/veya 5607 sayılı Kanun çerçevesinde olmayan sadece 6769 sayılı Kanun kapsamında olaylarda Bakanlığımızın yetkisinin bulunmadığı hususu tereddütten uzaktır. Yukarıda yer verilen maddi ve hukuki tespitler çerçevesinde yapılan değerlendirme sonucunda; aksine bir mahkeme kararı bulunmaması ve her somut olayın kendi şartları içinde ayrı ayrı değerlendirilmesi şartıyla, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu yanında 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında da davası devam eden eşya hakkında 6769 sayılı Kanunun 163 üncü maddesinin ikinci fıkrası kapsamında verilen bir imha kararı bulunmaması, ayrıca el koyma tarihinden itibaren altı ay, ancak eşyanın zarara uğraması veya değerinde esaslı ölçüde kayıp meydana gelme tehlikesinin varlığı veya muhafazasının ciddi külfet oluşturması halinde bir ay içinde, soruşturma aşamasında hâkim, kovuşturma aşamasında mahkeme tarafından tasfiye kararı verilmemiş ise eşyanın 5607 sayılı Kanunun 16/1 maddesi çerçevesinde tasfiye edilebileceği mütalaa edilmektedir." denilmektedir. Bu çerçevede; 1- 12.07.2017 tarihli ve 26255714 sayılı yazımız ile Tasfiye Genel Tebliğinin (Kaçak Eşya ve Kaçak Eşya Naklinde Kullanılan Taşıtlara İlişkin İşlemler) (Seri No: 1) "Fikri ve sınai mülkiyet haklarını ihlal eder nitelikteki eşyaya ilişkin işlemler" başlıklı 9 uncu maddesi ve 6769 sayılı Kanun'un 163 üncü maddesi hükümleri uyarınca, 5607 sayılı Kanununda tanımlanan suçların konusunu oluşturan ve aynı zamanda fikri mülkiyet haklarını ihlal eder nitelikte olduğundan şüphe edilen eşyanın, bir gümrük işlemi (ithalat/ihracat/transit gibi) ile doğrudan bağlantılı olması halinde gümrük idaresine ait ambarlara alınması; böyle bir bağlantının kurulamaması halinde ise (örneğin yurt içinde el konulan fikri ve sınai mülkiyet haklarını ihlal ettiği şüphesi olan faturasız eşya vb.) bu tür eşyanın 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun 163 üncü maddesi hükümleri uyarınca işlem yapılması gerektiğinden, gümrük idaresince teslim alınmaması ve milli emlak birimlerine teslim edilmesi gerekmektedir. Ancak, 5607 sayılı Kanun kapsamında dava açılması halinde bu tür eşya, gümrük idaresine ait ambarlara alınabilir. 2- 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 57 nci maddesi çerçevesinde fikri ve sınai hakları ihlal ettiği şüphesiyle gümrük işlemleri durdurulan veya alıkonulan eşyaya ilişkin 6769 sayılı Kanun uyarınca açılan davanın devam ettiği durumlarda; eşyanın zarara uğraması veya değerinde esaslı ölçüde kayıp meydana gelme tehlikesinin varlığı ya da muhafazasının ciddi külfet oluşturması hallerinde ilgili gümrük idaresince, soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcılığına, kovuşturma aşamasında ise ilgili mahkemeye davaya konu eşyanın Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 163 ncü maddesi çerçevesinde imha edilmesi talebi ile başvuru yapılabilir. 3- 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu yanında 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında da davası devam eden eşya hakkında, aksine bir mahkeme kararı bulunmaması ve her somut olayın kendi şartları içinde ayrı ayrı değerlendirilmesi şartıyla, 6769 sayılı Kanunun 163 üncü maddesinin ikinci fıkrası kapsamında verilen bir imha kararı bulunmaması, ayrıca el koyma tarihinden itibaren altı ay, ancak eşyanın zarara uğraması veya değerinde esaslı ölçüde kayıp meydana gelme tehlikesinin varlığı veya muhafazasının ciddi külfet oluşturması halinde bir ay içinde, soruşturma aşamasında hâkim, kovuşturma aşamasında mahkeme tarafından tasfiye kararı verilmemiş ise eşyanın 5607 sayılı Kanunun 16/1 maddesi çerçevesinde tasfiye edilmesi mümkündür. Bilgi ve gereğini arz/rica ederim. Mustafa GÜMÜŞ Bakan a. Genel Müdür Dağıtım: Gereği: Bilgi: Tüm Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Destek Hizmetleri, Tasfiye İşleri ve Döner Müdürlüklerine Sermaye Genel Müdürlüğüne Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğüne T.C TİCARET BAKANLIĞI Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü Sayı :E-27299683-045.02[HYS480595] Konu :Fikri Mülkiyet Haklarına Konu Eşyanın Tasfiyesi 28.12.2023 / 92407735 GÜMRÜKLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE İlgi :a) 20.10.2023 tarihli ve E-20117910-164-05-90033632 sayılı yazınız. b) 25.10.2023 tarihli ve E-27299683-045.02[HYS480595]-90330704 sayılı yazımız. c) 22.11.2023 tarihli ve E-20117910-164.05-91185558 sayılı yazınız. İlgi (c) yazıda özetle; Gümrük Kanununun 57 nci maddesi kapsamında işlemleri durdurulan ve dava süreci devam etmekte olan eşyanın depolanmasına ilişkin yaşanan sorunlardan bahisle, gümrük idarelerinde muhafazası ciddi külfet oluşturan eşyanın imha işlemlerinin 6769 sayılı Kanunda, soruşturma aşamasında Cumhuriyet Savcısının talebi üzerine hâkim, kovuşturma aşamasında hükümden önce mahkeme tarafından karar verilmesi şartına bağlandığı, 5607 sayılı Kanunda ise elkoyma tarihinden itibaren bir ay içinde, soruşturma aşamasında hâkim, kovuşturma aşamasında mahkeme tarafından tasfiye kararı verilmemesi halinde eşyanın derhal tasfiye edileceğinin hükme bağlandığı, Her iki Kanun kapsamında ayrı ayrı davası devam etmekte olan ve muhafazasının ciddi külfet oluşturduğu değerlendirilen eşyaya ilişkin, 5607 sayılı Kanun uyarınca işlemler yürütüldüğünde eşyanın elkoyma tarihinden itibaren bir ay içinde imha edilmesi söz konusu olmakta iken 6769 sayılı Kanun uyarınca işlemler yürütüldüğünde eşyanın imhası için hakim veya mahkeme kararının beklenmesi gerektiği, bu durumda, gümrük idarelerinde eşyanın depolanmasının oluşturduğu gerek maddi gerek işgücü bakımından zorluklar değerlendirildiğinde; gümrük idarelerince hangi Kanun hükmünün uygulamada öncelikli olarak ele alınması gerektiği konusunda tereddüt oluştuğu, 5607 sayılı Kanun kapsamında elkonulan eşyanın derhal imha edilmesi seçeneğinin uygulanmasının yaşanan depolama sorununun çözümü bakımından gümrük idarelerince talep edildiği, Genel Müdürlüğünüzce; gerek 6769 sayılı Kanunun 163 üncü maddesinin ikinci fıkrası gerekse 5607 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinin birinci fıkrası hükümlerinin aynı anda uygulanabilir olduğu durumlarda; muhafazası ciddi külfet oluşturan söz konusu eşya için sonraki tarihli ve özel kanun niteliği bulunması sebebiyle 6769 sayılı Kanun çerçevesinde işlemlerin yürütülmesinin ve soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısından, kovuşturma aşamasında ise mahkemeden eşyanın hızlı imha prosedürüne tabi tutulmasına yönelik talepte bulunulmasının uygun olacağının değerlendirildiği belirtilerek konuya ilişkin Genel Müdürlüğümüz görüşlerinin bildirilmesi istenilmektedir. Bilindiği üzere; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun "Amaç ve kapsam" başlıklı 1 inci maddesinde; "(1) Bu Kanunun amacı; marka, coğrafi işaret, tasarım, patent, faydalı model ile geleneksel ürün adlarına ilişkin hakların korunması ve bu suretle teknolojik, ekonomik ve sosyal ilerlemenin gerçekleştirilmesine katkı sağlamaktır. (2) Bu Kanun; marka, coğrafi işaret, tasarım, patent, faydalı model ile geleneksel ürün adlarına ilişkin başvuruları, tescil ve tescil sonrası işlemleri ve bu hakların ihlaline dair hukuki ve cezai yaptırımları kapsar.", "Marka hakkına tecavüze ilişkin cezai hükümler" başlıklı 30 uncu maddesinde; "(1) Başkasına ait marka hakkına iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz ederek mal üreten veya hizmet sunan, satışa arz eden veya satan, ithal ya da ihraç eden, ticari amaçla satın alan, bulunduran, nakleden veya depolayan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne adar adli para cezası ile cezalandırılır. (2) Marka koruması olduğunu belirten işareti mal veya ambalaj üzerinden yetkisi olmadan kaldıran kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. (3) Yetkisi olmadığı hâlde başkasına ait marka hakkı üzerinde devretmek, lisans veya rehin vermek suretiyle tasarrufta bulunan kişi iki yıldan dört yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. (4) Bu maddede yer alan suçların bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ayrıca bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur. (5) Bu maddede yer alan suçlardan dolayı cezaya hükmedebilmek için markanın Türkiye'de tescilli olması şarttır. (6) Bu maddede yer alan suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. (7) Başkasının hak sahibi olduğu marka taklit edilerek üretilmiş malı, satışa arz eden veya satan kişinin bu malı nereden temin ettiğini bildirmesi ve bu suretle üretenlerin ortaya çıkarılmasını ve üretilmiş mallara elkonulmasını sağlaması hâlinde hakkında cezaya hükmolunmaz.", "Hızlı imha prosedürü" başlıklı 163 üncü maddesinde; "(1) Bu Kanunda yer alan suçlar sebebiyle elkonulan veya muhafaza altına alınan suça konu eşyanın sayısı, ebadı veya niteliği gibi nedenlerle emanet bürosunda muhafaza edilemeyecek olması hâlinde, Cumhuriyet savcısının talimatı doğrultusunda numune alınması mümkün olan eşyadan yeteri kadar numune alınmasını müteakip geri kalan suç eşyası mahallin maliye teşkilatına gönderilir. Numunelerle birlikte elkonulan eşyanın miktarı, cinsi, ebadı gibi tüm bilgilerini içeren tutanak Cumhuriyet başsavcılığına teslim edilir. (2) Birinci fıkra uyarınca numune alınmak suretiyle mahallin maliye teşkilatına teslim edilen suça konu eşyanın, zarara uğraması veya değerinde esaslı ölçüde kayıp meydana gelme tehlikesinin varlığı ya da muhafazasının ciddi külfet oluşturması hâlinde bilirkişi incelemesi yaptırıldıktan sonra, soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısının talebi üzerine hâkim, kovuşturma aşamasında hükümden önce mahkeme tarafından imhasına karar verilir. İmha işlemleri Cumhuriyet savcısının başkanlığında maliye teşkilatınca oluşturulan üç kişilik komisyon huzurunda yapılır ve buna dair tutanak tanzim edilir.", hükümleri yer almaktadır. 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun "Amaç" başlıklı 1 inci maddesinde; "(1) Bu Kanunun amacı, kaçakçılık fiilleri ve yaptırımları ile kaçakçılığı önleme, izleme, araştırma usul ve esaslarını belirlemektir.", "Tasfiye" başlıklı 16 ncı maddesinde; "(1)Bu Kanunda tanımlanan suçların konusunu oluşturması dolayısıyla müsadere yaptırımının uygulanabileceği eşya, sahibine iade edilemez. Kaçak şüphesiyle el konulan kaçak akaryakıt hariç her türlü eşya hakkında, el koyma tarihinden itibaren altı ay, ancak eşyanın zarara uğraması veya değerinde esaslı ölçüde kayıp meydana gelme tehlikesinin varlığı veya muhafazasının ciddi külfet oluşturması halinde bir ay içinde, gerekli tespitler yaptırılarak soruşturma aşamasında hâkim, kovuşturma aşamasında mahkeme tarafından tasfiye kararı verilir. Bu süreler içinde karar verilmemesi halinde eşya derhal tasfiye edilir. Bu fıkra kapsamında tasfiye edilecek eşyadan tasfiye edilmeden önce numune alınması mümkün olan durumlarda numune alınır, numune alınması mümkün olmayan durumlarda eşyanın her türlü ayırt edici özellikleri tespit edilir. (2) Satılarak tasfiye edilen eşya veya taşıtların satış bedeli emanet hesabına alınır. Tasfiye edilen eşya veya taşıtların sahibine iadesine karar verilmesi halinde, satış bedeli Gümrük Kanununun 180 inci maddesi hükümleri çerçevesinde el koyma tarihinden iade tarihine kadar geçen süre için kanuni faizi ile birlikte hak sahibine ödenir. Emanet hesabında bulunan tutarın hak sahibine yapılacak ödemeyi karşılamaması halinde aradaki fark, eşyanın imha edilmiş olması halinde ise imha edilen eşyanın bedeli, gümrük idaresince genel bütçenin ilgili tertibinden karşılanarak hak sahibine ödenir. (3) Elkonulan eşyanın iadesine karar verilmesi halinde, bu kararların uygulanmasında yürürlükte olan gümrük ve dış ticaret mevzuatı uyarınca işlem yapılır. (4) Bu Kanunun uygulamasında tasfiye, tasfiye idaresi tarafından Gümrük Kanunu hükümlerine göre yapılır.", hükümleri yer almaktadır. Öte yandan, 4458 sayılı Gümrük Kanununun 57 nci maddesinde; "1. a) Fikri ve sınaî haklar mevzuatına göre korunması gereken haklar ile ilgili olarak hak sahibinin yetkilerine tecavüz eder mahiyetteki eşyanın alıkonulması veya gümrük işlemlerinin durdurulması hak sahibinin veya temsilcisinin talebi üzerine gümrük idareleri tarafından gerçekleştirilir. Durdurma veya alıkoyma kararı hak sahibi veya temsilcisi ile beyan sahibi veya 37 nci maddede belirtilen kişilere bildirilir. b) Gümrük idaresine henüz bir talepte bulunulmadığı durumda ve söz konusu eşyanın fikri ve sınaî mülkiyet haklarını ihlal ettiğine dair açık deliller olması halinde, hak sahibinin geçerli bir başvuruda bulunabilmesini teminen, gümrük idareleri tarafından eşya üç işgünü süresince re'sen alıkonulabilir veya eşyanın gümrük işlemleri durdurulabilir. 2. Fikri ve sınaî hakların ihlal edildiği gerekçesi ile gümrük idaresine yapılan başvurunun kabulü,söz konusu eşyanın gümrük idaresince gereğince muayene edilmeden bırakıldığı veya eşyanın alıkonulması için herhangi bir önlem alınmadığı gerekçesi ile hak sahibine tazminat hakkı doğurmaz. Fikri ve sınaî hakları ihlal eden eşya ile mücadele kapsamında, gümrük idaresince başvuru üzerine veya re'sen hareket edilmesi nedeniyle ilgili kişilerin zarara uğramasından gümrük idaresi ve yetkilileri sorumlu tutulamazlar. 3. Gümrük idaresince alınan durdurma veya alıkoyma kararının hak sahibine tebliğinden itibaren çabuk bozulabilir eşya için üç iş günü, diğer eşya için on iş günü içinde hak sahibince ihtiyati tedbir kararı getirilmemesi halinde, eşya hakkında beyan sahibinin talepte bulunduğu gümrük rejimi hükümlerine göre işlem yapılır. Haklı bir mazeretin bulunması halinde, hak sahibinin talebi üzerine, gümrük idaresince on iş gününe kadar ek süre verilebilir. 4. Gümrük idaresince gümrük işlemleri durdurulan veya alıkonulan eşya, yetkili mahkemece alınan karar doğrultusunda imha veya asli nitelikleri değiştirilerek tasfiye edilir. 5. Yolcuların kendi kullanımlarına mahsus kişisel eşya ile ticari mahiyette olmayan ve gümrük vergisi muafiyeti sınırları içinde kalan hediyelik eşya için bu madde hükümleri uygulanmaz. Aynı şekilde, fikri ve sınaî haklar mevzuatına göre korunması gereken haklar ile korunmuş ve hak sahibinin izni ile üretilmiş eşyanın; hak sahibinin rızası dışında bir gümrük işlemine tabi tutulması veya hak sahibinin onayladığından farklı şartlarda üretilmesi veya başka şartlarda bir marka taşıması halinde, söz konusu eşya bu madde hükümleri kapsamı dışında tutulur. 6. Gümrük idaresince gümrük işlemleri durdurulan veya alıkonulan eşyanın mahkemece fikri ve sınaî hakları ihlal ettiğinin tespitine gerek olmaksızın kolaylaştırılmış imha kapsamında gümrük kontrolü altında imhasına gümrük idaresi tarafından izin verilebilir. Kolaylaştırılmış imhaya ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir. 7. Gümrük idaresince gümrük işlemleri durdurulan veya alıkonulan eşyanın hak sahibinin belirlediği tutarda teminatla iadesine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir. Gümrük Yönetmeliğinin Dördüncü Kitap, İkinci Kısmında, "Fikri ve Sınai Hakların Korunması" başlığı altında 100 ila 111 inci maddeleri arasında düzenleme yapılmış olup anılan Yönetmeliğin 101 inci maddesinin birinci fıkrasında; "Gümrük idareleri, Türkiye Gümrük Bölgesinde taşıt değiştiren eşya da dahil olmak üzere gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma konu, fikri ve sınai hakları ihlal ettiğinden şüphe edilen veya bu hakları ihlal eder nitelikteki eşya ile ilgili olarak 102 ila 104 üncü madde hükümlerine göre işlem yapar.", 102 nci maddesinin birinci fıkrasında; "Gümrük idaresince Kanunun 57 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca re'sen alıkonulan veya gümrük işlemleri durdurulan eşya için, 103 üncü madde uyarınca başvuruda bulunmak üzere hak sahibine; ayrıca beyan sahibi veya eşyayı elinde bulundurana alıkoyma veya durdurma işlemini takip eden ilk iş günü içerisinde bildirimde bulunulur.", 103 üncü maddesinin birinci fıkrasında; "Fikri ve sınai hakları ihlal eder nitelikteki eşyanın alıkonulması veya gümrük işlemlerinin durdurulması talebi ek-13'te yer alan Fikri ve Sınai Hakların İhlali İle İlgili Olarak Gümrük İdaresinin Harekete Geçmesine İlişkin Başvuru Formu ile elektronik olarak gümrük idaresine yapılır. Başvurular elektronik veri değişimi sistemi aracılığı ile de yapılabilir. Ayrıca hak sahibinin yurtdışında yerleşik olması halinde 100 ila 111 inci maddeler kapsamındaki işlemler, ancak Türkiye'de yerleşik temsilcisi aracılığıyla yapılabilir.", "Kolaylaştırılmış imha" başlıklı 105 inci maddesinin birinci fıkrasında; "Gümrük idaresince 101 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca gümrük işlemleri sırasında fikri ve sınai bir hakkı ihlal ettiğinden şüphe edilen eşya Kanunun 53 üncü maddesine istinaden mahkemede dava açılmaksızın veya mahkeme kararı beklenmeksizin bu maddede belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde imha edilebilir." düzenlemelerine yer verilmiştir. Görüldüğü üzere; gümrük mevzuatında, fikri ve sınai hakların korunması Gümrük Kanununun 57 nci maddesinde ve ayrıca Gümrük Yönetmeliğinin 100 ila 111 inci maddeleri arasında düzenlenmiştir. Burada yer alan düzenlemelerden, fikri ve sınai hakların özel hukuk alanı içerisinde korunmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır. Gümrük Kanununun 57 nci maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan "Gümrük idaresince gümrük işlemlerini durdurulan veya alıkonulan eşya, yetkili mahkemece alınan karar doğrultusunda imha veya asli nitelikleri değiştirilerek tasfiye edilir." düzenlemesinde de hukuk mahkemesinden alınacak imha ya da tasfiye kararından bahsedilmektedir. Nitekim, Gümrük Yönetmeliğinin 107 nci maddesinin üçüncü fıkrasında, "Birinci fıkra uyarınca işlem yapılmaması veya 105 inci maddede yer alan usul çerçevesinde anlaşma sağlanamaması halinde eşya hakkında beyan sahibinin talepte bulunduğu gümrük rejimi hükümlerine göre işlem yapılır." düzenlemesi yer almakta olup gümrük idaresince hangi hallerde beyan sahibinin talebi doğrultusunda gümrük işlemlerine devam edileceği düzenlenmiştir. Nitekim, Destek Hizmetleri, Tasfiye İşleri ve Döner Sermaye Genel Müdürlüğünün ilgi yazılarınız ekinde yer alan Genel Müdürlüğünüze hitaplı 23.01.2023 tarihli ve 82155204 sayılı yazısında; - Genel Müdürlüklerinin 18.11.2021 tarihli ve 69261771 sayılı yazısı ile Tasfiye Yönetmeliğinin "Kaçak eşyanın ambara alınması" başlıklı 10 uncu maddesinin "(6) Kaçak eşya ambarına sadece 5607 sayılı Kanun kapsamında kaçak zannı ile el konulan eşya ile alıkonulan araç teslim alınır. Ancak, ambarda yeterli alan ile konulabilecek ayrı bölümlerin olması ve bölge müdürlüğünce uygun bulunması halinde diğer eşya da alınabilir." hükmünü amir olduğu, 4458 sayılı Kanunun 57 nci maddesi gereğince işlem yapıldığı ve 5607 sayılı Kanun hükümleri uyarınca herhangi bir işlem gerçekleştirilmediği anlaşılan bahse konu eşyanın mezkûr Yönetmelik maddesi uyarınca ancak ambarda yeterli alan bulunması, konulabilecek ayrı bölümlerin olması ve Bölge Müdürlüklerince uygun bulunması halinde kaçak eşya ambarına alınmasının mümkün bulunduğunun belirtildiği, - 12.11.2021 tarihli ve 69072512 sayılı yazılarında, Genel Müdürlüklerinin 12.07.2017 tarihli ve 26255714 sayılı "Fikri ve Sınaî Haklar Mevzuatına Konu Eşyaya İlişkin İşlemler" konulu yazısı ile "5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan suçların konusunu oluşturan ve aynı zamanda fikri mülkiyet haklarını ihlal eder nitelikte olduğundan şüphe edilen eşyanın, cari bir gümrük işlemi (ithalat/ ihracat/ transit gibi) ile doğrudan bağlantılı olması halinde gümrük idaresine ait ambarlara alınacağı; böyle bir bağlantının kurulamaması halinde ise (örneğin yurt içinde el konulan fikri ve sınaî mülkiyet haklarını ihlal ettiği şüphesi olan faturasız eşya vb.) bu tür eşyanın muhafazası, imhası, imha masrafları eşya sahibinden tahsil edilmek ve yargılama gideri Hazine tarafından karşılanmak şartıyla 6769 sayılı Kanunun 163. maddesi hükümleri uyarınca eşya teslim alınmayarak mahallin maliye teşkilatına gönderileceği" hususunda talimat verildiği, söz konusu eşyanın ilgili gümrük idaresince Gümrük Kanununun 57 nci maddesi çerçevesinde işlem yapılarak durdurulan eşya olduğunun anlaşıldığı, dolayısıyla bahse konu eşyanın mezkur talimat kapsamında değerlendirilemeyeceğinin mütalaa edildiği, - Tasfiye Yönetmeliğinin "Kaçak eşyanın ambara alınması" başlıklı 10 uncu maddesinin "(6) Kaçak eşya ambarına sadece 5607 sayılı Kanun kapsamında kaçak zannı ile elkonulan eşya ile alıkonulan araç teslim alınır. Ancak, ambarda yeterli alan ile konulabilecek ayrı bölümlerin olması ve bölge müdürlüğünce uygun bulunması halinde diğer eşya da alınabilir." hükmünü amir olduğu, yazıya konu eşya hakkında 4458 sayılı Kanunun 57 nci maddesi gereğince işlem yapıldığı ve 5607 sayılı Kanun hükümleri uyarınca herhangi bir işlem gerçekleştirilmediği anlaşılan bahse konu eşyanın, mezkur Yönetmelik maddesi uyarınca ancak ambarda yeterli alan bulunması ile konulabilecek ayrı bölümlerin olması ve Bölge Müdürlüğünüzce uygun bulunması halinde kaçak eşya ambarına alınmasının mümkün olduğu, yolunda görüş bildirildiği anlaşılmaktadır. Gümrük Kanununun bahsi geçen 57 nci maddesi, 18.06.2009 tarihli ve 5911 sayılı Kanunun 10 uncu maddesiyle değişik olup madde gerekçesinde, "Bilindiği gibi, 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında KHK, 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında KHK, 555 sayılı Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında KHK ve 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında KHK ile fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunmasına ilişkin düzenlemeler yapılmıştır. Söz konusu hakları ihlal eder mahiyetteki ithalat veya ihracata konu olan eşyaya gümrük kapılarında tedbir mahiyetinde el konulmasına ilişkin hükümler bu maddede yer almıştır. Madde hükmüne göre, marka, coğrafi işaret, endüstiyel tasarım hakları ile fikir ve sanat eserleri kapsamına giren haklarla ilgili olarak, hak sahibinin yetkilerine tecavüz eder mahiyetteki eşyanın gümrük işlemleri, hak sahibinin veya temsilcisinin talebi üzerine veya sözkonusu eşyanın sahte markalı veya telif hakkına tabi taklit mal tanımına uyduğuna ilişkin açık deliller olması halinde, re'sen gümrük idareleri tarafından durdurulacaktır. Gümrük idaresince alınan durdurma kararının hak sahibine tebliğinden itibaren 10 gün içinde esas hakkında yetkili mahkemede dava açılmaz veya mahkemeden tedbir niteliğinde karar alınmaz ise eşya hakkında beyan sahibinin talepte bulunduğu gümrük rejimi hükümlerine göre işlem yapılacaktır." ifadelerine yer verilmiş olup maddenin lafzından da anlaşılacağı üzere, burada bahse konu gümrük işlemlerinin durdurulması yetkisi, gümrük kapısından geçiş sürecine ilişkin bir yetkidir. Dolayısıyla, söz konusu maddede bahsi geçen yetkinin 6769 sayılı Kanunun genel uygulamasına şamil anlaşılmaması gerektiği açıktır. Öte yandan, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu, kaçakçılık fiilleri ve yaptırımlarının düzenlendiği özel nitelikli bir ceza kanunudur. Anılan Kanunda, gerek genel nitelikli Türk Ceza Kanununa gerekse Ceza Muhakemesi Kanununa yapılan atıflar bulunmaktadır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ise, marka hakkına tecavüzü düzenleyen 30 uncu maddesi nedeniyle ceza hükmü de içeren bir kanun olarak değerlendirilmelidir. Zira, anılan maddede suç tanımına ve uygulanacak cezaya yer verildiği gibi, belirtilen suçlardan soruşturma yapılabileceği ve soruşturmanın şikayete bağlı olduğu hususuna da yer verildiği görülmektedir. Nitekim, Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 25.04.2017 tarihli ve E:2016/13094, K:2017/3661 sayılı kararında; "… 5271 Sayılı CMK'nın 255/1 maddesinde açıkça yazılı olduğu üzere; 'Hüküm, ancak iddianamede unsurları gösterilen suça dair fiil ve faili hakkında verilir'. Suça konu maddi olay sebebiyle şüpheli hakkında, Kemer 1. Asliye Ceza Mahkemesi'nin 2015/331 E. sayılı dava dosyası kapsamında 5607 Sayılı Kanunda unsurlarının yer aldığı kaçakçılık suçlarına dair cezalandırılması için kamu davası açılmış ve devam etmektedir. 556 Sayılı KHK'da unsurları yazılı marka hakkına tecavüz suçları ile kaçakçılık suçlarının unsurları birbirinden farklı eylemleri içermekte, adı geçen maddelerde farklı ceza hükümleri öngörülmekte, yargılama usulleri de farklılıklar arz etmektedir. Soruşturma dosyasında mevcut deliller kapsamında yeni bir araştırma yapılmasına lüzum görülmeksizin, Kemer 1. Asliye Ceza Mahkemesi'nin 2015/331 E. sayılı dava dosyası kapsamında toplanan mevcut delillere atıfla, somut olayda; marka hakkına tecavüz suçundan da ayrı bir kamu davası açılması gerektiği anlaşılmakla, …" gerekçesi ile yerel mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir. Her iki suçun unsurlarının, ceza hükümlerinin ve yargılama usullerinin birbirinden farklı olduğu bahse konu Yargıtay kararında da ifade edilmiştir. Ancak aynı dava dosyasında her iki suçtan ceza yargılamasının devam etmesi de söz konusu olabilir. Bir başka deyişle, aynı dava dosyasında aynı eşya için her iki suçtan dolayı veya aynı eşya için iki farklı dava dosyasında iki farklı suçtan dolayı ceza yargılaması yapılıyor olması durumları ile karşılaşılabilir. Konuyla ilgili ikincil düzenlemelere bakıldığında ise, Tasfiye Genel Tebliğinin (Kaçak Eşya ve Kaçak Eşya Naklinde Kullanılan Taşıtlara İlişkin İşlemler) (Seri No: 1) "Fikri ve sınai mülkiyet haklarını ihlal eder nitelikteki eşyaya ilişkin işlemler" başlıklı 9 uncu maddesinde de; "(1) 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan suçların konusunu oluşturan ve aynı zamanda fikri ve sınai mülkiyet haklarını ihlal eder nitelikte olduğundan şüphe edilen eşya, bir gümrük işlemi ile bağlantılı olması halinde gümrük idaresine ait ambarlara alınır. (2) Yurt içinde fikri ve sınai mülkiyet haklarını ihlal ettiği şüphesi ile elkonulan eşyanın gümrük işlemleri ile bağlantısının kurulamaması halinde ise bu tür eşya, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun 163 üncü maddesi hükümleri uyarınca işlem yapılması gerektiğinden, gümrük idaresince teslim alınmaz ve milli emlak birimlerine teslim edilir. Ancak, 5607 sayılı Kanun kapsamında dava açılması halinde bu tür eşya gümrük idaresine ait ambarlara alınabileceği gibi, eşyanın tasfiyesine ilişkin işlemler yerinde de gerçekleştirilebilir. (3) Yurt içinde 5607 sayılı Kanun kapsamında elkonulan ve aynı zamanda 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında olduğu değerlendirilerek gümrük idaresine teslim edilen eşya ile ilgili olarak, 6769 sayılı Kanun kapsamında dava açılması ve mahkemesince imhası yönünde karar verilmesi halinde; eşyanın depolanması, imhası ve yapılan diğer masraflar yükümlüsünden tahsil edilir." düzenlemesinin yer aldığı ve ilgi yazılar konusunun açıkça düzenlendiği görülmektedir. Dolayısıyla, 5607 sayılı Kanunda tanımlanan suçların konusunu oluşturan ve müsadere yaptırımının uygulanabileceği eşyanın sahibine iade edilemeyeceği, kaçak şüphesi ile elkonulan eşyanın gümrük idaresine teslim edileceği, 5607 sayılı Kanunda tanımlanan suçlar dolayısıyla açılan davalarda ilgili gümrük idaresinin davaya katılan olarak kabul edildiği ve Bakanlığımız personelinin bu Kanunla yaptırım altına alınan fiilleri önleme, izleme ve araştırmakla yükümlü olduğu, sınai mülkiyet haklarını ihlal ettiği şüphesi ile elkonulan eşyanın gümrük işlemleri ile bağlantısının kurulamaması halinde 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun 163 üncü maddesi kapsamında milli emlak birimlerince teslim alınacağı, gümrük idarelerince teslim alınmayacağı; ancak 5607 sayılı Kanun kapsamında dava açılması halinde gümrük idarelerine teslim edilebileceği hususlarında tereddüt bulunmamaktadır. Sonuç olarak, dava sürecinde suç vasfının değişmesi durumu dışında 6769 sayılı Kanun ve 5607 sayılı Kanun uygulamasının birbiriyle çakışması ihtimalinin ya da 5607 sayılı Kanun işlemi olmaksızın salt 6769 sayılı Kanun kapsamındaki bir eşyanın gümrük idaresi uhdesinde bulunması veya gümrük idaresince tasfiyesi durumlarının mümkün olmadığı anlaşılmaktadır. Ayrıca, gümrük işlemleri ile bağlantılı olmayan, 4458 sayılı Kanun ve/veya 5607 sayılı Kanun çerçevesinde olmayan sadece 6769 sayılı Kanun kapsamında olaylarda Bakanlığımızın yetkisinin bulunmadığı hususu tereddütten uzaktır. Yukarıda yer verilen maddi ve hukuki tespitler çerçevesinde yapılan değerlendirme sonucunda; aksine bir mahkeme kararı bulunmaması ve her somut olayın kendi şartları içinde ayrı ayrı değerlendirilmesi şartıyla, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu yanında 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında da davası devam eden eşya hakkında 6769 sayılı Kanunun 163 üncü maddesinin ikinci fıkrası kapsamında verilen bir imha kararı bulunmaması, ayrıca el koyma tarihinden itibaren altı ay, ancak eşyanın zarara uğraması veya değerinde esaslı ölçüde kayıp meydana gelme tehlikesinin varlığı veya muhafazasının ciddi külfet oluşturması halinde bir ay içinde, soruşturma aşamasında hâkim, kovuşturma aşamasında mahkeme tarafından tasfiye kararı verilmemiş ise eşyanın 5607 sayılı Kanunun 16/1 maddesi çerçevesinde tasfiye edilebileceği mütalaa edilmektedir. Bilgilerinize arz ederim. Av. Ebubekir AYDOĞDU Hukuk Hizmetleri Genel Müdürü