İlama bağlı ödemelerin muhasebe kaydında eksikliklere sebebiyet verilmemesi ve yapılacak işlemler

T.C. TİCARET BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı Sayı :E-73556404-951.01.04 Konu :İlama Bağlı Ödemelere İlişkin Muhasebe Kayıtlarında Eksikliklerin Bulunması 24.02.2022 / 72191131 DAĞITIM YERLERİNE Sayıştay Başkanlığının 2020 yılı denetimleri sonucunda düzenlenen Ticaret Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Denetimi Raporunda yer alan; "İlama Bağlı Ödemelere İlişkin Muhasebe Kayıtlarında Eksikliklerin Bulunması" konulu bulguda; ilama bağlı ödemelerin tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı ve idare aleyhine sonuçlanan davalar nedeniyle karşı taraf avukatına yapılan vekâlet ücreti ödemelerinin nazım hesaplarda izlenmediği hususu eleştirilmiştir. Söz konusu tenkitlere ilişkin 03.11.2021 tarihli ve E-83360003-845.01-00068754736 sayılı yazımızla Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü istenilmiş olup ekte gönderilen 04.02.2022 tarihli ve E-44613834-845.99-894168 sayılı cevabı yazısında; a) İlama bağlı ödemelerin tahakkuk kayıtlarının yapılmamasıyla ilgili olarak; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanununun "Ödenemeyen giderler ve bütçeleştirilmiş borçlar" başlıklı 34 üncü maddesi uyarınca Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin 247 inci maddesinde yer alan 323-Bütçeleştirilmiş Borçlar Hesabının ihdas edildiği, 07.03.2009 tarih ve 27162 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğü 29 Sıra Nolu Bütçeleştirilmiş Borçlar Hesabı Genel Tebliği ile de hesabın uygulanmasına ilişkin esas, usul ve sürelerin belirlendiği, Diğer taraftan; anılan Yönetmeliğinin "Defter ve belgelerin elektronik ortamda düzenlenmesi" başlıklı 557 nci maddesi uyarınca bütçede ödeneği öngörülmüş olmakla birlikte oluştuğu yer ve zamanda ödeneği bulunmayan giderler için kullanılan 323-Bütçeleştirilmiş Borçlar hesabının fiili olarak kullanımdan kaldırılarak MYS üzerinde yetkilendirilmiş strateji kullanıcısına "Bütçeleştirilmiş Borçlar Raporu" sunularak hesap kodlarından bağımsız bir sistemsel kurgu geliştirildiği, MYS üzerinde yer alan "Bütçeleştirilmiş Borçlar Raporu" tablosuna ilama bağlı borçların takibinin yapılabilmesi amacıyla gerekli tanımlamaların yapıldığı, b) İdare aleyhine sonuçlanan davalar nedeniyle karşı taraf avukatına yapılan vekâlet ücreti ödemelerinin nazım hesaplarda izlenmemesiyle ilgili olarak ise; 12.07.2012 tarihli ve B.07.0.MGM.0.46-210.16.01-7626 sayılı yazıları ile genel bütçeli idareler ile özel bütçeli idarelerin kullandıkları detaylı hesap planlarına vekâlet ücretlerinin dağıtımına ilişkin olarak gerekli yardımcı hesap kodlarının ihdas edilerek hesapların işleyişlerinin nasıl yapılacağının düzenlendiği, yaşanılan tereddütlerin giderilmesini teminen 22.06.2016 tarihli ve 90192509-220.05-12007 sayılı "Avukatlık Vekâlet Ücreti Ödemeleri" konulu yazılarının 81 İl Valiliği ve Merkez Saymanlık Müdürlüklerine gönderildiği ve genel bütçeli idareler aleyhine sonuçlanan davalarda karşı taraf avukatına yapılacak vekâlet ücreti ödemelerinin yasal kesintiler yapıldıktan sonra 630.03.04.20.90-Diğer Yasal Giderler yardımcı hesabında izlenmesi, aynı zamanda söz konusu ödemeler için 998.01.01-Diğer Nazım Hesaplar Hesabına borç, 999-Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabına alacak kaydı yapılması gerektiği belirtilmektedir. Bu kapsamda anılan Raporda yer alan "İlama Bağlı Ödemelere İlişkin Muhasebe Kayıtlarında Eksiklikler Bulunması" başlıklı bulgunun çözüme kavuşturulabilmesi, aynı hesap hatalarına sebebiyet verilmemesi ve Bakanlığımız mali tablolarının doğruluğunun ve güvenirliğinin sağlanabilmesi için yukarıda bahsi geçen mevzuat düzenlemeleri ve Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü dikkate alınarak işlem tesis edilmesi hususunda, Bilgilerini ve gereğini rica ederim. Süleyman ALICI Bakan a. Strateji Geliştirme Başkan V. Ek: Hazine ve Maliye Bakanlığı Yazısı Dağıtım: Gereği: Bilgi: Tüm Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğüne Müdürlükleri 81 İl Valiliği (Ticaret İl Müdürlüğü) Tüm Serbest Bölge Müdürlükleri T.C. HAZINE ve MALIYE BAKANLIGI Muhasebat Genel Müdürlüğü Sayı :E-44613834-845.99-894168 Konu :2020 Yılı Sayıştay Denetim Raporu TİCARET BAKANLIĞINA (Strateji Geliştirme Başkanlığı) İlgi: a) 21.05.2021 tarihli ve E-83360003-845.01-00064092085 sayılı yazınız. b) 16.06.2021 tarihli ve E-44613834-845.99-366673 sayılı yazımız. c) 03.11.2021 tarihli ve E-83360003-845.01-00068754736 sayılı yazınız. İlgi (c) yazıda özetle, Sayıştay Başkanlığı tarafından Bakanlığınıza yönelik hazırlanan 2020 yılı Denetim Raporu taslağında yer alan "İlama Bağlı Ödemelere İlişkin Muhasebe Kayıtlarında Eksiklikler Bulunması" başlıklı bulgu hakkında ilgi (a) yazı ile Bakanlığımız görüşünün talep edildiği, konuya ilişkin Genel Müdürlüğümüzce yapılan ve ilgi (b) yazımız ile Bakanlığınıza bildirilen değerlendirmenin Sayıştay Başkanlığına iletildiği, ancak söz konusu bulgunun 2020 Yılı Nihai Sayıştay Raporunda da yer aldığı belirtilerek eleştirilerin giderilmesini teminen konu hakkında Bakanlığımız (Muhasebat Genel Müdürlüğü) görüşünün bildirilmesi istenilmektedir. Bahse konu bulgulara ilişkin değerlendirmelerimiz aşağıda belirtilmiştir: a) Raporda yer alan ilama bağlı ödemelerin tahakkuk kayıtlarının yapılmaması bulgusunda; konusu belli bir miktar paranın ödenmesini gerektiren ve idare aleyhine sonuçlanan davalar için hükmedilen tutarlar ile vekâlet ücreti ve yargılama giderlerinin tahakkuk kayıtlarının yapılmaması hususu eleştiri konusu edilmiştir. Bilindiği üzere, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanununun "Ödenemeyen başlıklı 34 giderler ve bütçeleştirilmiş borçlar" üncü maddesinde; "Ödeme emri belgesine bağlandığı halde ödenemeyen tutarlar, bütçeye gider yazılarak emanet hesaplarına alınır ve buradan ödenir. Ancak, malın alındığı veya hizmetin yapıldığı malî yılı izleyen beşinci yılın sonuna kadar talep edilmeyen emanet hesaplarındaki tutarlar bütçeye gelir kaydedilir. Gelir kaydedilen tutarlar, mahkeme kararı üzerine ödenir. Kamu idarelerinin nakit mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması halinde giderler, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödenir. Ancak, sırasıyla kanunları gereğince diğer kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, prim, fon kesintisi, pay ve benzeri tutarlara, tarifeye bağlı ödemelere, ilama bağlı borçlara, ödenmemesi halinde gecikme cezası veya faiz gibi ek yük getirecek borçlara ve ödenmesi talep edilen emanet hesaplarındaki tutarlara öncelik verilir. İlgili olduğu malî yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde alacaklıları tarafından geçerli bir mazerete dayanmaksızın, yazılı talep edilmediğinden veya belgeleri verilmediğinden dolayı ödenemeyen borçlar zamanaşımına uğrayarak kamu idareleri lehine düşer. Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinde, bir taahhüde ve harcama talimatına dayanmayan giderlere ilişkin olup, Cumhurbaşkanlığı tarafından belirlenecek ekonomik kodlardan yapılan ve bütçede ödeneği öngörülmüş olmakla birlikte, oluştuğu yer ve zamanda ödeneği bulunmayan giderler; dayanağını oluşturan harcama belgeleri de eklenmek suretiyle usulüne göre gerçekleştirilerek ilgili hesaplara alınır ve ödeneğinin gelmesini müteakip ödenir. Bu tutarlara ilişkin ödenek gönderme belgeleri, en geç malî yılın sonuna kadar muhasebe birimine gönderilerek muhasebeleştirme işlemleri tamamlanır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar Hazine " hükmü yer almış, bu madde hükmü uyarınca ve Maliye Bakanlığınca belirlenir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin 247 inci maddesinde yer alan 323-Bütçeleştirilmiş Borçlar Hesabı ihdas edilmiş, 07.03.2009 tarih ve 27162 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Genel Müdürlüğümüz 29 Sıra Nolu Bütçeleştirilmiş Borçlar Hesabı Genel Tebliği ile de Hesabın uygulanmasına ilişkin esas, usul ve süreler belirlenmiştir. Diğer taraftan; 2017/7 sayılı "Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sistemi Politika Belgesi ve Eylem Planı" konulu Başbakanlık Genelgesi kapsamında Bakanlığımız (Muhasebat Genel Müdürlüğü) koordinasyonunda yürütülen Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sistemi (BKMYBS) Projesinin ilk adımını teşkil eden; entegrasyona açık, süreç yaklaşımını esas alan, elektronik belge altyapısına uygun Devlet Muhasebesi Bilişim Sistemi (DMBS) ve Mali Yönetim Sistemi (MYS) merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde uygulamaya alınmıştır. Bu çerçevede; harcama, varlık, e-fatura, yolluk, ödeme vb. mali işlemler harcama birimlerince MYS üzerinden gerçekleştirilmekte, yapılan işlemlere ilişkin otomatik muhasebe kayıtları da DMBS üzerinden oluşturulmaktadır. Bütçede ödeneği öngörülmüş olmakla birlikte oluştuğu yer ve zamanda ödeneği bulunmayan giderler için geliştirilen süreçte özetle; 29 Sıra Nolu Bütçeleştirilmiş Borçlar Hesabı Genel Tebliği ekinde yer alan ekonomik kodların yanı sıra diğer ekonomik kodlarla düzenlenen ödeme emri belgelerinde yeterli ödenek bulunmaması durumunda MYS üzerinde ödeme emri oluşturulmasına sistemsel olarak izin verilmekle birlikte ödeme emri belgesinin DMBS'ye gönderilmesi engellenmektedir. MYS üzerinde oluşturulan ödeme emrinde yer alan ekonomik koda ilişkin ödenek ihtiyacının harcama biriminin bağlı olduğu kamu idaresinin mali hizmetler birimine raporlanması ve harcama birimince ilgili ekonomik koda ilişkin ödenek karşılandıktan sonra ödeme emri belgesinin DMBS'ye iletilmesi sağlanmaktadır. Bununla birlikte, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun ek 4 üncü maddesine göre; Kanun kapsamında yer alan tüm iş ve işlemlerin elektronik ortamda gerçekleştirilebileceği, defter, kayıt, belge ve benzeri içeriklerin elektronik ortamda oluşturulması, kaydedilmesi, iletilmesi, muhafaza ve ibrazına ilişkin usul ve esasların belirlenmesinde, elektronik ortamda gerçekleştirilen işlemlerin kaynağı, bütünlüğü, gizliliği ve güvenliğinin sağlanmasına yönelik sertifika altyapısının oluşturulması veya mevcut olan altyapılarının kullanılmasında, ilgili bilişim sistemlerine yönelik her türlü birlikte işlerlik standartlarına ilişkin usul ve esasların belirlenmesinde Bakanlığımızın yetkili olduğu belirtilmektedir. Ayrıca Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin "Defter ve belgelerin elektronik ortamda düzenlenmesi" başlıklı 557 nci maddesinde ise; defter, belge ve kayıtların elektronik ortamda oluşturulması, kaydedilmesi, muhafazası ile defter ve belgelerin elektronik ortamda tutulması, düzenlenmesi ve yetkili mercilere verilmesi ve elektronik imzanın kullanımına ilişkin usul ve esasların gerektiğinde ilgili idarelerin de görüşü alınarak belirlenmesinde Bakanlığımızın yetkili olduğu ve bu kapsamda Bakanlığımızın Yönetmeliğin muhasebe, hesap, işlem, işleyiş ve şekil hükümlerinden farklı usul ve esas belirlemeye yetkili olduğu hükümlerine istinaden bütçede ödeneği öngörülmüş olmakla birlikte oluştuğu yer ve zamanda ödeneği bulunmayan giderler için kullanılan 323-Bütçeleştirilmiş Borçlar hesabı da fiili olarak kullanımdan kaldırılmış olup, bu işlemler için yukarıda detaylı biçimde açıklandığı gibi MYS üzerinde yetkilendirilmiş strateji kullanıcısına "Bütçeleştirilmiş Borçlar Raporu" sunularak hesap kodlarından bağımsız bir sistemsel kurgu geliştirilmiştir. Bu itibarla MYS üzerinde yer alan "Bütçeleştirilmiş Borçlar Raporu" tablosuna ilama bağlı borçların takibinin yapılabilmesi amacıyla gerekli tanımlamalar yapılmıştır. b) Raporda yer alan idare aleyhine sonuçlanan davalar nedeniyle karşı taraf avukatına yapılan vekâlet ücreti ödemelerinin nazım hesaplarda izlenmemesi bulgusunda; mali tabloların doğruluğunun ve güvenilirliğinin sağlanması için ödenecek avukatlık vekâlet ücretlerinin 998-DiğerNazım Hesaplar Hesabında izlenmemesi hususu eleştiri konusu edilmiştir. Bilindiği üzere;12.07.2012 tarihli ve B.07.0.MGM.0.46-210.16.01-7626 sayılı yazımız ile genel bütçeli idareler ile özel bütçeli idarelerin kullandıkları detaylı hesap planlarına vekâlet ücretlerinin dağıtımına ilişkin olarak gerekli yardımcı hesap kodları ihdas edilerek hesapların işleyişlerinin nasıl yapılacağı düzenlenmiş, ayrıca yaşanılan tereddütlerin giderilmesini teminen 22.06.2016 tarihli ve 90192509-220.05-12007 sayılı Avukatlık Vekâlet Ücreti Ödemeleri konulu yazımız ile 81 İl Valiliği ve Merkez Saymanlık Müdürlüklerine bilgilendirme yapılmıştır. Bu kapsamda, genel bütçeli idareler aleyhine sonuçlanan davalarda karşı taraf avukatına yapılacak vekâlet ücreti ödemelerinin yasal kesintiler yapıldıktan sonra 630.03.04.20.90-Diğer Yasal Giderler yardımcı hesabında izlenmesi, aynı zamanda söz konusu ödemeler için 998.01.01-Diğer Nazım Hesaplar Hesabına borç, 999-Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı Hesabına alacak kaydı yapılması gerektiği değerlendirilmektedir. Bilgilerini ve gereğini arz ederim. Serkan YÜCEER Bakan a. Muhasebat Genel Müdürü V.