İdari Yargılama Usulu Kanunu

İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU Kanun Numarası 2577 Kabul Tarihi 6/1/1982 R. Gazete Tarih 20/1/1982 Sayı: 17580 Düstur Tertip: 5 Cilt: 21 Sayfa..: 147 Danıştay Dava Daireleri Arasındaki İşbölümü (Danıştay Esas No 2016/72)Olağanüstü Hal Kapsamında Yargı Alanında Alınan Tedbirlere İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CK 2023-120)Danıştay Kararları 1 2 3 4Genelgeler 1 2 Covid-19 sürelerinin durdurulması § İdari davaların açılması: Madde 3 § Dava açma süresi: Madde 7 § İdari makamların sükutu: Madde 10 § İptal ve tam yargı davaları: Madde 12 § Doğrudan Doğruya tam yargı davası açılması: Madde 13 § Dosyaların incelenmesi: Madde 20 § Yürütmenin Durdurulması Madde 27 § Kararların sonuçları: Madde 28 § Hukuk Usulü Muhakemeleri kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı hal­ler: Madde 31 § İdari davalarda genel yetki: Madde 32 § Kamu görevlileri ile ilgili davalarda yetki: Madde 33 § Taşınmaz mallara ilişkin davalarda yetki: Madde 34 § Tam yargı davalarında yetki: Madde 36 § Vergi uyuşmazlıklarında yetki: Madde 37 § Bağlantılı davalar: Madde 38 § Görevsizlik ve yetkisizlik hallerinde yapılacak işlem: Madde 43 § Kararlara Karşı Başvuru Yolları İtiraz: Madde 45 § Temyiz: Madde 46 § Kararın bozulması: Madde 49 § Temyiz veya İtiraz istemlerinde yürütmenin durdurulması: Madde 52 § Yargılamanın yenilenmesi: Madde 53 § Kararın düzeltilmesi: Madde 54 § Yargılamanın yenilenmesine ve kararın düzeltilmesine ilişkin özel hükümler: Madde 55 BİRİNCİ BOLUM Genel Esaslar Kapsam ve nitelik: Madde 1 - 1. Danıştay, bölge İdare mahkemeleri, İdare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin görevine giren uyuşmazlıkların çözümü, bu Kanunda gösterilen usullere tabidir. 2. Danıştay, bölge İdare mahkemeleri, İdare mahkemeleri ve vergi mahkemele­rinde yazılı yargılama usulü uygulanır ve inceleme evrak üzerinde yapılır. İdari dava türleri ve İdari yargı yetkisinin Sınırı: Madde 2- 1. İdari dava türleri şunlardır: (Değişik: 10/6/1994-4001/1 md.) a) İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı İptaller için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan İptal davaları,(İptal: Ana.Mah.nin 21/9/1995 tarih ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile; Yeniden düzenleme: 8/6/2000 - 4577/5 md.) b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, c) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü İdari sözleşmelerden dolayı taraflar arasın­da çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar. (İptal: Ana.Mah.nin 21/9/1995 tarih ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile; Yeniden düzenleme: 8/6/2000 - 4577/5 md.) (Değişik: 18/12/1999-4492/6 md.) 2. İdari yargı yetkisi, İdari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun dene­timi ile sınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimi yapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde[1] gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilme­sini kısıtlayacak, İdari eylem ve işlem niteliğinde veya İdarenin takdir yetki­sini kaldıracak biçimde yargı kararı veremezler. 3. (09.07.2018 tarih ve 30473 Sayılı 3. Mükerrer R.G. KHK/703 ile yürürlükten kaldırılmıştır) İdari davaların açılması: Madde 3- 1. İdari davalar, Danıştay, İdare mahkemesi ve vergi mahkemesi başkanlıklarına hitaben yazılmış imzalı dilekçe­lerle açılır. (Değişik: 10/6/1994-4001/2 md.) 2. Dilekçelerde; a) Tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerinin ad ve soyadları ve­ya ünvanları ve adresleri ile gerçek kişilere ait Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, (05.07.2012 tarihli, 28344 sayılı R.G. 6352 s.k. ile değişik) b) Davanın konu ve sebepleri ile dayandığı deliller, c) Davaya konu olan İdari işlemin yazılı bildirim tarihi, d) Vergi, resim, harç, benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarına ilişkin davalarda tam yargı davalarında uyuşmazlık konusu miktar, e) Vergi davalarında davanın ilgili bulunduğu verginin veya vergi cezasının nevi ve yılı, tebliğ edilen ihbarnamenin tarihi ve Numarası ve varsa mükellef hesap Numarası, Gösterilir. 3. Dava konusu kararın ve belgelerin asılları veya örnekleri dava dilekçesi­ne eklenir. Dilekçeler ile bunlara ekli evrakın örnekleri karşı taraf sayısından bir fazla olur. Dilekçelerin verileceği yerler: Madde 4- Dilekçeler ve savunmalar ile davalara ilişkin her türlü evrak, Danıştay veya ait olduğu mahkeme başkanlıklarına veya bunlara gönderilmek üzere İdare veya vergi mahkemesi başkanlıklarına, İdare veya vergi mahkemesi bulunma­yan yerlerde büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde kalıp kalmadığına bakılmaksızın (05.07.2012 tarihli, 28344 sayılı R.G. 6352 s.k. ile değişik) asliye hukuk hakimliklerine veya yabancı memleketlerde Türk Konso­losluklarına verilebilir. Aynı dilekçe ile dava açılabilecek haller: Danıştay Kararları 1 Madde 5- 1. Her İdari işlem aleyhine ayrı ayrı dava açılır. Ancak, aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık yada sebep-sonuç ilişkisi bulunan birden fazla işleme karşı bir dilekçe ile de dava açılabilir. (Değişik: 10/6/1994 4001/3 md.) 2. Birden fazla şahsın müşterek dilekçe ile dava açabilmesi için davacıların hak veya menfaatlerinde iştirak bulunması ve davaya yol açan maddi olay veya hukuki sebeplerin aynı olması gerekir. Dilekçe üzerine uygulanacak işlem: Madde 6- 1. Danıştay, İdare mahkemesi ve vergi mahkemesi başkanlıklarına veya 4 ncü maddede yazılı yerlere verilen dilekçelerin harç ve posta ücretleri alındıktan sonra deftere derhal kayıtları yapılarak kayıt tarih ve sayısı dilek­çenin üzerine yazılır. Dava bu kaydın yapıldığı tarihte açılmış sayılır. 2. Davacılara, kayıt tarih ve sayısını gösteren imzalı ve mühürlü, pulsuz bir alındı kağıdı verilir. 3. 4'ncü maddede yazılı diğer yerlere verilen dilekçeler, en geç üç gün içinde Danıştay veya ait olduğu mahkeme başkanlığına taahhütlü olarak gönderilir. Bu yerlerde harç pulları bulunmadığı takdirde bunlara karşılık alınan para­ların miktarı ve alındı kağıdının tarih ve sayısı dilekçelere yazılır. 4. Herhangi bir sebeple harcı veya posta ücreti verilmeden veya eksik harç veya posta ücreti ile dava açılmış olması ha­linde, otuz gün içinde harcın ve posta ücretinin verilmesi ve tamamlanması hususu daire başkanı veya görevlendireceği tetkik hakimi, mahkeme başkanı veya hakim tarafından ilgiliye tebliğ olunur. Tebligata rağmen gereği yerine getirilmediği takdirde bildirim aynı şekilde bir daha tekrarlanır. Harç veya posta ücreti süresi içinde verilmez veya tamamlanmazsa davanın açılmamış sayılmasına karar verilir ve davacıya tebliğ olunur. (Değişik: 10/6/1994 - 4001/4 md.) 5. Dava açıldıktan sonra posta ücretinde tebliğ işlemlerinin yapılmasını engelleyecek şekilde azalma olması halinde, otuz gün içinde posta ücretinin tamamlanması daire başkanı veya görevlendireceği tetkik hakimi, mahkeme başkanı veya hakim tarafından ilgiliye tebliğ olunur. Tebligata rağmen gereği yerine getirilmediği takdirde bildirim aynı şekilde bir daha tekrarlanır. Posta ücreti süresi içinde tamamlanmazsa dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir. Bu kararın tebliği tarihinden başlayarak üç ay içinde, noksanı tamamlanmak suretiyle yeniden işleme konulması istenmediği tak­dirde davanın açılmamış sayılmasına karar verilir ve davacıya tebliğ olunur. (Değişik: 10/6/1994- 4001/4 md.) 6. 4 ve 5 inci fıkralardaki tebligat re'sen genel bütçeden yapılır. (Değişik: 10/6/1994 - 4001/4 md.) Dava açma süresi: Anayasa Mah. 2013/3963 s.Karar Genelgeler 1 2 Danıştay Kararları 1 2 3 4 Tasarruflu Yazılar 1 Madde 7- 1. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve İdare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür. 2. Bu süreler; a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı, b) Vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve ce­zalarından doğan uyuşmazlıklarda: Tahakkuku tahsile bağlı olan vergilerde tahsi­latın; tebliğ yapılan hallerde veya tebliğ yerine geçen işlemlerde tebliğin; tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödemenin; tescile bağlı vergilerde tescilin yapıldığı ve İdarenin dava açması gereken konularda ise il­gili merci veya komisyon kararının İdareye geldiği; Tarihi izleyen günden başlar. 3. Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yo­luyla bildirim yapılan hallerde, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün sonra işlemeye başlar. 4. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine İlgililer, dü­zenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabi­lirler. Düzenleyici işlemin İptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin İptaline engel olmaz. Sürelerle ilgili genel esaslar Genelgeler 1 2 Madde 8- 1. Süreler, tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itiba­ren işlemeye başlar. 2. Tatil günleri sürelere dahildir. Şu kadarki, sürenin son günü tatil günü­ne rastlarsa, süre tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar. 3. Bu Kanunda yazılı sürelerin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına rastlar­sa bu süreler, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır. Görevli olmayan yerlere başvurma: Madde 9- 1. Çözümlenmesi Danıştayın, İdare ve vergi mahkemelerinin görevlerine girdiği halde, adli (…)[2] yargı yerleri­ne açılmış bulunan davaların görev noktasından reddi halinde, bu husustaki ka­rarların kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli mahkeme­de dava açılabilir. Görevsiz yargı merciine başvurma tarihi, Danıştaya, İdare ve vergi mahkemelerine başvurma tarihi olarak kabul edilir. (Değişik: 5/4/1990 - 3622/2 md.) 2. Adli (…)[3] yargı yerlerine açılan ve görevsizlik sebebiyle reddedi­len davalarda, görevsizlik kararının kesinleşmesinden sonra birinci fıkrada ya­zılı otuz günlük süre geçirilmiş olsa dahi, İdari dava açılması için öngörülen süre henüz dolmamış ise bu süre içinde İdari dava açılabilir. İdari makamların sükutu: Genelgeler 1 Danıştay Kararları 1 Madde 10 - 1. İlgililer, haklarında İdari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için İdari makamlara başvurabilirler. 2. Otuz[4] gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İlgililer otuz[5] günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştaya, İdare ve vergi mahkemelerine dava açabilirler. Otuz[6] günlük süre içinde İdarece verilen cevap kesin değilse ilgi­li bu cevabı, isteminin reddi sayarak dava açabileceği gibi, kesin cevabı da bekleyebilir. Bu takdirde dava açma süresi işlemez. Ancak, bekleme süresi baş­vuru tarihinden itibaren dört[7] ayı geçemez. Dava açılmaması veya davanın süreden reddi hallerde, otuz günlük[8] sürenin bitmesinden sonra yetkili İdari makam­larca cevap verilirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava aça­bilirler. (Değişik: 10/6/1994- 4001/5 md.) 3. (Mülga; 10/6/1994 - 4001/5 md.) Üst makamlara başvurma: Anayasa Mah. 2013/3963 s.Karar Danıştay Kararları 1 Genelgeler 1 Madde 11 - 1. İlgililer tarafından İdari dava açılmadan önce, İdari işlemin kaldırılması, geri alınması değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, İdari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan İdari dava açma süresini durdurur. 2. Otuz[9] gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. 3. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katı­lır. 4. (Mülga: 10/6/1994 - 4001/6 md.) İptal ve tam yargı davaları: Madde 12 - İlgililer haklarını ihlal eden bir İdari işlem dolayısıyla Danıştaya ve İdare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine, bu husustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halinde verilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabilirler. Bu halde de ilgililerin 11'nci madde uyarınca idareye başvurma hakları saklıdır. Doğrudan doğruya tam yargı davası açılması: Genelgeler 1 Madde 13 - 1. İdari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendik­leri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili İdareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri ge­reklidir. Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istek hakkında otuz[10] gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir. 2. Görevli olmayan adli (…)[11] yargı mercilerine açılan tam yargı davasının görev yönünden reddi halinde sonradan İdari yargı mercilerine açılacak dava­larda, birinci fıkrada öngörülen İdareye başvurma şartı aranmaz. Dilekçeler üzerine İlk inceleme: Madde 14- 1. Dilekçeler Danıştayda Evrak Müdürlüğünce kaydedilir ve Genel Sekreterlikçe görevli dairelere havale olunur. 2. Bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinde dilekçeler, evrak bürosunca kaydedilerek ilgili mahkemelere havale olunur. Dilekçe sahibine evrakın tarih ve sayısını gösterir ücretsiz bir alındı kâğıdı verilir. (05.07.2012 tarihli, 28344 sayılı R.G. 6352 s.k. ile değişik)[12] 3. Dilekçeler, Danıştayda daire başkanının görevlendireceği bir tetkik hakimi, idare ve vergi mahkemelerinde ise mahkeme başkanı veya görevlendireceği bir üye taraflardan: (Değişik: 5/4/1990 - 3622/5 md.) a) Görev ve yetki, b) İdari merci tecavüzü c) Ehliyet, d) İdari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup ol­madığı, e) Süre aşımı, f) Husumet, g) 3 ve 5 inci maddelere uygun olup olmadıkları, Yönlerinden sırasıyla incelenir. 4. Dilekçeler bu yönlerden kanuna aykırı görülürse durum; görevli daire veya mahkemeye bir rapor ile bildirilir. Tek ha­kimle çözümlenecek dava dilekçeleri için rapor düzenlenmez ve 15 inci madde hükümleri ilgili hakim tarafından uygulanır. 3 üncü fıkraya göre yapılacak incele­me ve bu fıkra ile 5 inci fıkraya göre yapılacak işlemler dilekçenin alındığı tarihten itibaren en geç on beş gün içinde sonuçlandırılır. (Değişik: 5/4/1990 - 3622/5 md.) 5. İlk incelemeyi yapanlar, bu noktalardan kanuna aykırılık görmezler veya daire veya mahkeme tarafından İlk inceleme raporu yerinde görülmezse, tebligat işlemi yapılır. 6. Yukarıdaki hususların İlk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15'nci madde hükmü uygulanır. İlk inceleme üzerine verilecek karar: Danıştay Kararları 1 2 3 Madde 15 - 1. Danıştay veya İdare ve vergi mahkemelerince yukarıdaki maddenin 3 üncü fıkrasında yazılı hususlarda kanuna aykırılık görülürse, 14 üncü maddenin; (Değişik: 5/4/1990-3622/6 md.) a) 3/a bendine göre adli (…)[13] yargının görevli olduğu konularda açılan davaların reddine; İdari yargının görevli olduğu konularda ise görevli veya yet­kili olmayan mahkemeye açılan davanın görev veya yetki yönünden reddedilerek da­va dosyasının görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesine, b) 31c, 3/d ve 3/e bentlerinde yazılı hallerde davanın reddine, c) 3/f bendine göre, davanın hasım gösterilmeden veya yanlış hasım gösteri­lerek açılması halinde, dava dilekçesinin tespit edilecek gerçek hasma tebliğine d) 3/g bendinde yazılı halde otuz gün içinde 3 ve 5 inci maddelere uygun şe­kilde yeniden düzenlenmek veya noksanlar tamamlanmak yahut (c) bendinde yazılı hallerde, ehliyetli olan şahsın avukat olmayan vekili tarafından dava açılmış ise otuz gün içinde bizzat veya bir avukat vasıtasıyla dava açılmak üzere dilek­çelerin reddine, e) 3/b bendinde yazılı halde dilekçelerin görevli İdare merciine tevdiine, Karar verilir. 2. Dilekçelerin görevli mercie tevdii halinde Danıştaya veya ilgili mahke­meye başvurma tarihi, merciine başvurma tarihi olarak kabul edilir. 3. Dilekçelerin 3'üncü maddeye uygun olmamaları dolayısıyla reddi halinde yeni dilekçeler için ayrıca harç alınmaz. 4. İlk inceleme üzerine Danıştay veya mahkemelerce verilen; bu maddenin 1/a bendinde belirtilen İdari yargının görevli olduğu konularda davanın görev ve yetki yönünden reddine ilişkin kararlarla, 1/c bendinde yazılı gerçek hasma tebliğ ve 1/d bendindeki dilekçe red kararları dı­şında, ilgisine göre istinaf ya da temyiz yoluna[14] başvurulabilir. (Değişik: 10/6/1994 - 4001/7 md.) 5. 1 inci fıkranın (d) bendine göre dilekçenin reddedilmesi üzerine, yeniden verilen dilekçelerde aynı yanlışlıklar yapıldığı takdirde dava reddedilir. (Ek: 5/4/1990 - 3622/6 md.) Tebligat ve cevap verme: Danıştay Kararları 1 Genelgeler 1 Madde 16- 1. Dava dilekçelerinin ve eklerinin birer örneği davalıya, dava­lının vereceği savunma davacıya tebliğ olunur. 2. Davacının ikinci dilekçesi davalıya, davalının vereceği ikinci savunma da davacıya tebliğ edilir. Buna karşı davacı cevap veremez. Ancak, davalının ikinci savunmasında, davacının cevaplandırmasını gerektiren hususlar bulunduğu, davanın görülmesi sırasında anlaşılırsa, davaya cevap vermesi için bir süre verilir. 3. Taraflar, yapılacak tebliğlere karşı, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde cevap verebilirler. Bu süre, ancak haklı sebeplerin bulunması halinde, taraflardan birinin isteği üzerine görevli mahkeme kararı ile otuz günü geçmemek ve bir defaya mahsus olmak üzere uzatılabilir Sürenin geçmesinden sonra yapılan uzatma talepleri kabul edilmez. 4. Taraflar, sürenin geçmesinden sonra verecekleri savunmalara veya ikinci dilekçelere dayanarak hak iddia edemezler. Ancak, tam yargı davalarında dava dilekçesinde belirtilen miktar, süre veya diğer usul kuralları gözetilmeksizin nihai karar verilinceye kadar, harcı ödenmek suretiyle bir defaya mahsus olmak üzere artırılabilir ve miktarın artırılmasına ilişkin dilekçe otuz gün içinde cevap verilmek üzere karşı tarafa tebliğ edilir. (İkinci cümle 30.04.2013 tarihli ve 28633 sayılı R.G. 6459 s.k. ile eklenmiştir) 5. Davalara ilişkin işlem dosyalarının aslı veya onaylı örneği İdarenin savunması ile birlikte, Danıştay veya ilgili mahkeme başkanlığına gönderilir. (Değişik: 10/6/1994 - 4001/8 md.) 6. Danıştayda ilk derece mahkemesi sıfatıyla görülen davalarda savcının esas hakkındaki yazılı düşüncesi taraflara tebliğ edilir. Taraflar, tebliğden itibaren on gün içinde görüşlerini yazılı olarak bildirebilirler. (05.07.2012 tarihli, 28344 sayılı R.G. 6352 s.k. ile eklenmiştir) Duruşma: Genelgeler 1 Madde 17- 1. Danıştay ile idare ve vergi mahkemelerinde açılan iptal ve yirmibeşbin Türk Lirasını[15] aşan tam yargı davaları ile tarh edilen vergi, resim ve harçlarla benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları toplamı yirmibeşbin Türk Lirasını[16] aşan vergi davalarında, taraflardan birinin isteği üzerine duruşma yapılır. (Değişik: 5/4/1990 - 3622/7 md.) [17] 2. Temyiz ve istinaflarda[18] duruşma yapılması tarafların istemine ve Danıştay veya ilgili Bölge İdare Mahkemesi kararına bağlıdır. 3. Duruşma talebi, dava dilekçesi ile cevap ve savunmalarda yapılabilir. 4. 1 ve 2'nci fıkralarda yer alan kayıtlara bağlı olmaksızın Danıştay, mahkeme ve hakim kendiliğinden duruşma yapılmasına karar verebilir.(Değişik: 5/4/1990 - 3622/7 md.) 5. Duruşma davetiyeleri duruşma gününden en az otuz gün önce taraflara gön­derilir. Duruşmalara ilişkin esaslar: Madde 18- 1. Duruşmalar açık olarak yapılır. Genel ahlakın veya kamu güvenliğinin gerekli kıldığı hallerde, görevli daire veya mahkemenin kararı ile, duruşmanın bir kısmı veya tamamı gizli olarak yapılır. 2. Duruşmaları başkan yönetir. 3. Duruşmalarda taraflara ikişer defa söz verilir. Taraflardan yalnız biri gelirse onun açıklamaları dinlenir; hiç biri gelmezse duruşma açılmaz, inceleme evrak üzerinde yapılır. 4. Danıştayda görülen davaların duruşmalarında savcının bulunması şarttır. Taraflar dinlendikten sonra savcı yazılı düşüncesini açıklar. Bundan sonra ta­raflara son olarak ne diyecekleri sorulur ve duruşmaya son verilir. 5. Duruşmalı işlerde savcılar, keşif, bilirkişi incelemesi veya delil tespi­ti yapılmasını yahut işlem dosyasının getirtilmesini istedikleri takdirde, bu istekleri görevli daire veya kurul tarafından kabul edilmezse, işin esası hak­kında ayrıca yazılı olarak düşünce bildirirler. Duruşmalı işlerde karar verilmesi: Madde 19- Duruşma yapıldıktan sonra en geç on beş gün içinde karar verilir. Ara kararı verilen hallerde, bu kararın yerine getirilmesi üzerine, dosyalar öncelikle incelenir. (Değişik birinci cümle: 10/6/1994- 4001/9 md.) Dosyaların incelenmesi: Genelgeler 1 2 Madde 20 - 1. Danıştay, bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemeleri, bakmakta oldukları davalara ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar[19]. Mahkemeler belir­lenen süre içinde lüzum gördükleri evrakın gönderilmesini ve her türlü bilgile­rin verilmesini taraflardan ve ilgili diğer yerlerden isteyebilirler. Bu husustaki kararların, İlgililerce, süresi içinde yerine getirilmesi mecburidir. Haklı sebeplerin bulunması halinde bu süre, bir defaya mahsus olmak üzere uzatılabi­lir. 2. Taraflardan biri ara kararının icaplarını yerine getirmediği takdirde, bu durumun verilecek karar üzerindeki etkisi mahkemece önceden takdir edilir ve ara kararında bu husus ayrıca belirtilir. 3. Ancak, istenen bilgi ve belgeler Devletin güvenliğine veya yüksek men­faatlerine veya Devletin güvenliği ve yüksek menfaatleriyle birlikte yabancı devletlere de ilişkin ise, Cumhurbaşkanı ya da ilgili Cumhurbaşkanı yardımcısı veya[20] bakan, gerekçesini bildirmek su­retiyle, söz konusu bilgi ve belgeleri vermeyebilir. Verilmeyen bilgi ve belgelere dayanıla­rak ileri sürülen savunmaya göre karar verilemez.[21] 4. (Mülga: 10/6/1994- 4001/10 md.) 5. Danıştay, bölge İdare, İdare ve vergi mahkemelerinde dosyalar, bu Kanun ve diğer kanunlarda belirtilen öncelik veya ivedilik durumları ile Danıştay için Başkanlar Kurulunca; diğer mahkemeler için Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca konu itibariyle tespit edilip Resmi Gazete'de ilan edilecek öncelikli işler gözönünde bulundurulmak suretiyle geliş tarihlerine göre incelenir ve tekemmül ettikleri sıra dahilinde bir karara bağ­lanır. Bunların dışında kalan dosyalar ise tekemmül ettikleri sıraya göre ve te­kemmül tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırılır. (Değişik: 5/4fl990 - 3622/8 md.)[22] 6. Bölge idare mahkemelerindeki istinaf kanun yolu incelemeleri ile idare ve vergi mahkemelerinde heyet halinde görülen davalarda, birinci fıkrada belirtilen bilgi ve belgelerin istenmesine ve ek süre verilmesine ilişkin ara kararları daire başkanı, mahkeme başkanı veya dosyanın havale edildiği üye tarafından da verilebilir. (05.07.2012 tarihli, 28344 sayılı R.G. 6352 s.k. ile eklenmiştir) (05.08.2017 tarihli ve 30145 sayılı Mükerrer R.G. 7035 s.k.ile değişik)[23] İvedi yargılama usulü: (28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile eklenmiştir) MADDE 20/A- 1. İvedi yargılama usulü aşağıda sayılan işlemlerden doğan uyuşmazlıklar hakkında uygulanır: a) İhaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri. b) Acele kamulaştırma işlemleri. c) Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları. d) 12/3/1982 tarihli ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca yapılan satış, tahsis ve kiralama işlemleri. e) 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca, idari yaptırım kararları hariç çevresel etki değerlendirmesi sonucu alınan kararlar. f) 16/5/2012 tarihli ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun uyarınca alınan Cumhurbaşkanı[24] kararları. 2. İvedi yargılama usulünde: a) Dava açma süresi otuz gündür. b) Bu Kanunun 11 inci maddesi hükümleri uygulanmaz. c) Yedi gün içinde ilk inceleme yapılır ve dava dilekçesi ile ekleri tebliğe çıkarılır. d) Savunma süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren on beş gün olup, bu süre bir defaya mahsus olmak üzere en fazla on beş gün uzatılabilir. Savunmanın verilmesi veya savunma verme süresinin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır. e) Yürütmenin durdurulması talebine ilişkin olarak verilecek kararlara itiraz edilemez. f) Bu davalar dosyanın tekemmülünden itibaren en geç bir ay içinde karara bağlanır. Ara kararı verilmesi, keşif, bilirkişi incelemesi ya da duruşma yapılması gibi işlemler ivedilikle sonuçlandırılır. g) Verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir. h) Temyiz dilekçeleri üç gün içinde incelenir ve tebliğe çıkarılır. Bu Kanunun 48 inci maddesinin bu maddeye aykırı olmayan hükümleri kıyasen uygulanır. ı) Temyiz dilekçelerine cevap verme süresi on beş gündür. i) Danıştay evrak üzerinde yaptığı inceleme sonunda, maddi vakıalar hakkında edinilen bilgiyi yeterli görürse veya temyiz sadece hukuki noktalara ilişkin ise yahut temyiz olunan karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise işin esası hakkında karar verir. Aksi hâlde gerekli inceleme ve tahkikatı kendisi yaparak esas hakkında yeniden karar verir. Ancak, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan temyizi haklı bulduğu hâllerde kararı bozmakla birlikte dosyayı geri gönderir. Temyiz üzerine verilen kararlar kesindir. j) Temyiz istemi en geç iki ay içinde karara bağlanır. Karar en geç bir ay içinde tebliğe çıkarılır. Merkezî ve ortak sınavlara ilişkin yargılama usulü (11.09.2014 tarihli, 29116 (Mükerrer) sayılı R.G. 6552 s.k. ile eklenmiştir) MADDE 20/B - 1. Millî Eğitim Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılan merkezî ve ortak sınavlar, bu sınavlara ilişkin iş ve işlemler ile sınav sonuçları hakkında açılan davalara ilişkin yargılama usulünde: a) Dava açma süresi on gündür. b) Bu Kanunun 11 inci maddesi hükümleri uygulanmaz. c) Yedi gün içinde ilk inceleme yapılır ve dava dilekçesi ile ekleri tebliğe çıkarılır. ç) Savunma süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren üç gün olup, bu süre bir defaya mahsus olmak üzere en fazla üç gün uzatılabilir. Savunmanın verilmesi veya savunma verme süresinin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır. d) Yürütmenin durdurulması talebine ilişkin olarak verilecek kararlara itiraz edilemez. e) Bu davalar dosyanın tekemmülünden itibaren en geç on beş gün içinde karara bağlanır. Ara kararı verilmesi, keşif, bilirkişi incelemesi ya da duruşma yapılması gibi işlemler ivedilikle sonuçlandırılır. f) Verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir. g) Temyiz dilekçeleri üç gün içinde incelenir ve tebliğe çıkarılır. Bu Kanunun 48 inci maddesinin bu maddeye aykırı olmayan hükümleri kıyasen uygulanır. ğ) Temyiz dilekçelerine cevap verme süresi beş gündür. h) Danıştay evrak üzerinde yaptığı inceleme sonunda, maddi vakalar hakkında edinilen bilgiyi yeterli görürse veya temyiz sadece hukuki noktalara ilişkin ise yahut temyiz olunan karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise işin esası hakkında karar verir. Aksi hâlde gerekli inceleme ve tahkikatı kendisi yaparak esas hakkında yeniden karar verir. Ancak, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan temyizi haklı bulduğu hâllerde kararı bozmakla birlikte dosyayı geri gönderir. Temyiz üzerine verilen kararlar kesindir. ı) Temyiz istemi en geç on beş gün içinde karara bağlanır. Karar en geç yedi gün içinde tebliğe çıkarılır. 2. Millî Eğitim Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılan merkezî ve ortak sınavlar, bu sınavlara ilişkin iş ve işlemler ile sınav sonuçları hakkında açılan davalarda verilen yürütmenin durdurulması ve iptal kararları, söz konusu sınava katılan kişilerin lehine sonuç doğuracak şekilde uygulanır. Askerî hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıklara dair hükümler: (30.06.2021 / 31527 sayılı R.G. 7329 s.k. ile eklenmiştir) MADDE 20/C- 1. Bu madde; Millî Savunma Bakanlığı kadrolarında çalışan kamu görevlileri ile 25/6/2019 tarihli ve 7179 sayılı Askeralma Kanunu kapsamında askerlik hizmetini yerine getiren yedek subaylar ve yedek astsubaylar ile erbaş ve erleri ilgilendiren ve askerî hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıklar hakkında uygulanır. 2. Dava dilekçelerinde, 3 üncü maddenin ikinci fıkrasında sayılanlara ilaveten bu madde kapsamındakilerin sicili, varsa sınıfı ve rütbesi de gösterilir. 3. Dilekçeler ile davalara ilişkin her türlü evrak, 4 üncü maddede belirtilen yerlere ilaveten ilgili idari yargı merciine gönderilmek üzere en yakın amirlere verilebilir. 4. Savaş hâlinde yürütmenin durdurulmasına karar verilemez. 5. Olağanüstü hâller sebebiyle alınan tedbirlerin uygulanmasında görevlendirilenlerin naklen atanmalarına ilişkin iptal davalarında, yürütmenin durdurulmasına karar verilemez. 6. Yüksek Askerî Şûranın terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma işlemleri hariç her türlü ilişik kesme kararlarına karşı yargı yolu açıktır. Sonradan ibraz olunan belgeler: Madde 21- Dilekçeler ve savunmalarla birlikte verilmeyen belgeler, bunların vaktinde ibraz edilmelerine imkan bulunmadığına mahkemece kanaat getirilirse, kabul ve diğer tarafa tebliğ edilir. Bu belgeler duruşmada ibraz edilir ve diğer taraf cevabını hemen verebileceğini beyan eder veya cevap yermeye lüzum görmez­se, ayrıca tebliğ edilmez. Davaların karara bağlanması: Madde 22 - 1. Konular aydınlandığında meseleler sırasıyla oya konulur ve ka­rara bağlanır. 2. 15'inci maddede sayılan sebeplerden biri ile veya yargılama usullerine ilişkin meselelerde azınlıkta kalanlar işin esası hakkında da oylarını kullanır­lar. Azınlıkta kalanların görüşleri, kararların altına yazılır. Tutanaklar: Madde 23- Her dava dosyası için görüşmelere katılan başkan ve üyelerin, Danıştayda düşünce veren savcının, tetkik hakiminin ve tarafların ad ve soyadları­nı, incelenen dosya Numarasını, kısaca dava konusunu ve verilen kararın netice­sini, çoğunlukta ve azınlıkta bulunanları gösteren bir tutanak düzenlenir. Bu tutanaklar görüşmelere katılanlar tarafından aynı toplantıda imzalanır ve dosya­larında saklanır. Kararlarda bulunacak hususlar: Madde 24- Kararlarda: a) Tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerinin ad ve soyadları ya­hut unvanları ve adresleri, b) Davacının ileri sürdüğü olayların ve dayandığı hukuki sebeplerin özeti istem sonucu ile davalının savunmasının özeti, c) Danıştayda görülen davalarda tetkik hakimi ve savcının ad ve soyadları ile düşünceleri, (Değişik: 10/6/1994- 4001/11 md.) d) Duruşmalı davalarda duruşma yapılıp yapılmadığı, yapılmış ise hazır bulu­nan taraflar ve vekil veya temsilcilerinin ad ve soyadları, e) Kararın dayandığı hukuki sebepler ile gerekçesi ve hüküm; tazminat davala­rında hükmedilen tazminatın miktarı, f) Yargılama giderleri ve hangi tarafa yükletildiği, g) Kararın tarihi ve oybirliği ile mi, oy çokluğu ile mi verildiği, h) Kararı veren mahkeme başkan ve üyelerinin veya hakimin ad ve soyadları ve imzaları ve varsa karşı oyları, ı) Kararı veren dairenin veya mahkemenin adı ve dosyanın esas ve karar Numarası, Belirtilir. Kararlar, verildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yazılır ve imzalanır(Son cümle 14.07.2021 / 31541 sayılı R.G. 7331 s.k. ile eklenmiştir). Kararların saklanması ve tebliği: Madde 25- Kararın mahkeme başkanı ve üyeleri veya hekimi tarafından imzalı asıllarından biri, karar dosyasına, diğeri de dava dosyasına konur; mahkeme mührü ve başkan yahut hakim, Danıştayda daire veya kurul başkanı veya görevlendire­ceği bir üye imzasıyla tasdikli birer örneği de taraflara tebliğ edilir. Tarafların kişilik veya niteliğinde değişiklik: Madde 26- 1. Dava esnasında ölüm veya herhangi bir sebeple tarafların kişi­lik veya niteliğinde değişiklik olursa, davayı takip hakkı kendisine geçenin başvurmasına kadar; gerçek kişilerden olan tarafın ölümü halinde, İdarenin mi­rasçılar aleyhine takibi yenilemesine kadar dosyanın işlemden kaldırılmasına il­gili mahkemece karar verilir. Dört ay içinde yenileme dilekçesi verilmemiş ise, varsa yürütmenin durdurulması kararı kendiliğinden hükümsüz kalır. 2 Yalnız öleni ilgilendiren davalara ait dilekçeler İptal edilir. 3. Davacının gösterdiği adrese tebligat ya­pılamaması halinde, yeni adresin bildirilmesine kadar dava dosyası işlemden kal­dırılır ve varsa yürütmenin durdurulması kararı kendiliğinden hükümsüz kalır. (Değişik: 5/4/1990 - 3622/9 md.) Dosyanın işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak bir yıl içinde yeni adres bildirilmek suretiyle yeniden işleme konulması istenmediği takdirde, davanın açılmamış sayılmasına karar verilir. 4. Dosyaların işlemden kaldırılmasına ve davanın açılmamış sayılmasına dair kararlar diğer tarafa tebliğ edilir. (Değişik: 5/4/1990 - 3622/9 md.) Yürütmenin Durdurulması Danıştay Kararları 1 2 Genelgeler 1 Tasarruflu Yazılar 1 Madde 27- 1. Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz. (Değişik: 10/6/1994 - 4001/12 md.) 2. Danıştay veya idari mahkemeler, idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilirler. Uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerin yürütülmesi, savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere, idarenin savunması alınmaksızın da durdurulabilir. Ancak, kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin idari işlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerden sayılmaz[25] Yürütmenin durdurulması kararlarında idari işlemin hangi gerekçelerle hukuka açıkça aykırı olduğu ve işlemin uygulanması halinde doğacak telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğunun belirtilmesi zorunludur. Sadece ilgili kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi[26] hükmünün iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulduğu gerekçesiyle yürütmenin durdurulması kararı verilemez. (05.07.2012 tarihli, 28344 sayılı R.G. 6352 s.k. ile değişik)[27] 3. Dava dilekçesi ve eklerinden yürütmenin durdurulması isteminin yerinde olmadığı anlaşılırsa, davalı idarenin savunması alınmaksızın istem reddedilebilir. (05.07.2012 tarihli, 28344 sayılı R.G. 6352 s.k. ile eklenmiştir) 4. Vergi mahkemelerinde, vergi uyuşmazlıklarından doğan davaların açılması, tarh edilen vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümlerin ve bunların zam ve cezalarının dava konusu edilen bölümünün tahsil işlemlerini durdurur. Ancak, 26'ncı maddenin 3 üncü fıkrasına göre işlemden kaldırılan vergi davası dosyala­rında tahsil işlemi devam eder. Bu şekilde işlemden kaldırılan dosyanın yeniden işleme konulması ile ihtirazı kayıtla verilen beyannameler üzerine yapılan işlemlerle tahsilat işlemlerinden dolayı açılan davalar, tahsil işlemini durdurmaz. Bunlar hakkında yürütmenin durdurulması istenebilir. Vergi kanunları uyarınca iadesi talep edilen vergilere ilişkin olarak açılan davalarda, dava konusu tutarın yüzde ellisi oranında teminat alınmadan yürütmenin durdurulması kararı verilemez[28](Son cümle 22.01.2022 / 31727 sayılı R.G. 7351 s.k. ile eklenmiştir). 5. Yürütmenin durdurulması istemli davalarda 16'ncı maddede yazılı süreler kısaltılabileceği gibi, tebliğin memur eliyle yapılmasına da karar verilebilir. 6. Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; ancak, durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. Taraflar arasında teminata ilişkin olarak çıkan anlaşmazlıklar, yürütmenin durdurulması hakkında karar ve­ren daire, mahkeme veya hakim tarafından çözümlenir. İdareden ve adli yardımdan faydalanan kimselerden teminat alınmaz. 7. Yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlar; Danıştay dava dairelerince verilmişse konusuna göre İdari veya Vergi Dava Daireleri Genel Kurullarına, bölge İdare mahkemesi kararlarına karşı en yakın bölge İdare mahkemesine, İdare ve vergi mahkemeleri ile tek hakim tarafından verilen kararlara karşı bölge İdare mahkemesine (…)[29] kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere İtiraz edilebilir. İtiraz edilen merciler, dosyanın kendisine gelişinden itibaren yedi gün içinde karar vermek zorundadır. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir. 8. Yürütmenin durdurulması kararı verilen dava dosyaları öncelikle incelenir ve karara bağlanır. 9. Yürütmenin durdurulmasına dair verilen kararlar onbeş gün içinde yazılır ve imzalanır. (05.07.2012 tarihli, 28344 sayılı R.G. 6352 s.k. ile eklenmiştir) 10. Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulamaz. (05.07.2012 tarihli, 28344 sayılı R.G. 6352 s.k. ile eklenmiştir) Kararların sonuçları: Danıştay 7.Dairesi K.2019/2181 K.2019/2182 Genelgeler 1 2 Tasarruflu Yazılar 1 2 3 4 5 6 7 Madde 28 - 1. Danıştay, bölge İdare mahkemeleri, İdare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksiz­in işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın İdareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez. (…)[30] (…)[31] ancak disiplin hükümleri saklıdır[32]. Millî Savunma Bakanlığı merkez, taşra, yurt dışı teşkilatı ile bağlı, ilgili, ilişkili ve bünyesindeki kuruluşlarda görevli personel ve bunların adayları ile Milli Savunma Üniversitesinde eğitim gören askeri öğrenci ve bunların adayları hakkında; Jandarma, Sahil Güvenlik ve Emniyet teşkilatlarında görevli personel ve bunların adayları ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi, Polis Akademisi ve bunlara bağlı eğitim ve öğretim kurumlarındaki öğrenciler ile bunların adayları hakkında; Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı personeli hakkında; terör örgütleriyle eylem birliği içerisinde olmak, bu örgütlere yardım etmek, kamu imkân ve kaynaklarını bu örgütleri desteklemeye yönelik kullanmak ya da kullandırmak, bu örgütlerin propagandasını yapmak, bu örgütlerle iltisaklı olmak gerekçeleriyle kamu görevine alınmayan veya kamu görevinden veya meslekten ayrılan/çıkarılan yahut sözleşmesi feshedilenlerle ilgili idari davalar ile 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 35 inci maddesi uyarınca tesis edilen idari işlemlere yönelik açılan idari davalar ile ilgili mevzuat uyarınca gerçekleştirilen güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması işlemlerinin idarece olumsuz değerlendirilmesi sonucu söz konusu idari işleme yönelik açılan davalarda verilen ve göreve iade sonucunu doğuran mahkeme kararları uyarınca tesis edilecek işlemler, nihai kararların kesinleşmesinden sonra yerine getirilir[33]. (11.07.2026 / 33307 sayılı R.G. 7588 s.k.) 2. Konusu belli bir miktar paranın ödenmesini gerektiren davalarda hükmedilen miktar ile her türlü davalarda hükmedilen vekalet ücreti ve yargılama giderleri, davacının veya vekilinin davalı idareye yazılı şekilde bildireceği banka hesap numarasına, bu bildirim tarihinden itibaren, birinci fıkrada belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde yatırılır. Birinci fıkrada belirtilen süreler içinde ödeme yapılmaması halinde, genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur. (05.07.2012 tarihli, 28344 sayılı R.G. 6352 s.k. ile değişik)[34] 3. Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemeleri kararlarına göre işlem tesis edilmeyen veya eylemde bulunulmayan hallerde idare aleyhine danıştay ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davası açılabilir. 4. Mahkeme kararlarının süresi içinde kamu görevlilerince yerine getirilmemesi hâlinde tazminat davası ancak ilgili idare aleyhine açılabilir. (06.03.2014 tarihli, 29833 Mükerrer Sayılı R.G. 6526 s.k.ile değişik)[35] 5. Vergi uyuşmazlıklarına ilişkin mahkeme kararlarının idareye tebliğinden sonra bu kararlara göre tespit edilecek vergi, resim, harçlar ve benzeri mali yükümler ile zam ve cezaların miktarı ilgili idarece mükellefe bildirilir. 6. Tazminat ve vergi davalarında idarece, mahkeme kararının tebliğ tarihi ile ödeme tarihi arasındaki süreye 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 48 inci maddesine göre belirlenen tecil faizi oranında hesaplanacak faiz ödenir. Ancak mahkeme kararının davacıya tebliği ile banka hesap numarasının idareye bildirildiği tarih arasında geçecek süre için faiz işlemez. (05.07.2012 tarihli, 28344 sayılı R.G. 6352 s.k. ile değişik)[36] Açıklama: Madde 29 - 1. Danıştay, bölge İdare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemele­rince verilen kararlar yeterince açık değilse, yahut birbirine aykırı hüküm fıkralarını taşıyorsa, taraflardan her biri kararın açıklanmasını veya aykırılığın giderilmesini isteyebilir. 2. Açıklama dilekçeleri karşı taraf sayısından bir nüsha fazla verilir. 3. Kararı vermiş olan daire veya mahkeme işi inceler ve gerek görürse dilek­çenin bir örneğini, belirleyeceği süre içinde cevap vermek üzere, karşı tarafa tebliğ eder, cevap iki nüsha olarak verilir. Bunlardan biri, açıklama veya aykırılığın kaldırılmasını isteyen tarafa gönderilir. 4. Görevli daire veya mahkemenin bu husustaki kararı, taraflara tebliğ olu­nur. 5. Açıklama veya aykırılığın kaldırılması, kararın yerine getirilmesine ka­dar istenebilir. Yanlışlıkların düzeltilmesi: Madde 30 - 1. İki tarafın adı ve soyadı ile sıfatı ve iddiaları sonucuna ilişkin yanlışlıklar ile hüküm fıkrasındaki hesap yanlışlıklarının düzeltilmesi de istenebilir. 2. 29'ncu maddenin son fıkrası dışında kalan hükümleri, bu istekler hakkında da uygulanır. 3. Yanlışlıkların düzeltilmesine karar verilirse, düzeltme ilamın altına ya­zılır. Hukuk Usulü Muhakemeleri kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı haller: Danıştay Kararları 1 2 3 Genelgeler 1 Madde 31- 1. Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet, üçüncü şahısların davaya katılması, davanın ihbarı, tarafların vekilleri, dosyanın taraflar ve ilgililerce incelenmesi[37], feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirki­şi, keşif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli yardım hallerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkemenin sükununu ve inzibatını bozacak hareket­lerine karşı yapılacak işlemler, elektronik işlemler ile ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşma icrasında[38] Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uy­gulanır. Ancak, davanın ihbarı (…)[39] danıştay, mahkeme veya hakim tarafından re'sen yapılır.[40] Bilirkişiler, bilirkişilik bölge kurulları tarafından hazırlanan listelerden seçilir ve bilirkişiler hakkında Bilirkişilik Kanunu ve 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri uygulanır. (Son cümle, 24.11.2016 tarih ve 29898 sayılı R.G. 6754 s.k. ile eklenmiştir) 2. Bu Kanun ve yukarıdaki fıkra uyarınca Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa atıfta bulunulan haller saklı kalmak üzere, vergi uyuşmazlıklarının çözümünde Vergi Usul Kanununun ilgili hükümleri uygulanır. İKİNCİ BÖLÜM İdari Davalarda Yetki ve Bağlantı ile Görevsizlik ve Yetkisizlik Hallerinde Yapılacak İşlemler Genelgeler 1 İdari davalarda genel yetki: Madde 32- 1. Göreve ilişkin hükümler şaklı kalmak şartıyla bu Kanunda veya özel kanunlarda yetkili İdare mahkemesinin gösterilmemiş olması halinde, yetkili İdare mahkemesi, dava konusu olan İdari işlemi veya İdari sözleşmeyi yapan İdari merciin bulunduğu yerdeki İdare mahkemesidir. 2. Bu Kanunun uygulanmasında yetki kamu düzenindendir. (Mülga İkinci cümle:(10/6/1994-4001/15 md.) Kamu görevlileri ile ilgili davalarda yetki: Madde 33- 1. Kamu görevlilerinin atanması ve nakilleri ile ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlilerinin yeni veya eski görev yeri İdare mahkemesidir. (Değişik: 5/4/1990 - 3622/12 md.) 2. Kamu görevlilerinin görevlerine son verilmesi, emekli edilmeleri veya görevden uzaklaştırılmaları ile ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlisi­nin son görev yaptığı yer İdare mahkemesidir. 3. Kamu görevlilerinin görevle ilişkisinin kesilmesi sonucunu doğurmayan disiplin cezaları ile ilerleme, yükselme, sicil, intibak ve diğer özlük ve parasal hakları ve mahalli İdarelerin organları ile bu organların üyelerinin geçici bir tedbir olarak görevden uzaklaştırılmalarıyla ilgili davalarda yetkili mahkeme ilgilinin görevli bulunduğu yer İdare mahkeme­sidir. 4. Özel kanunlardaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, hâkim ve savcıların mali ve sosyal haklarına ve sicillerine ilişkin konularla, müfettiş hal kâğıtlarına karşı açacakları ve idare mahkemelerinin görevine giren davalarda yetkili mahkeme, hâkim veya savcının görev yaptığı yerin idari yargı yetkisi yönünden bağlı olduğu bölge idare mahkemesine en yakın bölge idare mahkemesinin bulunduğu yer idare mahkemesidir. (05.07.2012 tarihli, 28344 sayılı R.G. 6352 s.k. ile eklenmiştir) Taşınmaz mallara ilişkin davalarda yetki: Madde 34- 1-İmar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskan gibi taşınmaz mallarla ilgili mevzuatın uygulanmasında veya bunlara bağlı her türlü haklara veya kamu mallarına ilişkin İdari davalarda yetkili mahkeme taşınmaz malların bulunduğu yer İdare mahkemesidir. (Değişik: 10/6/1994-4001/16 md.) 2- Köy, belediye ve özel İdareleri ilgilendiren mevzuatın uygulanmasına ilişkin davalarla sınır uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme, mülki İdari birimin, köy, belediye veya mahallenin bulunduğu yahut yeni bağlandığı yer İdare mahkeme­sidir. Taşınır mallara ilişkin davalarda yetki: Madde 35 - Taşınır mallara ilişkin davalarda yetkili mahkeme, taşınır malın bulunduğu yer İdare mahkemesidir. (Değişik: 5/4/1990 - 3622113 md.) Tam yargı davalarında yetki: Madde 36- İdari sözleşmelerden doğanlar dışında kalan tam yargı davalarında yetkili mahkeme, sırasıyla: a) Zararı doğuran İdari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili, b) Zarar, bayındırlık ve ulaştırma gibi bir hizmetten veya İdarenin herhangi bir eyleminden doğmuş ise, hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer, c) Diğer hallerde davacının ikametgahının bulunduğu yer. İdari mahkemesidir. Vergi uyuşmazlıklarında yetki: Madde 37- Bu Kanununa göre vergi uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme: a) Uyuşmazlık konusu vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümleri tarh ve tahakkuk ettiren, zam ve cezaları kesen, b) Gümrük Kanununa göre alınması gereken vergi­lerle Vergi Usul Kanunu gereğince şikayet yoluyla vergi düzeltme taleplerinin reddine ilişkin işlemlerde;vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümleri tarh ve tahakkuk ettiren, (Ek: 10/6/1994-4001/17 md.) c) Amma Alacaklarının Tahsil Usulu Kanunun uygulanmasında, ödeme emrini düzenleyen, d) Diğer uyuşmazlıklarda dava konusu işlemi yapan, Dairenin bulunduğu yerdeki vergi mahkemesidir. Bağlantılı davalar: Madde 38- 1. Aynı maddi veya hukuki sebepten doğan ya da biri hakkında verilecek hüküm, diğerini etkileyecek nitelikte olan davalar bağlantılı davalardır. (Ek: 10/6/1994-4001/18 md.) 2. İdare mahkemesi, vergi mahkemesi veya Danıştaya veya birden fazla İdare veya vergi mahkemelerine açılmış bulunan davalarda bağlantının varlığına taraf­lardan birinin isteği üzerine veya Doğrudan Doğruya mahkemece karar verilir. 3. Bağlantılı davalardan birinin Danıştayda bulunması halinde dava dosyası Danıştaya gönderilir. 4. Bağlantılı davalar, değişik bölge İdare mahkemesinin yargı çevrelerindeki mahkemelerde bulunduğu takdirde dosyalar Danıştaya gönderilir. 5. Bağlantılı davalar aynı bölge İdare mahkemesinin yargı çerçevesindeki mahkemelerde bulunduğu takdirde dosyalar o yer bölge İdare mahkemesine gönde­rilir. Bağlantının Danıştayca incelenmesi: Madde 39- 1. Danıştayın dava konusu uyuşmazlığı incelemeye yetkili dairesi, bağlantılı dava dosyalarını öncelikle ve ivedilikle inceler ve karar verir. 2. Danıştay bağlantının bulunduğuna karar verdiği takdirde: a) Davalardan biri Danıştayda açılmış ve çözümlenmesi Danıştayın görevine dahil bir uyuşmazlıkla ilgili ise, davaların tümü Danıştayda görülür ve durum ilgili mahkemelere ve taraflara bildirilir. (Değişik: 5/4/1990 - 3622/14 md.) b) Davaların çözümlenmesi, ayrı bölge idam mahkemesinin yargı çevresindeki İdare veya vergi mahkemelerinin görevlerine giren uyuşmazlıklarla ilgili ise Danıştayın ilgili dairesi yetkili mahkemeyi kararında belirtir ve dosyaları bu mahkemeye göndererek diğer mahkemeye veya mahkemelere durumu bildirir. Yetkili mahkeme de durumu İlgililere duyurur. c) Danıştayca verilen karar bağlantı bu­lunmadığı yolunda ise, dosyalar ilgili mahkemelere geri gönderilir. (Değişik: 10/6/1994-4001/19 md.) Bağlantının Bölge İdare Mahkemesince incelenmesi: Madde 40-1. Bölge İdare mahkemesi bağlantılı dava dosyalarını öncelikle ve ivedilikle inceler ve kararını verir. Bölge İdare mahkemesince verilen karar, bağlantının bulunduğu yolunda ise, yetkili mahkeme kararda belirtilmek suretiyle dosyalar yetkili mahkemeye gönderilir. Durum ayrıca diğer mahkemeye de duyuru­lur. Yetkili kılınan mahkeme durumu İlgililere bildirir. 2. Bölge İdare mahkemesince verilen karar bağlantı olmadığı yolunda ise, dosyalar ilgili mahkemelere gezi gönderilir. Bağlantının mahkemelerce kabul edilmemesi: Madde 41 - Bağlantı iddiaları mahkemelerce kabul edilmediği takdirde, bu hu­susta verilen ara kararı taraflara tebliğ edilir. Taraflar, tebliğ tarihini iz­leyen on beş gün içerisinde, aynı yargı çevresindeki mahkemeler için o yer bölge İdare mahkemesine, 38'nci maddenin 2 ve 3'üncü fıkrasındaki durumlarla ilgili da­valar için Danıştaya başvuruda bulunabilirler. Başvuru üzerine bölge İdare mah­kemesi veya Danıştay görevli dairesince durum, yukarıdaki maddelerde yazılı usullere göre incelenerek karara bağlanır. Bağlantılı davalarla ilgili diğer esaslar: Madde 42- 1. Bağlantının varlığı yolunda İdare ve vergi mahkemelerince veya bu konuda yapılacak İtiraz üzerine bölge İdare mahkemesi veya Danıştayca bağlan­tı hakkında karar verilinceye kadar usuli işlemler durur. 2. Bağlantıya ilişkin işlemler sonuçlandırıldıktan sonra bu davalara bakmakla yetkili kılınan mahkeme veya Danıştay, davalara bırakıldığı yerden devam eder. 3. Bağlantının bulunup bulunmadığı yolundaki bölge İdare mahkemesi ve Danıştay kararları kesindir. Görevsizlik ve yetkisizlik hallerinde yapılacak işlem: Madde 43- 1. İdare ve vergi mahkemeleri, İdari yargının görev alanına giren bir davada görevsizlik veya yetkisizlik sebebiyle davanın reddine karar verir­lerse dosyayı Danıştaya veya görevli ve yetkili İdare veya vergi mahkemesine gönderirler. a) Görevsizlik sebebiyle gönderilen dosyalarda Danıştay, davayı görevi içinde görmezse dosyanın yetkili ve görevli mahkemeye gönderilmesine karar verir. b) Görevsizlik veya yetkisizlik sebebiyle dosyanın gönderildiği mahkeme ken­disini görevsiz veya yetkisiz gördüğü takdirde, söz konusu mahkeme ile İlk gö­revsizlik veya yetkisizlik kararını veren mahkeme aynı bölge İdare mahkemesinin yargı çevresinde ise, uyuşmazlık bölge İdare mahkemesince, aksi halde Danıştayca çözümlenir. 2. Görev ve yetki uyuşmazlıklarında Danıştay ve bölge İdare mahkemesince ve­rilen kararlar ilgili mahkemelere bildirilir ve bu husus taraflara tebliğ olu­nur. 3. Danıştay ve bölge İdare mahkemesince görev ve yetki uyuşmazlıkları ile ilgili olarak verilen kararlar kesindir. 4. Bu madde hükümleri gereğince verilen kararlar ile görevli ve yetkili kılınan mahkemeye yeniden dava açılması halinde harç alınmaz. 5. (Mülga: 5/4/1990 - 3622/27 md.) Merci tayini: Madde 44-1. Yetkili mahkemenin bir davaya bakmasına fiili veya hukuki bir engel çıktığı veya iki mahkemenin yargı çevresi sınırlarında tereddüt edildiği veya iki mahkemenin de aynı davaya bakmaya yetkili olduklarına karar verdikleri hallerde dava dosyaları, tarafların veya mahkemelerin istemi üzerine merci tayi­ni için: a) Uyuşmazlığın aynı yargı çevresindeki mahkeme veya mahkemeler arasında çıkması halinde, o yargı çevresindeki bölge İdare mahkemesine, b) Sair hallerde Danıştaya, Gönderilir. 2. Danıştay ve bölge İdare mahkemesi görevli ve yetkili mahkemeyi kararlaş­tırır. 3. Danıştay ve bölge İdare mahkemesinin bu konuda vereceği kararlar kesindir. ÜÇÜNCÜ BOLUM Kararlara Karşı Başvuru Yolları Danıştay Kararları 1 2 Genelgeler 1 İstinaf: (28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik)[41] MADDE 45- 1. İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda farklı bir kanun yolu öngörülmüş olsa[42] dahi, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Ancak, konusu otuz bir bin Türk lirasını geçmeyen; vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptal davaları hakkında idare ve vergi mahkemelerince verilen kararlar kesin olup, bunlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz(Cümle 02.08.2024 / 32620 sayılı R.G. 7524 s.k. ile değişik)[43]. 2. (…)[44] (An. Mhk. K:2022/93 sayılı kararı). İstinaf başvurusuna konu olacak kararlara karşı yapılan kanun yolu başvurularında dilekçelerdeki hitap ve istekle bağlı kalınmaksızın dosyalar bölge idare mahkemesine gönderilir. Bölge idare mahkemesinin 48 inci maddenin yedinci fıkrası uyarınca verdiği kararlara karşı tebliğ tarihini izleyen günden itibaren yedi gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir(Cümle 02.08.2024 / 32620 sayılı R.G. 7524 s.k. ile eklenmiştir). 3. (31.07.2026 / 33326 sayılı R.G. 7589 s.k. ile değişik)[45] Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesinin kararına ilişkin yaptığı inceleme sonunda; a) Kararı hukuka uygun bulursa, b) Kararın sonucu hukuka uygun olmakla birlikte gösterilen gerekçeyi doğru bulmaz veya eksik bulursa kararın gerekçesini değiştirerek, c) Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yaparak, istinaf başvurusunun reddine karar verir. 4. Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir. Bu hâlde bölge idare mahkemesi işin esası hakkında yeniden bir karar verir. İnceleme sırasında ihtiyaç duyulması hâlinde kararı veren mahkeme veya başka bir yer idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilir. İstinabe olunan mahkeme gerekli işlemleri öncelikle ve ivedilikle yerine getirir. 5. (31.07.2026 / 33326 sayılı R.G. 7589 s.k. ile değişik)[46] Bölge idare mahkemesi; a) İlk inceleme üzerine verilen kararlar ile usule ilişkin verilen diğer nihai kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulması, b) Davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması, c) Dilekçenin reddine karar verilmesi gerekirken bu karar verilmeksizin dava hakkında karar verilmesi, d) Dosyanın eksik veya yanlış hasımla tekemmül ettirilerek karar verilmesi, e) Talep hakkında karar verilmemesi yahut eksik hükümle karar verilmesi, f) Keşif veya bilirkişi incelemesi yaptırılması gerektiği hâlde yaptırılmadan karar verilmesi, g) Duruşma yapılması gerektiği hâlde duruşma yapılmadan karar verilmesi, hallerinde, istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine kesin olarak karar verir. Ancak bölge idare mahkemesi, (f) ve (g) bentlerindeki eksikliği kendisi gidererek karar verebilir. Bu fıkrada sayılan haller dışında kararın kaldırılarak dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar verilemez. 6. Bölge idare mahkemelerinin 46 ncı maddeye göre temyize açık olmayan kararları kesindir("istinaf başvurusunun kısmen veya tümden kabulü hali" yönüyle 26.06.2025 / 32938 R.G. An.Mhk. 2025/83 Kararı ile iptal edilmiştir). Bu kararlar, dosyayla birlikte kararı veren ilk derece mahkemesine gönderilir ve bu mahkemelerce yedi gün içinde tebliğe çıkarılır. (Son cümle, 05.08.2017 tarihli ve 30145 sayılı Mükerrer R.G. 7035 s.k.ile eklenmiştir) 7. İstinaf başvurusuna konu edilen kararı veren ya da karara katılan hâkim, aynı davanın istinaf yoluyla bölge idare mahkemesince incelenmesinde bulunamaz. 8. İvedi yargılama usulüne tabi olan davalarda istinaf yoluna başvurulamaz. Temyiz: 31.07.2026 / 33326 sayılı R.G. 7589 s.k. ile yayımlanan Geçici 1 madde MADDE 46- (28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik)[47] 1. Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin aşağıda sayılan davalar hakkında verdikleri kararlar, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi Danıştayda, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebilir: a) Düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal davaları. b) Konusu dokuz yüz yirmi bin Türk lirasını aşan; vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemler hakkında açılan davalar. (02.08.2024 / 32620 sayılı R.G. 7524 s.k. ile değişik. 13/7/2024 tarihinden bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar bölge idare mahkemelerince verilen kararlar hakkında da uygulanır. Bu kararların temyiz süresi; bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce tebliğ edilenler bakımından maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra tebliğ edilenler bakımından ise tebliğ tarihinden itibaren otuz gündür.)[48] c) (31.07.2026 / 33326 sayılı R.G. 7589 s.k. ile yürürlükten kaldırılmıştır)[49] d) Belli bir meslekten, kamu görevinden veya öğrencilik statüsünden çıkarılma sonucunu doğuran işlemlere karşı açılan iptal davaları. e) Belli bir ticari faaliyetin icrasını süresiz veya otuz gün yahut daha uzun süreyle engelleyen işlemlere karşı açılan iptal davaları. f) Müşterek kararnameyle yapılan atama, naklen atama ve görevden alma işlemleri ile daire başkanı ve daha üst düzey kamu görevlilerinin atama, naklen atama ve görevden alma işlemleri hakkında açılan iptal davaları. g) İmar planları, parselasyon işlemlerinden kaynaklanan davalar. h) Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez Komisyonu ve Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunca itiraz üzerine verilen kararlar ile 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununun uygulanmasından doğan davalar. ı) Maden, taşocakları, orman, jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sular ile ilgili mevzuatın uygulanmasına ilişkin işlemlere karşı açılan davalar. i) Ülke çapında uygulanan öğrenim ya da bir meslek veya sanatın icrası veyahut kamu hizmetine giriş amacıyla yapılan sınavlar hakkında açılan davalar. j) Liman, kruvaziyer limanı, yat limanı, marina, iskele, rıhtım, akaryakıt ve sıvılaştırılmış petrol gazı boru hattı gibi kıyı tesislerine işletme izni verilmesine ilişkin mevzuatın uygulanmasından doğan davalar. k) 8/6/1994 tarihli ve 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanunun uygulanmasından ve 16/7/1997 tarihli ve 4283 sayılı Yap-İşlet Modeli ile Elektrik Enerjisi Üretim Tesislerinin Kurulması ve İşletilmesi ile Enerji Satışının Düzenlenmesi Hakkında Kanunun uygulanmasından doğan davalar. l) 6/6/1985 tarihli ve 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanununun uygulanmasından doğan davalar. m) 3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun uygulanmasından doğan davalar. n) Düzenleyici ve denetleyici kurullar tarafından görevli oldukları piyasa veya sektörle ilgili olarak alınan kararlara karşı açılan davalar. 2. (31.07.2026 / 33326 sayılı R.G. 7589 s.k. ile eklenmiştir) Birinci fıkra kapsamında olmayan davalarda bölge idare mahkemesinin istinaf kanun yolu incelemesinde ilk derece mahkemesi kararını kaldırması üzerine yeniden verdiği kararlar, tebliğinden itibaren otuz gün içinde Danıştayda temyiz edilebilir. Ancak, aşağıda sayılan dava ve işler bakımından kaldırma kararı üzerine yeniden bir karar verilmiş olsa dahi temyiz yoluna başvurulamaz: a) İdare ve vergi mahkemelerinde tek hâkimle görülen davalar. b) 2/7/1941 tarihli ve 4081 sayılı Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanunun uygulanmasından kaynaklanan davalar. c) 4/12/1984 tarihli ve 3091 sayılı Taşınmaz Mal Zilyedliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanunun uygulanmasından kaynaklanan davalar. d) 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun uygulanmasından kaynaklanan davalar. e) Miktar veya değeri itibarıyla birinci fıkranın (b) bendinde belirtilen temyiz sınırının altında kalan bölge idare mahkemesinin yeniden verdiği karar ile ilk derece mahkemesi kararı arasındaki farkın, miktar itibarıyla 45 inci maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesinde belirtilen parasal sınırı geçmeyen kararlar. f) Sadece vekalet ücreti ve yargılama giderlerine ilişkin verilen kararlar. Temyiz edilemeyecek kararlar: Madde 47- (28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile yürürlükten kaldırılmıştır)[50] Temyiz dilekçesi: Genelgeler 1 Madde 48- 1. Temyiz istemleri Danıştay Başkanlığına hitaben yazılmış dilekçeler ile yapılır.(Değişik: 5/4/1990- 3622/17 md.) 2. Temyiz dilekçelerinin 3 üncü madde esaslarına göre düzenlenmesi gerekli­dir, düzenlenmemiş ise eksikliklerin on beş gün içinde tamamlatılması hususu, ka­rarı veren Danıştay veya bölge idare mahkemesince[51] ilgiliye tebliğ olunur. Bu sürede eksiklikler tamamlanmazsa temyiz isteminde bulunulmamış sayılmasına Danıştay veya mahkemece karar verilir. 3. Temyiz dilekçeleri, ilgisine göre kararı veren bölge idare mahkemesine[52], Danıştaya veya 4 üncü maddede belirtilen mercilere verilir ve kararı veren bölge idare mahkemesi[53] veya Danıştayca karşı tarafa tebliğ edilir. Karşı taraf tebliğ tarihini izleyen otuz gün içinde cevap verebilir. Cevap veren, kararı süresinde temyiz etmemiş olsa bile düzenleyeceği dilekçesinde, temyiz isteminde bulunabilir. Bu takdirde bu dilek­çeler temyiz dilekçesi yerine geçer. 4. Kararı veren Danıştay veya bölge idare mahkemesi[54], cevap dilekçesi verildikten veya cevap süresi geçtikten sonra dosyayı dizi listesine bağlı olarak, Danıştaya veya kurula gönderir.(Değişik: 10/6/1994-4001/21 md.) 5. Yürütmenin durdurulması isteği bulunan temyiz dilekçeleri, karşı tarafa tebliğ edilmeden dosya ile birlikte, yürütmenin durdurulması istemi hakkında ka­rar verilmek üzere kararı veren bölge idare mahkemesince[55] Danıştay Başkanlığına, Danıştayın İlk derece mahkemesi olarak baktığı davalarda, görevli dairece konusuna göre İdari veya Vergi Dava Daireleri Genel Kuruluna gönderilir. Danıştayda görevli daire veya kurul tarafından yürütmenin durdurulması istemi hakkında karar verildikten sonra tebligat bu daire veya kurulca yapılarak dosya tekemmül ettirilir. 6. Temyiz dilekçesi verilirken gerekli harç ve giderlerin tamamının ödenme­miş olması halinde kararı veren; merci[56] tarafından verilecek yedi[57] günlük süre içerisinde tamamlanması, aksi halde Temyizden vazge­çilmiş sayılacağı hususu temyiz edene yazılı olarak bildirilir. Verilen süre içinde harç ve giderler tamamlanmadığı takdirde, ilgili merci[58], kararın temyiz edilmemiş sayılmasına karar verir. Temyizin kanuni süre geçtikten sonra yapılması veya kesin bir karar hakkında olması[59] halinde de kararı veren mercii[60], temyiz iste­minin reddine karar verir. İlgili merciin[61] bu kararları ile bu maddenin 2'nci fıkrasında belirtilen temyiz isteminde bulunulmamış sayılması­na ilişkin kararlarına karşı, tebliğ tarihini izleyen günden itibaren yedi gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir. 7. Temyiz dilekçesi verilirken gerekli harç ve giderlerin ödenmemiş olduğu, dilekçenin 3 üncü madde esaslarına göre düzenlenmediği, temyizin kanuni süre içinde yapılmadığı veya kesin bir karar hakkında olduğunun anlaşıldığı hâllerde, 2 ve 6 ncı[62](Anayasa Mahkemesinin 20.07.2022 tarihli, E: 2022/48, K:2022/93 sayılı kararı ile iptal edilmiştir) fıkralarda sözü edilen kararlar, dosyanın gönderildiği Danıştayın ilgili dairesi ve kurulunca, kesin olarak verilir. (28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik)[63] Temyiz incelemesi üzerine verilecek kararlar: (28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik)[64] Genelgeler 1 Danıştay Kararları 1 MADDE 49- 1. Temyiz incelemesi sonunda Danıştay; a) Kararı hukuka uygun bulursa onar. Kararın sonucu hukuka uygun olmakla birlikte gösterilen gerekçeyi doğru bulmaz veya eksik bulursa, kararı, gerekçesini değiştirerek onar. b) Kararda yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmayan maddi hatalar ile düzeltilmesi mümkün eksiklik veya yanlışlıklar varsa kararı düzelterek onar. 2. Temyiz incelemesi sonunda Danıştay; a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c) Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması, sebeplerinden dolayı incelenen kararı bozar. 3. Kararların kısmen onanması ve kısmen bozulması hâllerinde kesinleşen kısım Danıştay kararında belirtilir. 4. Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davaların temyizen incelenmesinde bu madde ile ısrar hariç 50 nci madde hükümleri kıyasen uygulanır. 5. Temyize konu edilen kararı veren ya da karara katılan hâkim aynı davanın temyiz incelemesinde görev alamaz. Temyizen verilen karar üzerine yapılacak işlem: MADDE 50- (28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik)[65] 1. Temyiz incelemesi sonucunda verilen karar, dosyayla birlikte kararı veren mercie gönderilir. Ancak Danıştay ilgili dairesinin onamaya ilişkin kararları, dosyayla birlikte kararı veren ilk derece mahkemesine, kararın bir örneği de bölge idare mahkemesine gönderilir[66]. Bu karar, dosyanın geldiği tarihten itibaren yedi gün içinde taraflara tebliğe çıkarılır. 2. Temyiz incelemesi sonucunda verilen bozma kararı üzerine ilgili merci, dosyayı öncelikle inceler ve varsa gerekli tahkik işlemlerini tamamlayarak yeniden kararlar[67] verir. 3. Bölge idare mahkemesi, Danıştayca verilen bozma kararına uyabileceği gibi kararında ısrar da edebilir. 4. Danıştayın bozma kararına uyulduğu takdirde, bu kararın temyiz incelemesi, bozma kararına uygunlukla sınırlı olarak yapılır. 5. Bölge idare mahkemesi, bozmaya uymayarak kararında ısrar ederse, ısrar kararının temyizi hâlinde, talep, konusuna göre Danıştay İdari veya Vergi Dava Daireleri Kurulunca incelenir ve karara bağlanır. Danıştay İdari ve Vergi Dava Daireleri Kurulları kararlarına uyulması zorunludur. Kanun yararına temyiz: (Başlık, 28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik)[68] Danıştay Kararları 1 2 3 4 5 6 7 Madde 51 - 1. İdare ve vergi mahkemeleri ile bölge idare mahkemelerinin kesin olarak verdiği kararlar ile istinaf veya[69] temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşmiş bulunan kararlardan niteliği bakımından yürürlükteki hukuka aykırı bir sonucu ifade edenler, ilgili bakanlıkların göstereceği lüzum üzerine veya kendiliğinden Başsavcı tarafından kanun ya­rarına temyiz olunabilir. (Değişik: 5/4/1990 - 3622/20 md.) 2. Temyiz isteği yerinde görüldüğü takdir­de karar, kanun yararına bozulur. Bu bozma kararı, daha önce kesinleşmiş olan merci[70] kararının hukuki sonuçlarını kaldırmaz. (Değişik: 5/4/1990 - 3622/20 md.) 3. Bozma kararının bir örneği ilgili bakanlığa gönderilir ve Resmi Gazete'de yayımlanır. Temyiz veya istinaf[71] istemlerinde yürütmenin durdurulması: Madde 52- 1. Temyiz veya istinaf yoluna[72] başvurulmuş olması, hakim, mahkeme veya Danıştay kararlarının yürütülmesini durdurmaz. Ancak, bu kararların teminat karşılığında yürütülmesinin durdurulmasına temyiz istemini incelemeye yetkili Danıştay dava dairesi, kurulu veya istinaf başvurusunu[73] incelemeye yetkili bölge İdare mahkemesince karar verilebilir. Davanın reddine ilişkin kararlara karşı temyiz ya da istinaf yoluna başvurulması[74] halinde, dava konusu işlem hakkında yürütmenin durdurulması kararı verile­bilmesi 27'nci maddede öngörülen koşulun varlığına bağlıdır. (Değişik: 5/4/1990 - 3622/21 md.) 2. İptal davalarında teminat istenmeyebilir. 3. İdareden ve adli yardımdan yararlananlardan teminat alınmaz. 4. Temyiz ve istinaf incelemesi sırasında yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlar kesindir. (05.08.2017 tarihli ve 30145 sayılı Mükerrer R.G. 7035 s.k.ile eklenmiştir) 5. Kararın bozulması, kararın yürütülmesini kendiliğinden durdurur. Yargılamanın yenilenmesi: Genelgeler 1 Madde 53- 1. Danıştay ile bölge İdare, İdare ve vergi mahkemelerinden verilen kararlar hakkında, aşağıda yazılı sebepler dolayısıyla yargılamanın yenilenmesi istenebilir. (Değişik birinci cümle: 5/4/1990 - 3622/22 md.) a) Zorlayıcı sebepler dolayısıyla veya lehine karar verilen tarafın eylemin­den doğan bir sebeple elde edilemeyen bir belgenin kararın verilmesinden sonra ele geçirilmiş olması, b) Karara esas olarak alınan belgenin, sahteliğine hükmedilmiş veya sahte olduğu mahkeme veya resmi bir makam huzurunda ikrar olunmuş veya sahtelik hak­kındaki hüküm karardan evvel verilmiş olup da, yargılamanın yenilenmesini iste­yen kimsenin karar zamanında bundan haberi bulunmamış olması, c) Karara esas olarak alınan bir ilam hükmünün, kesinleşen bir mahkeme kara­rıyla bozularak ortadan kalkması, d) Bilirkişinin kasıtla gerçeğe aykırı beyanda bulunduğunun mahkeme kararıy­la belirlenmesi, e) Lehine karar verilen tarafın, karara etkili olan bir hile kullanmış olma­sı, f) Vekil veya kanuni temsilci olmayan kimseler ile davanın görülüp karara bağlanmış bulunması, g) Çekinmeye mecbur olan başkan, üye veya hakimin katılmasıyla karar veril­miş olması, h) Tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir dava hakkında verilen karara aykırı yeni bir kararın verilmesine neden olabile­cek kanuni bir dayanak yokken, aynı mahkeme yahut başka bir mahkeme tarafından önceki ilamın hükmüne aykırı bir karar verilmiş bulunması. (Değişik: 10/6/1994-4001/23 md.) ı) Hükmün, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlali suretiyle verildiğinin, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması veya hüküm aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi.[75] 2. Yargılamanın yenilenmesi istekleri esas kararı vermiş olan mahkemece karara bağlanır. 3. Yargılamanın yenilenmesi süresi, (1) numaralı fıkranın (h) bendinde yazılı sebep için on yıl, (1) numaralı fıkranın (ı) bendinde yazılı sebep için Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl ve diğer sebepler için altmış gündür. (19.07.2003 tarihli, 25173 sayılı R.G. ile yayımlanan 4928 s.k. ile değişik)[76]. Bu süreler, dayanılan sebebin istemde bulunan yönün­den gerçekleştiği tarihi izleyen günden başlatılarak hesaplanır. (Değişik: 10/6/1994-4001/23 md.) Kararın düzeltilmesi: Madde 54- (28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile yürürlükten kaldırılmıştır)[77] Yargılamanın yenilenmesi usulü: (Başlık, 28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik)[78] Madde 55 - 1. İsteğin ilişkin olduğu konu, diğer bir daire veya mahkemenin görevine girmiş ise karar bu daire veya mahkemece verilir. 2. Karşı tarafın savunması alındıktan sonra istekler incelenir ve kanunda yazılı sebepler varsa davaya yeniden bakılarak karar verilir. 3. Yargılamanın yenilenmesi (…)[79] istemleri, kanunda yazılı sebeplere dayanmıyor ise, istemin reddine karar verilir. (Değişik: 10/6/1994-4001/25 md.) 4. Yargılamanın yenilenmesi (…)[80] istemlerinde duruşma ya­pılması, görevli daire veya mahkemenin kararına bağlıdır. 5. Bu madde ile 53 üncü[81] madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla, yargılamanın yenilen­mesinde (…)[82] bu Kanunun diğer hükümleri uygulanır. DÖRDÜNCÜ BOLUM Çeşitli Hükümler Danıştayda çekinme ve Ret. Madde 56- 1. Davaya bakmakta olan dava dairesi başkan ve üyelerinin çekinme veya reddi halinde, bunlar hariç tutulmak suretiyle, o daire kurulu tamamlana­rak, bu husus incelenir, çekinme veya ret istemi yerinde görülürse işin esası hakkında da bu kurulca karar verilir. 2. Çekinen veya reddedilenler ikiden fazla ise bu husustaki istem, İdari da­va dairesi başkan ve üyeleri için İdari Dava Daireleri Genel Kurulunda, vergi dava dairesi başkan ve üyeleri için Vergi Dava Daireleri Genel Kurulunda incele­nir. Çekinen veya reddedilen başkan ve üyeler bu kurullara katılamazlar. Üye noksanı diğer dava dairelerinden tamamlanır. Bu kurullarca çekinme veya ret is­temi kabul edildiği takdirde davanın esası hakkında da bu kurullarca karar veri­lir. 3. İdari Dava Daireleri Genel Kurulu ile Vergi Dava Daireleri Genel Kurulu başkan ve üyelerinden bir kısmının davaya bakmaktan çekinmesi veya reddi halinde noksan üyelikler diğer dava dairelerinden tamamlanır. 4. İdari ve Vergi Dava Daireleri Genel Kurullarının toplanmasına engel ola­cak sayıda ret istemlerinde bulunulamaz ve çekinilemez. 5. Danıştay Tetkik hakimleri ve savcıları sebeplerini bildirerek çekinebilecekleri gibi taraflarca da reddedilebilirler. Bunlar hakkındaki çekinme veya ret istemleri davaya bakmakla görevli daire tarafından incelenerek karara bağlanır. Mahkemelerde çekinme ve ret: Madde 57-1. Tek hakimle görülen davalarda hakimin reddi istemi, reddedilen hakimin katılmadığı İdare veya vergi mahkemesince incelenir. 2. İtiraz üzerine veya Doğrudan davaya bakmakta olan bölge İdare mahkemesi ile İdare ve vergi mahkemesi başkan ve üyelerinin reddi istemi, reddedilen baş­kan ve üyenin katılmadığı bölge İdare, İdare ve vergi mahkemesince incelenir. 3. İdare ve vergi mahkemelerinde reddedilen başkan ve üye birden çok ise istem bölge İdare mahkemesince incelenir. Bölge İdare mahkemelerinde reddedilen başkan veya üye birden çok ise istem Danıştayca incelenir. 4. Danıştayca ve bu mahkemelerce ret istemleri yerinde görülürse işin esası hakkında da karar verilir. 5. Davaya bakmaktan çekinme halinde diğer bir hakimin görevlendirilmesi ile mahkemenin noksan üyesinin tamamlanması veya görevli mahkemenin belirlenmesinde yukarıdaki hükümler uygulanır. İdari davalarda delillerin tespiti: Madde 58- 1. Taraflar, İdari dava açtıktan sonra bu davalara ilişkin de­lillerin tespitini ancak davaya bakan Danıştay, İdare ve vergi mahkemelerinden isteyebilirler. 2- Davaya bakan Danıştay, İdare ve Vergi Mahkemeleri istemi uygun gördüğü takdirde üyelerden birini bu işle görevlendirebileceği gibi, tespitin mahalli İdari veya adli yargı mercilerince yaptırılmasına da karar verebilir. 3. Delillerin tespiti istemi, ivedilikle karara bağlanır. Yol giderleri, tazminat ve gündelikler: Madde 59- 1. Danıştay meslek mensupları ile Danıştayda görevli İdari yargı hakim ve savcılarından keşif, bilirkişi incelemesi veya delillerin tespiti için görevlendirilenlere gerçek yol giderleri ile görevde geçen günler için net aylık tutarlarının otuzda biri oranında gündelik verilir. Bu gündelikler, zorunlu gi­derleri karşılamazsa, aradaki fark belgelere dayalı olmak şartı ile ayrıca öde­nir. Ancak, bu suretle yapılacak ödemeler, gündeliklerin yüzde ellisini geçemez. 2. Bölge İdare, İdare ve vergi mahkemeleri hakimleri ile diğer görevlilerin yol giderleri ve tazminatlar hakkında 3717 sayılı Adli Personel ile Devlet Davalarını Takip edenlere Yol Giderleri ve Taz­minat Verilmesi ile 492 Sayılı Harçlar Kanununun Bir Maddesinin Yürürlükten Kal­dırılması Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. (Değişik:10/6/1994-4001/26 md.) Tebliğ işleri ve ücretler: Madde 60- Danıştay ile bölge İdare, İdare ve vergi mahkemelerine ait her türlü teb­liğ işleri, Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır. Bu suretle yapılacak tebliğlere ait ücretler İlgililer tarafından peşin olarak ödenir. (Değişik: 5/4/1990 - 3622/24 md.) Çalışmaya ara verme: Genelgeler 1 Madde 61 - 1. Bölge idare, idare ve vergi mahkemeleri her yıl bir eylülde başlamak üzere, yirmi temmuzdan otuz bir ağustosa kadar çalışmaya ara verirler.[83] Ancak, yargı çevresine dahil olduğu bölge İdare mahkemesinin bulunduğu il merke­zi dışında kalan ve sadece bir idare veya bir vergi mahkemesi bulunan yerlerdeki idari yargı mercileri[84] çalışmaya ara vermeden yararlanamazlar. Bu mahkemeler, 62'nci maddedeki sınırlamaya tabi olmaksızın görevlerine devam ederler. 2. Çalışmaya ara verme süresi içinde; bölge idare mahkemesi başkanının önerisi üzerine, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca, birden fazla idari yargı mercii olan yerlerde idare veya vergi mahkemeleri başkan ve üyeleri arasından görevlendirilecek yeteri kadar hâkimin katıldığı bir nöbetçi mahkeme kurulur. Bölge idare mahkemeleri için ise bölge idare mahkemesi başkanının önerisi üzerine, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca, tüm daire başkan ve üyeleri arasından görevlendirilecek yeterli sayıda nöbetçi daire kurulur. (23.07.2016 tarih ve 29779 2. Mükerrer Sayılı R.G. 6723 s.k.ile değişik)[85] 3. Çalışmaya ara vermeden yararlanamayanlar ve nöbetçi kalanların yıllık izin hakları saklıdır. (Değişik: 10/6/1994-4001/27 md.) Nöbetçi mahkemenin görevleri: Madde 62- Nöbetçi mahkeme çalışmaya ara verme süresi içinde aşağıda yazılı işleri görür: a) Yürütmenin durdurulmasına ve delillerin tespitine ait işler, b) Kanunen belli süre içinde karara bağlanması gereken işler. Kaldırılan hükümler: Madde 63- Vergi Usul Kanununun Vergi uyuşmazlıklarına ilişkin 379 ila 412 nci madde hükümleri, bu Kanunla kurulan vergi mahkemelerinin göreve başladıktan tarihte yürürlükten kalkar. Parasal sınırların artırılması: (Başlık 02.08.2024 / 32620 sayılı R.G. 7524 s.k. ile eklenmiştir) Ek Madde 1- [86] [87] 1. Bu Kanunda öngörülen parasal sınırlar; her yıl, bir önceki yıla ilişkin olarak 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında, takvim yılı başından geçerli olmak üzere artırılmak suretiyle uygulanır. Bu şekilde belirlenen sınırların bin Türk lirasını aşmayan kısımları dikkate alınmaz. 2. 17 nci madde uyarınca duruşma yapılmasının zorunlu olduğu davalar ile 45 inci ve 46 ncı maddeler uyarınca istinaf veya temyiz yoluna başvurulabilecek kararların belirlenmesinde davanın açıldığı tarihteki parasal sınır esas alınır. (04.06.2025 / 32920 Mükerrer sayılı R.G. 7550 s.k ile değişik)[88] Ek Madde 2- Belediyeler ile il özel İdarelerinin seçilmiş organlarının organlık sıfatlarını kaybetmelerine ilişkin olarak yetkili mercilerden Danıştaya gönderilen dos­yalar; belediye başkanlarının düşmesi istemine dair ise belediye başkanlarının, belediye meclislerinin veya il genel meclislerinin feshi istemine ilişkin ise meclis başkan vekilinin savunması on beş gün içinde alındıktan sonra veya bu süre içerisinde savunma verilmediği takdirde sürenin bittiği tarihte tekemmül etmiş sayılır ve kanunlarda gösterilen karar süreleri bu tarihten itibaren işlemeye başlar. Karar dosya üzerinden verilir. (Ek: 5/4/1990 - 3622/26 md.) Bu kararlara karşı tebliğini izleyen günden itibaren on beş gün içerisinde İdari Dava Daireleri Genel Kuruluna İtiraz edilebilir. İtiraz bir ay içerisinde sonuçlandırılır. İtiraz üzerine verilen karar kesindir. EK MADDE 3- Mülga (Ek: 5/4/1990 - 3622/26 md.; İptal: Ana.Mah.' nin 1/10/1991 tarih ve E. 1990/40, K. 1991/33 sayılı kararıyla) GEÇİCİ MADDE 1 - Bu Kanunun uygulanmasında, 27/10/1980 tarih ve 2324 sayılı Anayasa Düzeni Hakkında Kanun hükümleri saklıdır. GEÇİCİ MADDE 2- Yeni Anayasa yürürlüğe girinceye ve Sayıştayla ilgili ya­sal bir düzenleme yapılıncaya kadar, Sayıştayın yargı kararlarına karşı açılan davalar, İdari yargı mercilerinin denetimi dışındadır. GEÇİCİ MADDE 3- Mülga (21.07.2004 tarihli, 25529 sayılı R.G. ile yayımlanan 5219 s.k. ile yürürlükten kaldırılmıştır)[89] GEÇİCİ MADDE 4- Bu Kanunun 45 inci maddesinin değişik (1) numaralı fıkrasında yazılı uyuşmaz­lıklarla ilgili olarak verilen nihai kararlardan, değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce verilen kararlar ile Danıştayın bozma kararı üzerine kararı bozulan mahkemece verilen kararlar, Danıştayda temyiz edilebilir. (Ek:8/6/2000-4577/11 md.) GEÇİCİ MADDE 5- 53 üncü maddenin (1) numaralı fıkrasının (ı) bendi, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararları ile bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvurular üzerine verilecek kararlar hakkında uygulanır. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte kesinleşmiş olan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına ilişkin yargılamanın yenilenmesi istemleri, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılır. (19.07.2003 tarihli, 25173 sayılı R.G. ile yayımlanan 4928 s.k. ile EKLENMİŞTİR) GEÇİCİ MADDE 6- (05.07.2012 tarihli, 28344 sayılı R.G. 6352 s.k. ile eklenmiştir) 1. Bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinde evrak büroları oluşturuluncaya kadar dilekçeler mahkeme başkanı veya hâkim tarafından havale edilmeye devam olunur. 2. Bu Kanunun 45 inci maddesinin (1) numaralı fıkrasında yazılı uyuşmazlıklarla ilgili olarak ilk derece mahkemelerince verilen nihaî kararlardan, bu maddeyi ihdas eden Kanunun yayımı tarihinden önce verilen kararlar ile Danıştayın bozma kararı üzerine kararı bozulan mahkemece verilen kararlar, Danıştayda temyiz edilebilir. GEÇİCİ MADDE 7- 1. Bu maddeyi ihdas eden Kanunla, bu Kanunun 16 ncı maddesinin dördüncü fıkrasına eklenen hüküm, kanun yolu aşaması dâhil, yürürlük tarihinde derdest olan davalarda da uygulanır. (30.04.2013 tarihli ve 28633 sayılı R.G. 6459 s.k. ile eklenmiştir) GEÇİCİ MADDE 8- (28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile eklenmiştir) 1. İvedi yargılama usulü hariç olmak üzere bu Kanunla idari yargıda[90] kanun yollarına ilişkin getirilen hükümler, 2576 sayılı Kanunun, bu Kanunla değişik 3 üncü maddesine göre kurulan bölge idare mahkemelerinin tüm yurtta göreve başlayacakları tarihten sonra verilen kararlar hakkında uygulanır. Bu tarihten önce verilmiş kararlar hakkında, kararın verildiği tarihte yürürlükte bulunan kanun yollarına ilişkin hükümler uygulanır. 2. Bölge idare mahkemelerinin faaliyete geçme tarihine kadar idare ve vergi mahkemeleri tarafından verilen kararlara yapılan itirazlarda bu Kanunla düzenlenen istinaf kanun yolu için öngörülen harçlar alınır. 3. İvedi yargılama usulüne ilişkin olmak üzere, 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra on beş gün içinde temyiz kanun yoluna başvurulmadığı için temyiz talebi reddedilen kararlara karşı, bu fıkrayı ihdas eden Kanunun yayımı tarihinden itibaren on beş gün, bu fıkrayı ihdas eden Kanunun yayımı tarihinden önce aynı gerekçeyle temyiz talebi reddedilmekle birlikte bu fıkrayı ihdas eden Kanunun yayımı tarihinden sonra tebliğ edilen kararlara karşı da bu kararların tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde yeniden temyiz yoluna başvurulabilir. (07.04.2015 tarih ve 29319 sayılı R.G. 6637 s.k. ile eklenmiştir) GEÇİCİ MADDE 9- Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla, kaldırılan Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin tarafsız ve bağımsız olmadığı iddiasıyla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yaptığı başvuru derdest olanlar, bu tarihten itibaren üç ay içinde Ankara idare mahkemelerinden yargılamanın yenilenmesini isteyebilirler. Bu süre içinde istemde bulunmayanlar, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesince münhasıran iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle verilen kabul edilemezlik kararının kendilerine tebliğinden itibaren üç ay içinde de istemde bulunabilirler. Süresinde istemde bulunulması halinde yargılama yeniden yapılarak karar verilir. (27.03.2018 tarih ve 30373 Sayılı 2. Mükerrer R.G. 7103 s.k. ile eklenmiştir) GEÇİCİ MADDE 10 - 1. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce 10 uncu, 11 inci ve 13 üncü maddeler uyarınca idareye yapılmış başvurular bakımından, belirtilen maddelerde bu Kanunla yapılan değişikliklerden önceki süreler uygulanır. (14.07.2021 / 31541 sayılı R.G. 7331 s.k. ile eklenmiştir) GEÇİCİ MADDE 11- (09.11.2023 / 32364 sayılı R.G. 7471 s.k. ile eklenmiştir) 1. 6/2/2023 tarihinde meydana gelen depremler nedeniyle genel hayata etkili afet bölgesi olarak kabul edilen yerlerde, bu depremlerin ve akabinde meydana gelen depremlerin etkisiyle oluşan hasarlarla bağlantılı olması kaydıyla, hak sahipliğine ilişkin işlemler hariç olmak üzere hasar tespit raporlarına dayalı olarak tesis edilen idari işlemlere karşı açılan iptal davalarında aşağıdaki hükümler uygulanır: a) On gün içinde ilk inceleme yapılır ve dava dilekçesi ile ekleri tebliğe çıkarılır. b) Savunma verme süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren on beş gün olup, bu süre bir defaya mahsus olmak üzere en fazla on gün uzatılabilir. Savunmanın verilmesi veya savunma verme süresinin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır. Savunma dilekçesinde bina askı koduna yer verilir. c) Yürütmenin durdurulması talebine ilişkin olarak verilen kararlara itiraz edilemez. ç) Keşif ve bilirkişi incelemesi yapılması gereken hâllerde, dosyanın tekemmülünden itibaren on beş gün içinde keşif yapılır. Tarafların hak ve menfaatlerinin korunması bakımından zorunluluk bulunan hâllerde keşif ve bilirkişi incelemesi, ilk incelemeyi müteakiben de yapılabilir. Bilirkişi raporları on beş gün içinde mahkemeye teslim edilir. Bilirkişilere ve bilirkişi raporlarına, raporun tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebilir. d) Duruşma yapılması, tarafların istemine ve mahkemenin kararına bağlıdır. Duruşma davetiyeleri, duruşma gününden en az on beş gün önce taraflara gönderilir. e) Bu davalar dosyanın tekemmülünden veya ara karar, keşif, bilirkişi incelemesi ya da duruşma yapılması gereken hâllerde bunların tamamlanmasından itibaren en geç on beş gün içinde karara bağlanır. f) Elektronik tebligat adresi bulunmayan taraflara keşif ve duruşma günü, öncelikle 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanununun 7 nci maddesine göre yapılır. g) Verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir. h) İstinaf dilekçeleri on gün içinde incelenir ve tebliğe çıkarılır. ı) İstinaf dilekçelerine cevap verme süresi on beş gündür. i) İstinaf istemi en geç iki ay içinde karara bağlanır. İstinaf incelemesi aşamasında, istinabe olunan mahkeme gerekli işlemleri on beş gün içinde yerine getirir. j) Tam yargı davalarıyla bu madde kapsamındaki iptal davaları birlikte görülemez. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce, birlikte açılmış olan iptal ve tam yargı davaları ayrılır ve bu davalar bulunduğu aşamadan itibaren görülmeye devam olunur. k) Bu maddede süre öngörülmeyen hâllerde her türlü iş ve işlemler ivedilikle sonuçlandırılır. Bu maddede düzenlenmeyen hususlarda bu Kanunun diğer hükümleri uygulanır. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce açılmış olan davalar hakkında da bu madde hükümleri bulunduğu aşamadan itibaren uygulanır. Ancak, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce işlemeye başlamış olan savunma, bilirkişi raporuna itiraz, istinaf kanun yoluna başvuru ve istinaf dilekçesine cevap verme süreleri bakımından genel hükümler uygulanır. Yürürlük: Madde 64- Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme: Madde 65- Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür. 31.07.2026 / 33326 sayılı R.G. 7589 s.k. ile yayımlanan Geçici 1 madde GEÇİCİ MADDE 1- (3) Bu maddeyi ihdas eden Kanunla 2577 sayılı Kanunun 46 ncı maddesinde yapılan değişiklikler, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra bölge idare mahkemelerince verilen kararlar hakkında uygulanır. Bu tarihten önce bölge idare mahkemelerince verilen kararlar hakkında, bu Kanunla yapılan değişikliklerden önceki hükümler uygulanır. [1] "kanunlarda" ibaresinden sonra gelmek üzere "ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde" ibaresi (09.07.2018 tarih ve 30473 Sayılı 3. Mükerrer R.G. KHK/703 ile eklenmiştir) [2] "ve askeri" ibaresi 09.07.2018 tarih ve 30473 Sayılı 3. Mükerrer R.G. KHK/703 ile madde metninden çıkarılmıştır. [3] "veya askeri" ibaresi 09.07.2018 tarih ve 30473 Sayılı 3. Mükerrer R.G. KHK/703 ile madde metninden çıkarılmıştır. [4] "Altmış" ibaresi "Otuz" olarak 14.07.2021 / 31541 sayılı R.G. 7331 s.k. ile değiştirilmiştir. [5] "altmış" ibaresi "otuz" olarak 14.07.2021 / 31541 sayılı R.G. 7331 s.k. ile değiştirilmiştir. [6] "Altmış" ibaresi "Otuz" olarak 14.07.2021 / 31541 sayılı R.G. 7331 s.k. ile değiştirilmiştir. [7] "altı" ibaresi "dört" olarak 14.07.2021 / 31541 sayılı R.G. 7331 s.k. ile değiştirilmiştir. [8] "altmış günlük" ibaresi "otuz günlük" olarak 14.07.2021 / 31541 sayılı R.G. 7331 s.k. ile değiştirilmiştir. [9] "Altmış" ibaresi "Otuz" olarak 14.07.2021 / 31541 sayılı R.G. 7331 s.k. ile değiştirilmiştir. [10] "altmış" ibaresi "otuz" olarak 14.07.2021 / 31541 sayılı R.G. 7331 s.k. ile değiştirilmiştir. [11] "ve askeri" ibaresi 09.07.2018 tarih ve 30473 Sayılı 3. Mükerrer R.G. KHK/703 ile madde metninden çıkarılmıştır. [12] Mülga; 2. Dilekçeler, İdare ve vergi mahkemelerin­de, mahkeme başkanının veya hakimin havalesi ile kaydolunur. (Değişik: 5/4/1990 - 3622/5 md.) [13] "ve askeri" ibaresi 09.07.2018 tarih ve 30473 Sayılı 3. Mükerrer R.G. KHK/703 ile madde metninden çıkarılmıştır. [14] "kararın düzeltilmesi veya temyiz yoluna; tek hâkim kararına karşı ise itiraz yoluna" ibaresi "ilgisine göre istinaf ya da temyiz yoluna" şeklinde 28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değiştirilmiştir. [15] (05.07.2012 tarihli, 28344 sayılı R.G. 6352 s.k. ile değişik) [16](05.07.2012 tarihli, 28344 sayılı R.G. 6352 s.k. ile değişik) [17] Bu fıkrada yer alan parasal sınır, 8/6/2000 tarihli ve 4577 sayılı Kanunun 6 ncı maddesiyle "bir milyar" liraya yükseltilmiş ve metne işlenmiştir. [18] "itirazlarda" ibaresi "istinaflarda" şeklinde 28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değiştirilmiştir. [19] (Birinci cümle, 28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik) [20] "Başbakan veya ilgili" ibaresi "Cumhurbaşkanı ya da ilgili Cumhurbaşkanı yardımcısı veya" şeklinde (09.07.2018 tarih ve 30473 Sayılı 3. Mükerrer R.G. KHK/703 ile değişik) [21] (Ek Cümle: 10/6/1994 - 4001/10 md.) [22] Bu fıkrada yer alan "...Başkanlık Kurulunca" ibaresi, 10/6/1994 tarih ve 4001 sayılı Kanunun 10 uncu maddesiyle metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir. [23] Mülga; 6. İdare ve vergi mahkemelerinde heyet halinde görülen davalarda, birinci fıkrada belirtilen bilgi ve belgelerin istenmesine ve ek süre verilmesine ilişkin ara kararları, mahkeme başkanı veya dosyanın havale edildiği üye tarafından da verilebilir. (05.07.2012 tarihli, 28344 sayılı R.G. 6352 s.k. ile eklenmiştir) [24] "Bakanlar Kurulu" ibaresi (09.07.2018 tarih ve 30473 Sayılı 3. Mükerrer R.G. KHK/703 ile değişik) [25] üçüncü cümle, 06.03.2014 tarihli, 29833 Mükerrer Sayılı R.G. 6526 s.k.ile eklenmiştir [26] "ilgili kanun" ibaresinden sonra gelmek üzere "veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi" ibaresi (09.07.2018 tarih ve 30473 Sayılı 3. Mükerrer R.G. KHK/703 ile eklenmiştir) [27] Mülga; 2. Danıştay veya İdari mahkemeler, İdari işlemin uygulanması halinde tela­fisi güç veya imkansız zararların doğması ve İdari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda gerekçe göstererek yürütme­nin durdurulmasına karar verebilirler. [28] 07.07.2022 / 31889 R.G. Anayasa Mahkemesi E:2022/14, K:2022/70 Kararı ile iptal edilmiştir. [29] ", çalışmaya ara verme süresi içinde ise idare ve vergi mahkemeleri tarafından verilen kararlara en yakın nöbetçi mahkemeye veya kararı veren hâkimin katılmadığı nöbetçi mahkemeye," ibaresi (23.07.2016 tarih ve 29779 2. Mükerrer Sayılı R.G. 6723 s.k.ile metinden çıkarılmıştır) [30] Bu maddenin birinci fıkrasının üçüncü cümlesinin "23/4/1981 tarihli ve 2451 sayılı Bakanlıklar ve Bağlı Kuruluşlarda Atama Usulüne İlişkin Kanuna ekli (1) ve (2) sayılı cetvellerde gösterilen unvanları taşıyan görevler ile farklı atama usullerine tabi olsalar dâhi daire başkanı ve üstü görevlere, sivil memurlar hariç kolluk teşkilatlarının kadrolarına; açıktan, naklen veya vekâleten yapılan atama ve bu görevlerden alınma, bu görevlerle ilgili yer değiştirme, görev ve unvan değişikliği işlemleri hakkında verilen mahkeme kararlarının gereği, ilgilinin kazanılmış hak aylık derecesine uygun başka bir kadroya atanması suretiyle iki yıl içinde yerine getirilir." bölümü, aynı fıkranın dördüncü cümlesi ve son cümlesinin "Bu fıkranın üçüncü cümlesinde belirtilen işlemlerle ilgili mahkeme kararlarının yerine getirilmemesi ceza soruşturması ve kovuşturmasına konu edilemez;" bölümü; 1/1/2015 tarihli ve 29223 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesi'nin 2/10/2014 tarihli ve E.: 2014/149, K.: 2014/151 sayılı Kararı ile iptal edilmiştir. [31] 8/1/2016 tarihli ve 29587 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesi'nin 25/11/2015 tarihli ve E.: 2014/86, K.: 2015/109 sayılı Kararı ile bu maddenin birinci fıkrasının üçüncü ve dördüncü cümleleri iptal edilmiştir. [32] (Cümle, 11.09.2014 tarihli, 29116 (Mükerrer) sayılı R.G. 6552 s.k. ile eklenmiştir) [33] (Cümle 11.07.2026 / 33307 sayılı R.G. 7588 s.k. ile eklenmiştir) [34] Mülga; 2. Tam yargı davaları hakkındaki kararlardan belli bir miktarı içerenler genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur. (Değişik:10/6/1994-4001/i3 md.) [35] Mülga; 4. Mahkeme kararlarının (otuz) gün içinde kamu görevlilerince kasten yerine getirilmemesi halinde ilgili, İdare aleyhine dava açabileceği gibi, karan yerine getirmeyen kamu görevlisi aleyhine de tazminat davası açılabilir. (Bu fıkrada yer alan "...altmış" kelimesi, 10/6/1994 tarih ve 4001 sayılı Ka­nunun 13 üncü maddesiyle "otuz" olarak değiştirilmiş ve metne işlenmiştir) [36] Mülga; 6. Tazminat ve vergi davalarında kararın İdareye tebliğinden itibaren infa­zın gecikmesi sebebiyle İdarece kanuni gecikme faizi ödenir. [37] "tarafların vekilleri," ibaresinden sonra gelmek üzere "dosyanın taraflar ve ilgililerce incelenmesi" ibaresi 28.07.2020 / 31199 sayılı R.G. 7251 s.k. ile eklenmiştir. [38] "işlemler ile elektronik işlemlerde" ibaresi "işlemler, elektronik işlemler ile ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşma icrasında" şeklinde (24.10.2019 tarihli, 30928 sayılı R.G. / 7188 s.k. ile değişik) [39] "ve bilirkişi seçimi" ibaresi 24.11.2016 tarih ve 29898 sayılı R.G. 6754 s.k. ile metinden çıkarılmıştır. [40] (Ek cümle: 5/4/1990-3622/11 md.; Değişik: 10/6/1994-4001/14 md.) [41] Mülga; İtiraz: Madde 45 - 1. (05.07.2012 tarihli, 28344 sayılı R.G. 6352 s.k. ile değişik) İdare ve vergi mahkemelerinin; a) İlk ve orta öğretim öğrencilerinin sınıf geçme, not tespiti, kayıt, nakil, ilişik kesme ve disiplin cezalarına ilişkin işlemler ile yükseköğretim öğrencilerinin sınıf geçme ve notlarının tespitine ilişkin işlemlerden, b) Valilik, kaymakamlık ve yerel yönetimler ile bakanlıkların ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarının taşra teşkilâtındaki yetkili organları tarafından kamu görevlileri hakkında tesis edilen geçici görevlendirme, ikinci görev, vekaleten atama, görev ve unvan değişikliği içermeyen il içi naklen atama, görevden uzaklaştırma, yolluk, lojman ve izinlerine ilişkin idari işlemlerden, c) Kamu görevlilerine uyarma ve kınama cezası verilmesine ilişkin işlemlerden, d) Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının üyeleri hakkında verdiği mesleki faaliyeti sona erdirmeyen her türlü disiplin ve sınav işlemlerinden, e) Asker ailelerine yardım ile ilgili işlemlerden, f) 2/7/1941 tarihli ve 4081 sayılı Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanunun uygulanmasından, g) 1/7/1976 tarihli ve 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun ile 29/5/1986 tarihli ve 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu gereğince kamu kurum ve kuruluşları tarafından sosyal yardım amacıyla bağlanan aylık ve yapılan sosyal yardımlarla ilgili uygulamalardan, h) 4/12/1984 tarihli ve 3091 sayılı Taşınmaz Mal Zilyedliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanunun uygulanmasından, ı) 9/10/2003 tarihli ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanununun uygulanmasından, kaynaklanan uyuşmazlıklarla ilgili olarak verdikleri nihaî kararlar ile tek hâkimle verilen nihaî kararlara, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi mahkemelerin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine itiraz edilebilir. 2. İdare ve vergi mahkemelerinin yukarıdaki fıkra uyarınca verdikleri nihai kararlara karşı İtiraz süresi, tebliğ tarihini izleyen günden itibaren otuz gündür. (Değişik: 8/6/2000 - 4577/7 md.) 3. İtiraz, temyizin şekil ve usullerine tabidir. 4. Bölge İdare mahkemesi evrak üzerinde yaptığı inceleme sonunda, maddi vakıalar hakkında edinilen bilgiyi yeter görürse veya İtiraz sadece hukuki noktalara ilişkin ise veya İtiraz olunan karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise işin esası hakkında karar verir. Aksi halde gerekli inceleme ve tahkikakı kendisi yaparak esas hakkında yeniden karar verir. (Ek cümle: 5/4/1990 -3622/15 md.) Ancak, İlk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan İtirazı haklı bulduğu veya davaya görevsiz hakim tarafından bakılmış olması hallerinde kararı bozmakla birlikte dosyayı geri gönderir, bölge İdare mahkemesinin bu ka­rarları kesindir. 5. Bölge İdare mahkemesinin kararları kesindir; temyiz yoluna başvurulamaz. 6. İtiraza konu edilen kararı veren ya da karara katılan hakim, aynı davanın İtiraz yoluyla bölge İdare mahkemesince incelenmesinde bulunamaz. (Değişik: 8/6/2000 - 4577/7 md.) [42] "aksine hüküm bulunsa" ibaresi "farklı bir kanun yolu öngörülmüş olsa" şeklinde (05.08.2017 tarihli ve 30145 sayılı Mükerrer R.G. 7035 s.k.ile değişik) [43] Mülga: Ancak, konusu beş bin Türk lirasını geçmeyen vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptal davaları hakkında idare ve vergi mahkemelerince verilen kararlar kesin olup, bunlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz 21.12.2023 / 32406 R.G. Anayasa Mahkemesinin 26.10.2023 tarih ve E:2023/81, K:2023/184 sayılı Kararı ile iptal edilmiştir. (Yürürlük: 21.09.2024) [44] Anayasa Mahkemesinin 20.07.2022 tarihli, E: 2022/48, K:2022/93 sayılı kararı ile iptal edilmiştir. [45] Mülga: 3. Bölge idare mahkemesi, yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verir. Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yaparak aynı kararı verir. [46] Mülga: 5. Bölge idare mahkemesi, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması hâllerinde, istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vererek dosyayı ilgili mahkemeye gönderir. Bölge idare mahkemesinin bu fıkra uyarınca verilen kararları kesindir. [47] Mülga; Madde 46- 1. Danıştay dava daireleri ile İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararla­rı, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi Danıştayda temyiz edilebilir. (Değişik 5/4/1990 - 3622/16 md.) 2. Özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde, Danıştay dava daireleri ile İdare ve vergi mahkemelerinin nihai karar­larına karşı tebliğ tarihini izleyen otuz gün içinde Danıştayda temyiz yoluna başvurulabilir. (Değişik: 10/6/1994-4001/20 md.) [48] Mülga: b) Konusu yüz bin Türk lirasını aşan vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemler hakkında açılan davalar. (13.10.2023 / 32338 R.G. Anayasa Mahkemesinin 26.07.2023 tarih ve E:2023/36, K:2023/142 sayılı Kararı ile iptal edilmiştir. Yürürlük: 13.07.2024) [49] Mülga: c) Konusu iki yüz yetmiş bin Türk lirasını aşıp dokuz yüz yirmi bin Türk lirasını aşmayan; vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemler hakkında açılan ve istinaf kanun yolu incelemesinde kaldırma kararı üzerine yeniden karar verilen davalar. (02.08.2024 / 32620 sayılı R.G. 7524 s.k. ile eklenmiş ve diğer bentler buna göre teselsül ettirilmiştir.)(Yürürlüğe girdiği tarihten sonra verilen kararlar hakkında uygulanır) [50] Mülga; Madde 47- İdare ve vergi mahkemelerinin İtiraz yolu açık olan kararları temyiz edilemez. (Değişik: 8/6/2000 - 4577/8 md.) [51] "mahkemece" ibareleri "bölge idare mahkemesince" şeklinde 28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik [52] "mahkemeye" ibaresi "bölge idare mahkemesine" şeklinde 28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik [53] "mahkeme" ibaresi "bölge idare mahkemesi" şeklinde 28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik [54] "mahkeme" ibaresi "bölge idare mahkemesi" şeklinde 28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik [55] "mahkemece" ibaresi "bölge idare mahkemesince" şeklinde 28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik [56] "mahkeme veya Danıştay daire başkanı" ibaresi "merci" şeklinde 28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik [57] "onbeş" ibaresi "yedi" şeklinde 28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik [58] "mahkeme, ilk derece mahkemesi olarak davaya bakan Danıştay dairesi" ibaresi "ilgili merci" şeklinde 28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik [59] "yapılması" ibaresinden sonra gelmek üzere "veya kesin bir karar hakkında olması" ibaresi 28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile eklenmiş [60] "mahkeme, ilk derece mahkemesi olarak davaya bakan Danıştay dairesi" ibaresi "merci" şeklinde 28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik [61] "Mahkemenin veya Danıştay dairesinin" ibaresi "İlgili merciin" şeklinde 28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik [62] Anayasa Mahkemesinin 20.07.2022 tarihli, E: 2022/48, K:2022/93 sayılı kararı ile iptal edilmiştir. [63] Mülga; 7. Temyiz dilekçesi verilirken gerekli harç ve gi­derlerin ödenmemiş olduğu, dilekçenin 3 üncü madde esaslarına göre düzenlenmediği ve temyizin kanuni süre geçtikten sonra yapıldığı hususlarının dosyanın gönde­rildiği Danıştayın ilgili dairesi ve kurulunca saptanması hallerinde de 2 ve 6'ncı fıkralarda sözü edilen kararlar daire ve kurulca verilir. (Ek: 10-6/1994-4001/2lmd.) [64] Mülga; Kararın bozulması: Madde 49- 1. Temyiz incelemesi sonunda Danıştay: a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c) Usul hükümlerine uyulmamış olunması, Sebeplerinden dolayı incelenen kararı bozar. 2. Temyiz incelenmesi sonunda karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise kararın düzeltilerek onanmasına karar verilir. (Değişik: 5/4/1990-3622/18 md.) 3. Kararın bozulması halinde dosya, Danıştayca kararı veren mahkemeye gönderilir. Mahkeme, dosyayı diğer öncelikli işlere nazaran daha öncelikle inceler ve varsa gerekli tahkik işlemlerini tamamlayarak yeniden karar verir. (Değişik: 5/4/1990 - 3622/18 md.) 4. Mahkeme bozmaya uymayarak eski kararında ısrar edebilir. Israr kararının ilgili tarafından temyizi halinde, dava, konusuna göre Danıştay İdari veya Vergi Dava Daireleri Genel Kurulunca incelenir. Danıştayın ilgili dava dairesinin ka­rarı uygun görülürse mahkemenin kararı bozulur; aksi halde onanır. Danıştay İdari ve Vergi Dava Daireleri Genel Kurulları kararlarına uyulması zorunludur. 5. Kararların kısmen onaylanması ve kısmen bozulması hallerinde kesinleşen kısım Danıştay kararında belirtilir. 6. Danıştayın İlk derece mahkemesi olarak baktığı davaların temyizen incelenmesinde de bu maddenin 4 üncü fıkrası hariç diğer fıkralar kıyasen uygulanır. (Ek: 5/4/1990 - 3622/18 md.) [65] Mülga; Madde 50 - Temyiz incelemesi sonucunda verilen karar, dosyayla birlikte kararı veren mahkeme veya Danıştay dairesine gönderilir. Bu karar, dosyanın mahkeme veya Danıştay dairesine geldiği tarihten itibaren yedi gün içinde taraflara tebliğ edi­lir. (Değişik: 5/4/1990 - 3622/19 md.) [66] İş bu cümle 05.08.2017 tarihli ve 30145 sayılı Mükerrer R.G. 7035 s.k.ile eklenmiştir [67] "karar" ibaresi "kararlar" şeklinde (05.08.2017 tarihli ve 30145 sayılı Mükerrer R.G. 7035 s.k.ile değişik) [68] Mülga Başlık: "Kanun yararına bozma:" [69] "Bölge idare mahkemesi kararları ile idare ve vergi mahkemelerince ve Danıştayca ilk derece mahkemesi olarak verilip" ibaresi "İdare ve vergi mahkemeleri ile bölge idare mahkemelerinin kesin olarak verdiği kararlar ile istinaf veya" şeklinde (28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik) [70] "mahkeme veya Danıştay" ibaresi "merci" şeklinde (28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik) [71] "itiraz" ibaresi "istinaf" şeklinde (28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik) [72] "itiraz yoluna" ibaresi "istinaf yoluna" şeklinde (28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik) [73] "itirazı" ibaresi "istinaf başvurusunu" şeklinde (28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik) [74] "kararların temyizi" ibaresi "kararlara karşı temyiz ya da istinaf yoluna başvurulması" şeklinde (28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik) (31.07.2018/30495 sayılı R.G. 7145 s.k. ile"tespit edilmiş olması" ibaresinden sonra gelmek üzere "veya hüküm aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi" ibaresi eklenmiştir) [75] (31.07.2018/30495 sayılı R.G. 7145 s.k. ile"tespit edilmiş olması" ibaresinden sonra gelmek üzere "veya hüküm aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi" ibaresi eklenmiştir) [76] Mülga 1.cümle; Yargılamanın yenilenmesi süresi, 1/h bendinde yazılı sebep için on yıl, diğer sebepler için altmış gündür. [77] Mülga; Madde 54- 1. Danıştay dava daireleri ve İdari veya Vergi Dava Daireleri Genel Kurullarının temyiz üzerine verdikleri kararlar ile bölge idam mahkemelerinin İtiraz üzerine verdikleri ka­rarlar hakkında, bir defaya mahsus olmak üzere kararın tebliğ tarihini izleyen on beş gün içinde taraflarca; (Değişik birinci cümle: 5/4/1990 - 3622/23 md.) a) Kararın esasına etkisi olan iddia ve itirazların, kararda karşılanmamış olması, b) Bir kararda birbirine aykırı hükümler bulunması, c) Kararın usul ve kanuna aykırı bulunması, d) Hükmün esasını etkileyen belgelerde hi­le ve sahteciliğin ortaya çıkmış olması, (Değişik: 5/4/1990 - 3622/23 md.) Hallerinde kararın düzeltilmesi istenebilir. 2. Danıştay dava daireleri ve İdari veya Vergi Dava Daireleri Genel Kurulları ile bölge İdare mahkemeleri, kararın düzel­tilmesi isteminde ileri sürülen sebeplerle bağlıdırlar. (Değişik: 5/4/1990-3622/23 md.) 3. Kararın düzeltilmesi istekleri esas kararı vermiş olan daire, kurul ve bölge İdare mahkemesince incelenir. Dosyanın incelenmesinde tetkik hakimliği yapanlar, aynı konunun düzeltme yoluyla incelenmesinde bu görevi yapamazlar. (Değişik: 10/6/1994-4001/24 md.) [78] Mülga başlık; Yargılamanın yenilenmesine ve kararın düzeltilmesine ilişkin özel hükümler: [79] "ve kararın düzeltilmesi" ibaresi, 28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile madde metninden çıkarılmıştır [80] "ve kararın düzeltilmesi" ibaresi, 28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile madde metninden çıkarılmıştır [81] "53, 54 ve bu" ibaresi "Bu madde ile 53 üncü" şeklinde (28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile değişik) [82] "ve kararın düzeltilmesinde" ibaresi, 28.06.2014 tarihli, 29044 sayılı R.G. 6545 s.k. ile madde metninden çıkarılmıştır [83] Mülga-2; "Bölge idare, idare ve vergi mahkemeleri her yıl bir eylülde başlamak üzere, yirmi temmuzdan otuzbir ağustosa kadar çalışmaya ara verirler(Yürürlük 01.01.2012)" hükmünü içeren birinci cümle, 07.07.2013 tarihli, 28700 sayılı R.G. 6494 s.k. ile değiştirilmiştir. Mülga-1: "Bölge idare, idare ve vergi mahkemeleri her yıl ağustosun birinden eylülün beşine kadar çalışmaya ara verirler." Hükmünü içeren 26.08.2011 tarih ve 28037 s.R.G. HKH/650 ile değişik birinci cümle 21.07.2004 tarihli, 25529 sayılı R.G. ile yayımlanan 5219 s.k. ile değiştirilmiştir. [84] "idare ve vergi mahkemeleri" ibaresi "ve sadece bir idare veya bir vergi mahkemesi bulunan yerlerdeki idari yargı mercileri" şeklinde (23.07.2016 tarih ve 29779 2. Mükerrer Sayılı R.G. 6723 s.k.ile değişik) [85] Mülga; 2. Ara verme süresi içinde; bölge İdare mahkemesi başkanının önerisi üzeri­ne, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca, her bölge İdare mahkemesi merkezinde İdare ve vergi mahkemesi başkan ve üyeleri arasından görevlendirilecek üç hakimin katıldığı bir nöbetçi mahkeme kurulur. Nöbetçi kalanlardan en kıdemli baş­kan, yoksa en kıdemli üye nöbetçi mahkemenin başkanlığını yapar. [86] (Madde 02.08.2024 / 32620 sayılı R.G. 7524 s.k. ile değişik) (13/7/2024 tarihinden bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar bölge idare mahkemelerince verilen kararlar hakkında da uygulanır. Bu kararların temyiz süresi; bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce tebliğ edilenler bakımından maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra tebliğ edilenler bakımından ise tebliğ tarihinden itibaren otuz gündür.) [87] Mülga: Ek Madde 1- Bu Kanunda öngörülen parasal sınırlar; her takvim yılı başından geçerli olmak üzere, önceki yılda uygulanan parasal sınırların, o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca Maliye Bakanlığınca her yıl tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılması suretiyle uygulanır. Bu şekilde belirlenen sınırların bin Türk lirasını aşmayan kısımları dikkate alınmaz . (Ek: 5/4/1990-3622/26 md.; Değişik:8/6/2000-4577/9 md.)( 21.12.2023 / 32406 R.G. Anayasa Mahkemesinin 26.10.2023 tarih ve E:2023/81, K:2023/184 sayılı Kararı ile iptal edilmiştir.) (Yürürlük: 21.09.2024) [88] Mülga; 2. 17 nci madde uyarınca duruşma yapılmasının zorunlu olduğu davaların belirlenmesinde davanın açıldığı; (…45 inci ve 46 ncı maddeler uyarınca istinaf veya temyiz yoluna başvurulabilecek kararların belirlenmesinde ise..) (…ilk derece mahkemesi veya bölge idare mahkemesince nihai kararın verildiği...) tarihteki parasal sınır esas alınır. Ancak nihai karar tarihinden sonra parasal sınırlarda meydana gelen artış, bölge idare mahkemesinin kaldırma veya Danıştayın bozma kararı üzerine yeniden bakılan davalarda uygulanmaz. [89] Mülga Geçici Madde 3; 10.6.1994 tarihli ve 4001 sayılı Kanunla otuz iki güne indirilen çalışmaya ara verme süresi, adli yargı için öngörülen adli ara verme süresine ilişkin değişiklik yürürlüğe girinceye kadar, her yıl Temmuz ayının yirmisinden Eylül ayının beşinci gününün mesai bitimine kadar uygulanır. (Ek: 23/7/1995 - 4124/1 md.) [90] "Bu Kanunla idari yargıda" ibaresi "İvedi yargılama usulü hariç olmak üzere bu Kanunla idari yargıda" şeklinde 07.04.2015 tarih ve 29319 sayılı R.G. 6637 s.k. ile değiştirilmiştir.